Εἶπα «ὁ Ἀντίχριστος». Εἴδατε τελευταῖα ὅτι οἱ Ἀμερικανοί, ὁ Πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, λέγεται «Πλανητάρχης»; Δέν θά σχολιάσω τίποτα ἄλλο παρά ἕνα μόνο σημεῖο, κάτι τό ὁποῖο λίγα χρόνια πρίν, μᾶς ἦταν ἀδιανόητο. Ποιό; Ὅτι μπορεῖ ἕνας ἄνθρωπος νά κυβερνήσει ὅλο τόν κόσμο. Αὐτή ἡ δυνατότητα. Σήμερα εἶναι δυνατότητα. Εἶναι πραγματικότητα ἡ δυνατότητα αὐτή, εἶναι πραγματικότητα. Διότι λέγαμε, λέμε, τό ξέρουμε ὅτι θά κυβερνήσει ὅλον τόν κόσμον ὁ Ἀντίχριστος, καί πολλοί θά μποροῦσαν νά ἔχουν τήν ἀντίρρησή τους, πῶς εἶναι δυνατόν αὐτό; Νά. Ἰδού. Φθάσαμε. Ἔτσι ἔχουμε πιά σάν περίπτωση αὐτή τήν δυνατότητα πιά μοναδική καί προφανή στήν Ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητος, νά μπορεῖ ἕνας ἄνθρωπος νά ἐπηρεάζει τήν ὐφήλιον. Γι’ αὐτό καί πλανητάρχης λέγεται ὁ Πρόεδρος τῶν Η.Π.Α. Παρακαλῶ ὅλα αὐτά νά τά κρατᾶτε, νά τά βλέπετε, νά τά μελετᾶτε, εἶναι ἐκεῖνα πού λέγει ὁ Ἅγιος Ἰγνάτιος ὁ Θεοφόρος εἰς τόν Ἅγιον Πολύκαρπον, τόν ἐπίσκοπον Σμύρνης, ὅτι: «Τούς καιρούς καταμάνθανε (:Μελέτα τούς καιρούς), τόν ἀναμενόμενον προσδόκα (:Ἐκεῖνον τόν Ὁποῖον περιμένουμε -ἀναμένεται-, Αὐτόν νά Τόν προσδοκοῦμε, νά Τόν περιμένουμε». Ἔτσι ὁ ἀληθινός πιστός, χωρίς βέβαια φανατισμούς, χωρίς ἄλλα πράγματα τά ὁποῖα δυστυχῶς πολλές φορές οἱ ἄνθρωποι ἔχουν, μελετάει τούς καιρούς. Ὀφείλει νά μελετάει τούς καιρούς.
Ὁ Τωβίτ, λοιπόν, νά ἐπανέλθουμε, ἀγαποῦσε πάρα πολύ τήν ἐλεημοσύνη. Ἀλλά, ὅμως, ἐνῶ τήν ἀγαποῦσε, τώρα, στό παιδί του, δέν ἀναφέρεται μόνο μιά φορά. Ἀνεφέρθη κάπου στήν ἀρχή, καί ἀναφέρεται ἄλλη μία φορά. Ἐπειδή, ὅμως, πολλά πράγματα ἔχουμε πεῖ γύρω ἀπ’ τό θέμα αὐτῆς τῆς ἐλεημοσύνης, γι’ αὐτό θά τό παρατρέξουμε τό θέμα αὐτό, δέν θά τό ἀναφέρουμε, τό εἴπαμε μιά περασμένη χρονιά. Λέει, λοιπόν, ξανά στό 16ο χωρίο τοῦ 4ου κεφαλαίου: «Ἐκ τοῦ ἄρτου σου δίδου πεινῶντι (:Σέ ἐκεῖνον πού πεινᾶ, νά δίνεις ἀπό τό ψωμί σου) καὶ ἐκ τῶν ἱματίων σου τοῖς γυμνοῖς (:κι ἀπ’ τά ροῦχα σου στοὐς γυμνούς)· πᾶν, ὃ ἐὰν περισσεύσῃ σοι (:ὅ,τι σοῦ περισσέψει) ποίει ἐλεημοσύνην (:νά κάνεις ἐλεημοσύνη) καὶ μὴ φθονεσάτω σου ὁ ὀφθαλμὸς ἐν τῷ ποιεῖν σε ἐλεημοσύνην (:καί τό μάτι σου νά μή σταθεῖ τσιγκούνικο ὅταν θά κάνεις τήν ἐλεημοσύνη)».
Ὅπως σᾶς εἶπα, ἀντιπαρερχόμεθα τό θέμα αὐτό, γι’ αὐτό προχωροῦμε καί λίγο πιό κάτω. Ὁ ἑπόμενος στίχος (17ος) λέει τά ἐξῆς, στό παιδί του: «Ἒκχεον τοὺς ἄρτους σου ἐπὶ τὸν τάφον τῶν δικαίων καὶ μὴ δῷς τοῖς ἁμαρτωλοῖς.». Κατά λέξη, ἄν θέλαμε νά τό μεταφράσουμε, θά σήμαινε: «Ρίξε τά ψωμιά σου πάνω στόν τάφο τῶν δικαίων καί μήν τά δώσεις τά ψωμιά σου, τούς ἄρτους σου, στούς ἁμαρτωλούς». Εἶναι… λίγο δυσκολευόμαστε στήν ἀπόδοση αὐτοῦ τοῦ χωρίου, γι’ αὐτό ἀκριβῶς ὑπάρχουνε καί διάφορες ἑρμηνεῖες. Ὑπάρχουν τέσσερις ἑρμηνεῖες, μποροῦμε νά πάρουμε τίς δύο σέ συνδυασμό γιά νά καταλάβουμε τό νόημα αὐτοῦ τοῦ κάπως δυσνοήτου χωρίου. Θά σᾶς τό μεταφράσω (ὅπως τό ‘χω σημειώσει). «Εἶναι προτιμότερο νά ξοδεύεις τά χρήματά σου στήν ἀξιοπρεπῆ ταφή τῶν εὐσεβῶν ἀνθρώπων, παρά νά τά ξοδεύεις μέ ἁμαρτωλούς συνδιασκεδαστάς». Ἀκόμη: «Μήν πάρεις μέρος σέ γεύματα, πρός τιμήν νεκρῶν πού στάθηκαν ἀσεβεῖς καί ἁμαρτωλοί γιατί ἔτσι δείχνεις ὅτι ἐγκρίνεις, τόν τρόπο πού ἔζησαν». Αὐτό, βέβαια, θά τό ἀναλύσουμε τώρα μέ μερικές σκέψεις μας πάνω σ’ αὐτό τό χωρίο, καί μέ βάση αὐτήν τήν ἑρμηνεία, μᾶλλον -σᾶς εἶπα- αὐτές τίς δύο ἑρμηνεῖες.
Ἔτσι ἐπανερχόμαστε γιά νά δοῦμε αὐτές τίς θέσεις σέ σχέση με τον θάνατο καί τούς νεκρούς, διότι καί πάλι ἔχουμε μιλήσει καί κάτι παλιότερα, ὅταν ὁ Τωβίτ εἶπε στό παιδί του: «Κοίταξε, παιδί μου, θά σέ παρακαλέσω ὅταν πεθάνω, νά μέ θάψεις, νά φροντίσεις γιά μένα, κι ὅταν πεθάνει καί ἡ μητέρα σου, νά τήν θάψεις πλάϊ σέ μένα». Καί ἐκεῖ εἴχαμε πεῖ μερικές σκέψεις γύρω ἀπό τό θέμα τῆς ταφῆς, τοῦ θανάτου… κ.λπ. Δέν θά ποῦμε τά ἴδια πράγματα, ἀλλά μερικά συμπληρωματικά. Ἴσως, τό θέμα αὐτό νά εἶναι λίγο δυσάρεστο, μάλιστα σέ νέα παιδιά ὅταν τό ἀκοῦν, περί θανάτου, νά ‘ναι λίγο δυσάρεστο… ἔ, νά μήν εἶναι πολύ εὐχάριστο. Ἄν ὅμως σκεφθοῦμε ὅτι ὁ θάνατος μᾶς περιτριγυρίζει καί συχνότατα ζοῦμε τόν θάνατο τόσο οἰκείων μας, ὅσο καί ἁπλῶς συνανθρώπων μας… βλέπουμε… περνᾶμε ἀπ’ ἔξω ἀπό ἕναν ναό… βλέπουμε ὅτι ἔχει κηδεία… περνᾶμε ἀπ’ ἔξω ἀπό ἕνα σπίτι, βλέπουμε ὅτι ὑπάρχει τό καπάκι τοῦ φερέτρου, καί λέμε ὅτι ἐδῶ κάποιος ἄνθρωπος πέθανε. Ἄν, λοιπόν, ἔτσι δοῦμε τά πράγματα ἀπό πιό κοντά λίγο, δέν πειράζει ἄν ἀκόμη ἔχουμε μικρήν ἡλικίαν, διότι μέ τόν τρόπον αὐτόν ἔχουμε μίαν ἐμπειρίαν, κι εἶναι χρήσιμη αὐτή ἡ ἐμπειρία. Πολλές φορές ἀκοῦμε νά ἀπομακρύνουν τά παιδιά, ἔστω κι ἄν πέθανε ἡ μάνα τους ἤ ὁ πατέρας τους. Ἐγώ ποτέ δέν θά ἤθελα νά μέ ἀπομακρύνουν καί νά μήν δῶ γιά τελευταία φορά στό φέρετρο τήν μάνα μου ἤ τόν πατέρα μου! Θά τό εἶχα παράπονο αὐτό τό πρᾶγμα. Γιατί, λοιπόν, νά ἀπομακρύνουμε τά παιδιά, γιά νά μή λυπηθοῦν, νά μήν κλαῖν, νά μήν συγκλονιστοῦν; Τί; Τί; Τί; Ἔτσι, πρέπει νά ἔχουμε μία ἐμπειρία, ὅπως καί οἱ γονεῖς σας, ἰδίως τά πολύ μικρότερα παιδιά, ὅταν πηγαίνουνε σέ κάποια κηδεία, νά πάρουν καί ἐσᾶς μαζί τους! Ὅπως καί σ’ ἕνα Νοσοκομεῖο, νά πᾶνε τά παιδιά νά δοῦν τούς ἀρρώστους, ὄχι νά φθάνουν νά λέν (μεγαλώνοντας) ὅτι δέν μποροῦν, λιποψυχοῦν βλέποντας ἀρρώστους, καί... ξέρω γώ… ἡ καρδιά τους φουρτουράει… Ὄοοχι τέτοια πράγματα. Ὄχι! Θά ἔχουμε μίαν ἐμπειρίαν. Γιατί; Εἶναι πραγματικότητα ὅλα αὐτά; Ἀφοῦ εἶναι πραγματικότητα, δέν μπορεῖ νά ἔχουμε μίαν ἐκλεκτικήν ἐμπειρία πραγματικότητος. Θά ἔχουμε ἐφ’ ὅλης τῆς πραγματικότητος τήν ἐμπειρία, κι αὐτό θά γίνεται ἀπό τήν μικρή μας ἡλικία. Βέβαια, καταλλήλως ἀπό τούς γονεῖς, γιατί ἀποτελοῦν αὐτά τά στοιχεῖα, στοιχεῖα ὡριμότητος τῆς ζωῆς ἑνός παιδιοῦ, ἑνός μελλοντικοῦ ἀνθρώπου. Θυμήθηκα ὅτι ὁ Λέων Μελᾶς, πού ΄χει γράψει παλιά ἕνα πολύ ὡραῖο ἀνάγνωσμα, «Ὁ Μπάρμπα-Στάθης», ἄν τό ‘χετε διαβάσει… ἄν θυμᾶμαι καλά ὑπάρχει ἕνα σκίτσο μέσα ὅτι τελικά ὁ Μπάρμπα-Στάθης πέθανε καί ὅτι ὅλα αὐτά τά παιδιά πού τόν ἄκουγαν… κ.λπ…. κ.λπ. Θά ‘λεγε κάποιος: «Μά ἤτανε ἀνάγκη νά βάλει καί τόν θάνατο τοῦ Μπάρμπα-Στάθη πού πῆγαν τά παιδιά στήν κηδεία του… κ.λπ… κ.λπ.;». Ὀρθῶς! Διότι σάν καλός παιδαγωγός ἤθελε νά δώσει καί τό μέτρον τοῦ θανάτου στά παιδιά, νά μήν μείνουν ἀπ’ ἔξω κι ἀπ’ αὐτήν τήν ἐμπειρία. Τό θυμήθηκα αὐτό.
Ὁ θάνατος, λοιπόν, παιδιά, εἶναι τό πιό γνώριμο πρᾶγμα. Διάχυτο γύρω μας. Τό πιό γνώριμο πρᾶγμα, ἀλλά καί τό πιό -ἐδῶ θέλω νά ὑπογραμμίσετε- ἀφύσικο. Ἀφύσικο; Ναί. Εἶναι τό ἀφύσικο πρᾶγμα, παιδιά, ὁ θάνατος. Γιατί; Γιατί τόν θάνατο δέν τόν ἔκανε ὁ Θεός. Πόσες φορές ἀκοῦμε τήν φράση: «Ἔ, ὁ Θεός ἔκανε τά πράγματα νά εἶναι ἔτσι». Λάθος! Ὁ Θεός δέν ἔκανε τόν θάνατον, γι’ αὐτό θά χρησιμοποιήσουμε τήν ἀπάντηση τῆς Ἁγίας Γραφῆς στό σημεῖο αὐτό. Λέγει ἡ «Σοφία Σολομῶντος» στό 1ο κεφάλαιο στό 13ο στίχο: «Ὃτι ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν (:ὁ Θεός δέν ἔκανε τόν θάνατον) -Σαφῶς!-, οὐδὲ τέρπεται ἐπ᾿ ἀπωλείᾳ ζώντων (:οὔτε χαίρεται ὁ Θεός, εὐχαριστεῖται ὁ Θεός, ὅ,τι ζωντανός ὀργανισμός ὑπάρχει νά πεθαίνει). Ἒκτισε γὰρ εἰς τὸ εἶναι -ἀπαρέμφατο, ὄχι τό ἐστί- τὰ πάντα (: Ὅλα τά ἐδημιούργησε νά ὑπάρχουν)». «Εἰς τό εἶναι τά πάντα», «νά μένουν, νά ὑπάρχουν». Ἄν ἐρωτήσετε: «Τότε πῶς καί ὁ θάνατος ὑπάρχει;». Λέγει, στό 2ο κεφάλαιο τῆς «Σοφίας Σολομῶντος»: «Ὃτι ὁ Θεὸς ἔκτισε τὸν ἄνθρωπον ἐπ᾿ ἀφθαρσίᾳ (:τόν ἔκανε γιά νά εἶναι ἀθάνατος) καὶ εἰκόνα τῆς ἰδίας ἰδιότητος ἐποίησεν αὐτόν (: καί τόν ἔκανε σύμφωνα μέ τήν δική Του εἰκόνα)». Ἀλλά τότε; «Φθόνῳ δέ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τόν κόσμον». Πῶς μπῆκε ὁ θάνατος εἰς τόν κόσμον; Ἀπό τόν φθόνο τοῦ διαβόλου. Γιατί; Ἄκουσε ὁ διάβολος ὅτι «ἐν ᾗ ἡμέρα φάγεσθε», δηλαδή «τήν ἡμέρα κατά τήν ὁποῖαν θά παραβεῖτε τήν ἐντολή μου, θά πεθάνετε». Κι ἔτσι ὁ διάβολος ὁδηγεῖ ἀπό φθόνο τούς πρωτοπλάστους γιά νά πεθάνουν. Διότι ὁ Θεός δέν λέει ψέμματα. «Ἄν», λέγει, «παραβεῖτε τήν ἐντολή μου νά μήν φᾶτε ἀπό τόν καρπόν αὐτό, θά πεθάνετε!». Καί ὁδηγεῖ μέ ἀπάτη τούς πρωτοπλάστους νά δοκιμάσουν τόν καρπόν αὐτόν. Ἔτσι εἰσήχθη ὁ θάνατος.
Βέβαια, συμφορά γιά τόν διάβολο ὅτι ἐνῶ περίμενε νά πεθάνουν, δέν πέθαναν! Ὕστερα ἀπό πολλά-πολλά χρόνια πέθαναν βιολογικά. Ἀλλά πνευματικά εἶχαν πεθάνει. Πότε; Τήν ἴδια στιγμή πού παρέβησαν τήν ἐντολή. Κι ἀκόμη, συμφορά γιά τόν διάβολο -διότι ὁ διάβολος ἤθελε καί τόν βιολογικόν θάνατον, καί τόν ἤθελε ἀμέσως- συμφορά του, ὅταν εἶδε νά γεννιῶνται, ὁ Κάϊν, μετά ὁ Ἄβελ, καί τότε εἶπε· «Ἐγώ πήγαινα νά θανατώσω δυό, καί μοῦ ξεπετάχτηκαν τέσσερις;». Καί τότε ἔβαλε τόν Κάϊν, νά φονεύσει τόν Ἄβελ! Βλέπετε; Ὁ διάβολος ἔβαλε τόν Κάϊν νά φονεύσει τόν Ἄβελ. Καί στή συνέχεια, παιδιά, ὅλα τά φονικά πού γίνονται, ὅλοι οἱ πόλεμοι, ὅλα αὐτά, ἔχουν ἀπό πίσω τους τόν διάβολο! Καί γενικά ὁ θάνατος, ὁ ὁποῖος πλέον παγιώθηκε μέσα στήν ἀνθρώπινη Ἱστορία. Ὥστε εἰσηγητής τοῦ θανάτου εἶναι ὁ διάβολος, ἄρα δέν εἶναι φυσικόν πρᾶγμα ὁ θάνατος! Ἄρα τόν θάνατον δέν τόν ἔκανε ὁ Θεός. Ὁ Θεός κάνει μόνο τήν φύσιν, ὅ,τι εἶναι φυσικόν. Ὅ,τι παρεκτρέπεται, ὁ Θεός δέν τό δημιουργεῖ αὐτό. Αὐτό πρέπει νά τό καταλάβουμε πολύ καλά, μά πολύ καλά.
Πολλοί, ὅμως, Χριστιανοί μας, ἰδίως Χριστιανοί τῆς Δύσεως, τοῦ λεγομένου Δυτικοῦ Χριστιανισμοῦ, θεωροῦν τόν θάνατο σάν ἕνα φυσικό φαινόμενο ἤ καλύτερα ἕνα ἀναπόφευκτο βιολογικό φαινόμενο, καί ἐξοικειώνονται μέ αὐτόν τόν τρόπον μέ τόν θάνατον, ἐξωραΐζοντάς τον. Τόν ἐξωραΐζουν τόν θάνατο. Αὐτό, ὅμως, δέν εἶναι σωστό. Δέν πρέπει ποτέ νά φθάσουμε νά ἐξωραΐζουμε τόν θάνατον, γιατί δέν εἶναι μόνιμο στοιχεῖο, μόνιμο πρᾶγμα. Οὔτε μόνιμο, οὔτε νόμιμο. Γιατί; Γιατί ὁ θάνατος, ὅπως μᾶς λέγει ἡ Ἁγία Γραφή, εἶναι ὁ ἔσχατος ἐχθρός. Πῶς μᾶς τό λέει στήν Α’ πρός Κορινθίους ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στό 15ο κεφάλαιο (στίχος 26): «Ἒσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος». Ὥστε, λοιπόν, ἔσχατος ἐχθρός, τελευταῖος. Γιατί; Γιατί πιά μέ τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν, δέν θά πεθαίνουν οἱ ἄνθρωποι. Καί αὐτόν, θά λέγαμε, τόν ἔσχατον καί ἀκατάβλητον ἐχθρόν, ποιός τόν κατέβαλλε καί ποιός τόν ἐνίκησε; Ὁ Χριστός. Μέ τόν θάνατό Του καί μέ τήν Ἀνάστασή Του. Γι’ αὐτό ὑπάρχει ἡ ὡραιοτάτη καί πυκνοτάτη διατύπωσις ὅτι ὁ Χριστός «θανάτῳ θάνατον πατήσας», «ἐπάτησε τόν θάνατον», λέει (δηλαδή τόν ἐνίκησε) «μέ τόν δικό Του θάνατο». Γιατί; Γιατί μέ τόν θάνατό Του ἀνεστήθη ὁ Χριστός καί ἐνίκησε ὁριστικά πλέον τόν θάνατον. Ὑπάρχει, ἀλλά εἶναι ὁ μεγάλος νικημένος, καί θά καταργηθεῖ εἰς τά ἔσχατα, ὅταν θά τελειώσει ἡ Ἱστορία μέ τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν. Ἔτσι ὁ Χριστιανός δέν φοβᾶται τόν θάνατο, γιατί βλέπει ὅτι ὁ Χριστός ἀνεστήθη. Τί εἶναι ὁ θάνατος (μέ τήν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ); Ἕνα ἁπλό περιστατικό! Ὅμως ποτέ δέν συμφιλιώνεται μαζί του. Ὁ Χριστιανός δέν συμφιλιώνεται μέ τόν θάνατον, ξέρει πάντα ὅτι εἶναι ἐχθρός. Κι αὐτό πρέπει νά τό κερδίσουμε, στό νά μή συμφιλιωθοῦμε ποτέ μέ τόν θάνατο, ἀπό τά μικρά μας χρόνια. Σᾶς βεβαιώνω ὅτι ἀρκετά σκέφθηκα ἄν ἔπρεπε νά σᾶς κάνω τό θέμα αὐτό σήμερα ἤ ὄχι, καί κατέληξα σ’ αὐτό πού σᾶς λέγω τώρα. Ὅτι πρέπει νά κερδίσουμε τό θέμα γιά τόν θάνατο, ὅτι εἶναι ἐχθρός, ἀλλά δέν θά ἔχουμε ὅμως τόν φόβο του, ἀπό τά μικρά μας χρόνια. Θά πενθήσουμε, ἀλλά ποτέ δέν θά καταβληθοῦμε ἀπό τό πένθος καί τήν λύπη. Ποτέ!
Ἡ «Σοφία Σειράχ» μᾶς περιγράφει αὐτή τήν στάση μας ἔναντι τῶν νεκρῶν, καί ἔναντι τοῦ θανάτου. Θά σᾶς διαβάσω κάποια χωρία ἀπό τό 38ον κεφάλαιον τῆς «Σοφίας Σειράχ». Τί λέγει; «Τέκνον, ἐπὶ νεκρῷ κατάγαγε δάκρυα (:Γιά ἕναν νεκρό εἴτε εἶναι ἡ μάνα σου, ὁ πατέρας σου, τό παιδί σου, ὁ φίλος σου, ὁ γείτονάς σου, ὁ συνάνθρωπός σου, νά κλάψεις, διότι στόν παρόντα κόσμο δέν θά τόν ξαναδεῖς» -ὅπως λέμε καί γιά ἕναν ἄνθρωπο πού θά πάει πολύ μακριά καί δέν πρόκειται ποτέ νά τόν ξαναδοῦμε…· «Περίστειλον τὸ σῶμα αὐτοῦ (:Σαβάνωσέ τον) καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν ταφὴν αὐτοῦ -προσέξτε- (:καί μήν παραθεωρήσεις τό θέμα τῆς ταφῆς του)». Δηλαδή «Φρόντισε διά τήν ταφήν του, ἐφόσον βεβαίως εἶσαι πρός τοῦτο ἐξουσιοδοτημένος», «…ποίησον τὸ πένθος κατὰ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ (:νά πενθήσεις, ἀνάλογα, τό τί ἦταν αὐτός ὁ ἄνθρωπος)», ὁ πατέρας σου ἤ ὁ γείτονας. Ἀλλιῶς θά πενθήσεις, βέβαια, γιά τόν πατέρα σου, ἀλλιῶς θά πενθήσεις γιά τόν γείτονα. Γι’ αὐτό λέει «κατά τήν ἀξίαν αὐτοῦ». «Ἡμέραν μίαν καὶ δύο χάριν διαβολῆς (:Νά πενθήσεις)», λέει, (:μία-δύο μέρες)». «Χάριν διαβολῆς». Τί θά πεῖ αὐτό; Γιά νά μήν κατηγορηθεῖς, σάν ἀναίσθητος.«Καὶ παρακλήθητι λύπης ἕνεκα (: Καί νά παρακληθεῖς, νά παρηγορηθεῖς, θέτοντας τέρμα στήν λύπη)».
Τό ἴδιο βιβλίο τῆς «Σοφίας Σειράχ» σ’ ἕνα ἄλλο κεφάλαιο, στό 22ον μᾶς λέει τό ἐξῆς, καί αὐτό θά παρακαλέσω καί νά τό θυμόσαστε, ἀλλά καί ἐπιπλέον νά τό πεῖτε, πιθανῶς σέ καμιά μητέρα σας ἄν πενθεῖ… πατέρα σας, κυρίως μητέρες, ἤ συγγενικό πρόσωπο ἤ φιλικό πού ἔχουνε πένθος καί δέν ἐννοοῦν νά παρηγορηθοῦν. Δέν πᾶνε στήν Ἐκκλησία γιά πολλά-πολλά χρόνια, γιατί νομίζουν ὅτι πενθώντας, ἔτσι θά δείξουνε τήν ἀγάπη τους γιά τό νεκρό πρόσωπο καί δέν πᾶν στήν Ἐκκλησία! Πώ! Πώ! Τί τούς καταφέρνει ὁ διάβολος! Λοιπόν, λέγει ἐκεῖ: «Πένθος νεκροῦ ἑπτὰ ἡμέραι (:Θά πενθήσεις)», λέγει, «ἑπτά ἡμέρες)», «μωροῦ δὲ καὶ ἀσεβοῦς πᾶσαι αἱ ἡμέραι τῆς ζωῆς αὐτοῦ» (Σοφ. Σειρ. 22, 12), «ἐνῶ διά τόν ἀνόητον καί διά τόν ἀσεβῆ, ὅλη ἡ ζωή του θά εἶναι ἕνα πένθος». Θά πενθεῖ -κυρίως οἱ γυναῖκες!- τόν σύζυγο… τό παιδί… ξέρω ΄γώ… μιά ζωή ὁλόκληρη. Ὄχι! Εἴδατε; «Μωροῦ καί ἀσεβοῦς». Δηλαδή ἀνόητος, μωρός εἶναι ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος θά ἔφθανε νά πενθεῖ μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ. Γνωρίζω καί πατέρες πού ἔχασαν παιδιά -ἄνδρες δηλαδή- πού ἔφτασαν νά σαλέψουν καί τά λογικά. Ναί, ναί καί τά λογικά νά σαλέψουν, γιατί ἕνα παιδί τους -ποιός βέβαια δέν θά ἐλυπεῖτο- ἀλλά ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει χάθηκε, δηλαδή πέθανε τό παιδί αὐτό, δέν σημαίνει ὅτι τό μυαλό τοῦ πατέρα πρέπει νά σαλέψει.
Εἶναι πάρα πολύ σοβαρό αὐτό, γι’ αὐτό καλό κάνουμε -ἐξ ἄλλου ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ τό λέγει- ἀφοῦ τό λέγει ὁ Τωβίτ στόν Τωβία, γιατί νά μήν τό ποῦμε καί σέ σᾶς, γιά νά ἔχουμε αὐτήν τήν τοποθέτησή μας ἔναντι τοῦ θανάτου. «Ἀπὸ λύπης -συνεχίζει ἡ «Σοφία Σειράχ»- γὰρ ἐκβαίνει θάνατος»· «γιατί», λέει, «ἀπό τήν λύπη βγαίνει ὁ θάνατος». Καί πράγματι ἐκεῖνοι πού πενθοῦν χωρίς νά μποροῦν νά παρηγορηθοῦν… ἐνῶ τούς λέμε γιά τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν… κ.λπ… κ.λπ. δέν ἐννοοῦν νά παρηγορηθοῦν. «Καὶ λύπη καρδίας κάμψει ἰσχύν». Δηλαδή, ἡ ὑγεία θά καμφθεῖ. «Μὴ δῷς εἰς λύπην τὴν καρδίαν σου, ἀπόστησον αὐτὴν, μνησθεὶς τὰ ἔσχατα (:φύγε μακριά ἀπ’ τήν λύπη νά θυμηθεῖς ὅτι καί σύ θά πεθάνεις)». «Μὴ ἐπιλάθῃ, οὐ γάρ ἐστιν ἐπάνοδος (:Μήν ξεχνᾶς, δέν ξαναγυρίζει κανείς πίσω) καὶ τοῦτον οὐκ ὠφελήσεις καὶ σεαυτὸν κακώσεις (:καί τόν ἄλλον δέν θά ὠφελήσεις μέ τό νά κλαῖς (θ’ ἀναστηθεῖ), ἀλλά καί τόν ἑαυτό σου θά τόν κακοποιήσεις)».
Ἀκόμη, λέγει τό χωρίο πού σᾶς διάβασα, «εἶναι προτιμότερο νά ξοδεύεις τά χρήματά σου στήν ἀξιοπρεπῆ ταφή τῶν εὐσεβῶν, παρά νά τά ξοδεύεις στίς ἁμαρτωλές διασκεδάσεις». Ἐδῶ ἄς προσέξουμε: Μία ἀξιοπρεπής κηδεία, φροντισμένη… κηδεία θά πεῖ φροντίζω (ἀπό τό κήδομαι= φροντίζω, ἔ; Πρβ. κηδεμών), εἶναι τιμή στήν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, πού ‘ναι στόν ἄνθρωπο. Γι’ αὐτόν τόν λόγο ἀνάβουμε κεριά καί θυμιάζουμε τόν νεκρόν, ἐπειδή εἶναι ἡ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ πού κείτεται (:εἶναι νεκρός). Καί ἡ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ -σᾶς ὑπενθυμίζω- εἶναι καί στήν ψυχήν, εἶναι καί εἰς τό σῶμα! Δέν ἔχω καιρό πιό πολλά νά σᾶς πῶ. Σᾶς θυμίζω τόν Ἰωσήφ τόν βουλευτή, πού ἐφρόντισε διά τήν κηδεία τοῦ Χριστοῦ, δηλαδή διά τήν φροντίδα τῆς ταφῆς. Σπουδαῖο αὐτό! Πόσο μεγάλη δέ ἡ τιμή, διά τόν Ἰωσήφ καί τόν Νικόδημον, πού ἐφρόντισαν διά τό νεκρό σῶμα τοῦ Ἰησοῦ! Πόσο μεγάλη αὐτή ἡ τιμή! Ὁ Τωβίτ, μάλιστα, ἔθαπτε ἀξιοπρεπῶς τούς νεκρούς συμπατριῶτες του, καί μέ κίνδυνο τῆς ζωῆς του, ὅταν οἱ Νινευΐτες πετοῦσαν τούς Ἑβραίους -πού τούς σκότωναν πολύ εὔκολα μέ τό παραμικρό- καί τούς πετοῦσαν ἔξω ἀπό τό τεῖχος τῆς Νινευή. Καί πήγαινε κρυφά τή νύχτα ὁ Τωβίτ, γιά νά θάψει τούς νεκρούς! Κι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες εἶχαν αὐτό.
Σᾶς θυμίζω…. τίποτα, φεύγω γρήγορα, γιατί ἀργῶ καί τελειώνει ἡ ὥρα. Ἀκόμη, λέγει, «εἶναι προτιμότερο νά ἐπισκεφθεῖς σπίτι πού ἔχει πένθος, παρά τόπο διασκεδάσεως». Τί λέγει; Εἶναι στόν «Ἐκκλησιαστή» (7,2): «Ἀγαθὸν πορευθῆναι εἰς οἶκον πένθους ἢ ὅτι πορευθῆναι εἰς οἶκον πότου (:Πιό καλά νά πᾶς στό σπίτι τοῦ πένθους, παρά στό σπίτι πού θά πιεῖς κρασί καί θά γλεντήσεις) καθότι ὁ ζῶν δώσει ἀγαθὸν εἰς καρδίαν αὐτοῦ». Μέ τόν τρόπον αὐτόν, μ’ ἄλλα λόγια, ἔχεις νά ὠφεληθεῖς καί νά φιλοσοφήσεις πάνω στά πράγματα. Ἐνῶ στό γλέντι δέν ἔχεις τίποτε νά κερδίσεις, μᾶλλον νά ζημιωθεῖς. Καί λέγει στή συνέχεια ὁ «Ἐκκλησιαστής»: «Καρδία σοφῶν ἐν οἴκῳ πένθους, καὶ καρδία ἀφρόνων ἐν οἴκῳ εὐφροσύνης». Ὃτι «οἱ σοφοί πᾶνε στά σπίτια τοῦ πένθους, οἱ ἀνόητοι πηγαίνουν στά σπίτια τῶν διασκεδάσεων». Οἱ σοφοί· γιατί ἔχεις πολλά νά φιλοσοφήσεις γύρω ἀπό τό θέμα τοῦ θανάτου. Εἶναι μάλιστα καί ἐξόχως, θά λέγαμε, κοινωνική ἔκφρασις, τό νά πηγαίνεις νά πενθήσεις μέ κάποιους ἄλλους. Λέγει στήν «Σοφία Σειράχ» (7, 34): «Μετὰ πενθούντων πένθησον (:Μ’ αὐτούς πού πενθοῦν, νά πενθήσεις)». Εἶναι κατά τό «Κλαίειν μετά κλαιόντων» πού λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος - ἔκφρασις ἀκροτάτη καί ὡραιοτάτη κοινωνική.
Ὑπάρχει συνήθεια ἀκόμη, παιδιά, γευμάτων κατά τήν εὐκαιρία μιᾶς κηδείας ἤ ἑνός μνημοσύνου. Οἱ οἰκεῖοι κάνουν ἕνα τραπέζι ὅταν γυρίσουν ἀπό τό νεκροταφεῖο ἤ ἀπό τήν Ἐκκλησία πού ἔγινε κάποιο μνημόσυνο. Θά ‘θελα ἐδῶ νά σᾶς ἔλεγα ὅτι αὐτό δέν ἀποτελεῖ ἐντολή τοῦ Θεοῦ, τό ὑπογραμμίζω, διότι πολλοί βρίσκονται σέ μία τεχνική δυσκολία, πῶς θά κάνουν τραπέζι… κ.λπ… κ.λπ. Ὄχι, δέν εἶναι ἀπαραίτητο. Θέλετε; Κάνετε. Δέν θέλετε; Μήν κάνετε. Δέν εἶναι παράλειψις, μ’ ἄλλα λόγια, θρησκευτική. Το κορυφαῖο ξέρετε ποιό εἶναι; Νά δώσουμε ἕνα προσφορο στήν Ἐκκλησία μέ τό ὄνομα τοῦ κεκοιμημένου στή Θεία Λειτουργία. Μετά εἶναι καί τό τρισάγιο καί τό μνημόσυνο. Δέν εἶναι ἀπαραίτητο, δηλαδή, νά κάνουμε ἐπίδειξη καί νά δώσουμε τόσα καί τόσα χρήματα. Δέν ὑπάρχει λόγος. Ποτέ, ὅμως, δέν θά πρέπει ἀντί μνημοσύνου, νά δώσουμε σέ φτωχούς. Ἀντί στεφάνων, ναί, ἀντί μνημοσύνου ποτέ! Γιατί; Γιατί ἀποτελεῖ βασικό στοιχεῖο νά παρακαλέσουμε τόν Θεό νά συγχωρέσει τόν κεκοιμημένο.
Ἀκόμη ἕνα δεῖπνον, θεωρεῖται δεῖπνον παρηγορίας, θά παρηγορήσουμε ἐκεῖ τούς οἰκείους. Ἄν βρεθοῦμε σ’ ἕνα τέτοιο τραπέζι, θά σταθοῦμε μέ σοβαρότητα καί μέ διακριτικότητα. Ἐκεῖ μποροῦμε ν’ ἀνοίξουμε μάλιστα καί συζήτηση, κατάλληλος ὁ τόπος καί ὁ χῶρος καί ὁ χρόνος, γιά τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν. Ἄν, ὅμως, ὁ νεκρός, λέει ἐδῶ, τιμᾶται ἐνῶ ἦταν ἀσεβής, σέ τέτοιο γεῦμα δέν θά παρακαθήσουμε. Γιατί; Γιατί ἔτσι κατά κάποιο τρόπο -ὅπως εἶναι καί ὁ γάμος ὁ πολιτικός- ἐγκρίνουμε τήν βιοτή τοῦ ἀσεβοῦς αὐτοῦ ἀνθρώπου. Πάντως ἡ παρουσία μας στό πένθος ἀποτελεῖ μιά μορφή ἀληθινῆς κοινωνικότητος.
40η ομιλία στην κατηγορία "Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ".
►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ. " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/palaia-diauhkh/h-pnevmatikh-diauhkh-toy-tvbit
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_7.html?m=1
Ἀπομαγνητοφώνηση, ψηφιοποίηση: Ἠλίας Τσακνάκης.
Επιμέλεια κειμένου : Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.
🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ».🔻
https://drive.google.com/file/d/1RZ1sYHVgLqBWiFNCBGi90Z__kjEnhr2H/view?usp=drivesdk
💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1
🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk
__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0
Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0
📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0
📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0
__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share
Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk
†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.