Σᾶς εἶπα ἀκόμη κάτι πολύ σημαντικό καί θά ἤθελα ἰδιαιτέρως αὐτό νά τό προσέξουμε, ὅτι στήν ἀρχαιότητα δέν συνεδέετο ἡ γραμματική μόρφωσις μέ τόν ἐπαγγελματισμό. Ἦσαν δύο διαφορετικά πράγματα. Δέν σήμαινε μ’ ἄλλα λόγια ὅπως σήμερα σημαίνει, ὅτι ἄν μάθω γράμματα πρέπει νά βρῶ καί τήν ἀνάλογη θέση. Διότι, πάω στό δημοτικό, πάω στό Γυμνάσιο, πάω στό Λύκειο, τώρα πρέπει νά πάω στό Πανεπιστήμιο, καί ἀπό κεῖ πρέπει νά ἔχω μία ἀνάλογη θέση, ἀφοῦ θά μάθαινα βεβαίως μίαν ἐπιστήμη. Στήν ἀρχαιότητα τά πράγματα δέν ἦσαν ἔτσι. Μποροῦσε κανείς νά εἶναι μορφωμένος -ἄκρως μορφωμένος- καί ὅμως νά εἶναι σ’ ἕνα ἐπάγγελμα ἄσημο καί ταπεινό ἤ χειρωνακτικό ἀκόμη. Σᾶς εἶχα πεῖ ὡς παράδειγμα, διότι ἡ Φιλοσοφία ἦταν ἀσφαλῶς ἕνα μεγάλο κεφάλαιο τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων, ἀλλά δέν ἠσκεῖτο ἡ Φιλοσοφία σέ κανένα Πανεπιστήμιο. Ὑπῆρχαν σοφοί ἄνθρωποι πού συζητοῦσαν μέ τούς ἄλλους ἀνθρώπους διά τήν εὔρεσιν τῆς ἀληθείας, ὅπως θά δοῦμε λίγο πιό κάτω. Ἔτσι ὁ Σωκράτης ἐνῶ ἦτο φιλόσοφος, καί ὁ μεγαλύτερος ὅλων τῶν αἰώνων κι ὅλων τῶν ἐποχῶν -ὅπως τόν παρουσιάζει ὁ Πλάτων- ἐν τούτοις ἦταν μ’ ἕνα ἄσημο ἐπάγγελμα, ἦταν γλύπτης καί μάλιστα ἔδειχναν ἕνα του γλυπτό ἐπάνω στήν Ἀκρόπολη.
Ἰδεῶδες θά ἦτο -ὅπως σᾶς εἶπα- νά ἔχει κανείς πανεπιστημιακή μόρφωση, καί νά ἀσχολεῖται -τό θέλετε, μιά καί εἴμαστε στήν Θεσσαλία;- μέ τά χωράφια του. Ναι, μέ τά χωράφια του! Τί ὡραῖο πρᾶγμα νά βλέπεις ἕναν γεωργόν νά ‘χει ὑψηλήν μόρφωσιν, ὄχι γιά νά ξέρει πῶς νά καλλιεργήσει τά χωράφια του -ἀναμφισβήτητα κι αὐτό μπορεῖ νά συμβαίνει- ἀλλά ὅσο κυρίως γιά νά μπορεῖ νά σκέπτεται καλά, νά ταξινομεῖ τίς σκέψεις του καί νά τίς ἐκφράζει. Διότι τί ἄλλο εἶναι ἡ μόρφωσις, παρά αὐτό. Βλέπετε ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δέν ξέρουν γράμματα, βεβαίως δέν ξέρουν νά ἐκφραστοῦν. Γιατί δέν μποροῦν νά ἐκφραστοῦν; Διότι ἔχουν ἀταξινόμητες τίς σκέψεις των καί τά αἰσθήματά των. Εἶναι, δηλαδή, αὐτά μέσα στήν ψυχή τους ἀνακατωμένα, Ἐνῶ ὁ μορφωμένος ἄνθρωπος τά βάζει στή σειρά του αὐτά. Ξέρει, λοιπόν, νά σκέπτεται, κι ἀφοῦ ξέρει νά σκέπτεται, ξέρει καί νά ἐκφράζεται. Εἶναι πολύ σπουδαῖα πράγματα αὐτά. Καί σᾶς εἶπα ἰδεῶδες εἶναι νά βλέπει ἕναν μορφωμένο ἄνθρωπο καί νά κάνει ὁποιοδήποτε ἐπάγγελμα, μά ὁποιοδήποτε. Κάποτε θυμᾶμαι -τώρα μοῦ ἦρθε στό μυαλό, τό διάβαζα πρό πολλῶν-πολλῶν ἐτῶν στήν ἐφημερίδα, πῆγε κάποιος (συνέπεσε νά ‘ναι δημοσιογράφος αὐτός) σ’ ἕναν λοῦστρο νά τοῦ γυαλίσει τά παπούτσια του. Βέβαια σήμερα δέν βλέπετε τό ἐπάγγελμα αὐτό, νά εἶναι στά πεζοδρόμια στίς πλατεῖες. Παλαιότερα στίς πλατεῖες ὑπῆρχαν οἱ συμπαθέστατοι λοῦστροι, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἕνα κασελάκι καί ἔβαφαν τά παπούτσια ὁποιανοῦ ἤθελε νά τά βάψει. Βέβαια ἐθεωρεῖτο πάρα πολύ ταπεινό ἐπάγγελμα, ὥστε ἐμένα ὁ πατέρας μου μοῦ ἔλεγε ὅτι «Ἅμα δέν μάθεις γράμματα, θά σέ κάνω λοῦστρο!», ἔτσι μοῦ ἔλεγε. Οἱ μεγάλοι, βέβαια, τό κατανοοῦν αὐτό, οἱ νεώτεροι πού δέν ἔχουν τήν εἰκόνα τοῦ λούστρου δέν τό κατανοοῦν αὐτό. Λοιπόν, πῆγε αὐτός ὁ δημοσιογράφος, ἔβαλε τό ‘να τό παπούτσι ἐπάνω στό κασελάκι -καί εἶχε καί μιά εἰδική θέση πού ἔμπαινε ἐκεῖ τό παπούτσι- κι ἀμέσως ἀρχίζει τήν δουλειά του ὁ λοῦστρος. Ἦταν ἕνας νεαρός εἴκοσι… τόσο χρονῶν. Ἄνοιξε κουβέντα ὁ δημοσιογράφος, καί γρήγορα ἀντελήφθη ὅτι τό παιδί αὐτό ἦταν μορφωμένο, ἦταν φοιτητής τῆς Νομικῆς. Πῶς βέβαια ἔκανε τή δουλειά αὐτή; Ἔπρεπε νά βγάλει κάποια χρήματα (ἦτο πάμπτωχος) καί ἔπρεπε νά ζήσει. Τότε, γιά νά σπουδάσεις, πλήρωνες! Πλήρωνες στό Πανεπιστήμιο, πλήρωνες γιά τά συγγράμματα τῶν καθηγητῶν, πλήρωνες… πλήρωνες… πλήρωνες… καί δέν ὑπῆρχαν οὔτε οἱ λεγόμενες «φοιτητικές λέσχες», οὔτε ὁ ἐπισιτισμός νά τρῶς καί νά πίνεις, οὔτε ἀκόμη νά κοιμᾶσαι ὅπως σήμερα ἀκόμη καί ξενοδοχεῖα νοικιάζουν γιά νά βάζουν τούς φοιτητές.
Γι’ αὐτό τόν λόγο ἄν τό θέλετε -μιά μικρή παρένθεση κάνω-σήμερα οἱ μαθητές δέν ἐκτιμοῦν ἐκεῖνα τά ὁποῖα τούς προσφέρονται, ἐπειδή μέ εὔκολο τρόπο τούς προσφέρονται. Ἀγοράζαμε τά βιβλία στό Γυμνάσιο -ὅταν λέω Γυμνάσιο, ἐννοῶ Γυμνάσιο καί Λύκειο, ἤτανε τό ἑξατάξιο ἤ ὀκτατάξιο Γυμνάσιο, ἀγοράζαμε τά βιβλία. Καί τά βιβλία αὐτά τά φυλούσαμε μετά τήν χρήση τους ἤ τά πουλούσαμε. Ὑπῆρχαν μαθητές οἱ ὁποῖοι τά πουλοῦσαν (σέ μικροτέρα τάξη) γιά νά ‘χουν τήν δυνατότητα νά ἀγοράσουν τῆς ἑπομένης τάξεως τά βιλία. Οἱ μεγάλοι τά θυμοῦνται αὐτά. Νά βγοῦμε ἔξω μετά τό τελευταῖο μάθημα τοῦ σχολειοῦ; Καί νά σχίζουμε τά βιβλία καί νά πετᾶμε τά φύλλα, αὐτό ἦτο ἀκατανόητο πρᾶγμα. Ἐδῶ καί κάποια χρόνια, εἶχε γεμίσει ἡ κεντρική πλατεῖα τῆς Λαρίσης, ἀπό φύλλα βιβλίων σχολικῶν πού οἱ μαθητές τά ἔσχιζαν γιατί δέν τά ἐχρειάζοντο πιά. Ὅλα αὐτά γιατί; Δέν τά πλήρωσαν, δέν ἔγιναν λοῦστροι, νά πᾶν νά βάψουν τά παπούτσια τῶν ἄλλων γιά νά μαζέψουν χρήματα καί ν’ ἀγοράσουν τά βιβλία των. Ἄμ! Ἒτσι εἶναι. Βεβαίως ἔτσι εἶναι. Ἐδῶ εἶναι τό δυστύχημα.
Ἐγώ, παιδιά, διατηρῶ ὅλα μου τά σχολικά βιβλία. Τά ἔχω. Τήν Γραμματική τοῦ Τζάρτζανου πού ἦταν Τυρναβίτης, καί τό Συντακτικό του. Ξέρετε πόσες φορές καταφεύγω στά βιβλία αὐτά; Καί ἄλλα… καί ἄλλα… καί ἄλλα… τήν Λατινική Γραμματική, καί ὅ,τι ἄλλο. Ναί, διατηρῶ ὅλα μου -ἄν ὄχι ὅλα, πολλά- τά σχολικά μου βιβλία, καί σᾶς λέγω ἄλλη μιά φορά, ἀνατρέχω συχνά σ’ αὐτά. Ἄν καμιά φορά ἔχετε καμιά ἀπορία, πῶς μπορῶ νά θυμᾶμαι ἀπό τά σχολικά μου χρόνια κάποια πράγματα, νά σᾶς πῶ τό μυστικό. Εἶναι γιατί ἀνατρέχω ξανά καί ξανά ἐκεῖ. Ἔτσι ἡ ἐπανάληψις εἶναι ἡ μητέρα τῆς μνήμης. Βέβαια, ὑπάρχουν καί πράγματα πού τά θυμᾶμαι κατ’ εὐθεῖαν ἀπό τότε, ἀλλά ὑπάρχουν καί πράγματα τά ὁποῖα ἔρχονται στή μνήμη… ἤ καλλιεργεῖται ἡ μνήμη μέ τήν ἐπανάληψη, καί τό ξανακοίταγμα, αὐτό τό ξανακοίταγμα. Λοιπόν νά μήν πολυπραγμονῶ, τό θέμα εἶναι ὅτι ἡ γραμματική μόρφωσις εἶναι σπουδαῖα καί πρέπει νά τήν καλλιεργοῦμε, νά μαθαίνουμε γράμματα. Σήμερα ἔχουμε τό ἀγαθόν αὐτό, ὥστε δέν νομίζω κανένα παιδί νά μήν τελειώνει τό Δημοτικό Σχολεῖο, γι’ αὐτό ἀκριβῶς καί δέν ἔχουν καί ἐξετάσεις ἀπό τό Δημοτικό στό Γυμνάσιο, γιά νά μάθουμε κάτι περισσότερο, ἄλλα τρία χρόνια. Δηλαδή ἕξι τοῦ Δημοτικοῦ καί τρία τοῦ Γυμνασίου ἐννέα, ὥστε ν’ ἀνεβάσουμε τήν στάθμη τήν γραμματική. Μόνο πού ὁ σύγχρονος μαθητής δέν ἀξιοποιεῖ αὐτή τήν εὐκαιρία. Γι’ αὐτόν τόν λόγο σᾶς μιλάω ἔτσι καί λέμε ὅ,τι λέμε.
Ὁ καλλιεργημένος ἄνθρωπος εἶναι κι ἐκεῖνος πού ἔχει γραμματική μόρφωση. Μή μοῦ πεῖτε ὅτι «Δέν μ’ ἀρέσουν τά γράμματα»· κάποτε θά καταλάβεις ὅτι κάτι δέν πήγαινε καλά μέσα σου καί νόμιζες ὅτι δέν σ’ ἀρέσουν τά γράμματα, θά τά ἐκτιμήσεις ἀργότερα ἀλλά θά εἶναι ἴσως-ἴσως κάπως ἀργά. Δέν φαντάζεστε τήν χαρά μιᾶς κυρίας -δέν πρέπει νά εἶναι ἐδῶ, μπορεῖ καί νά εἶναι, μπορεῖ νά ‘ναι στόν ἀπάνω ναό καί νά μ’ ἀκούει μέ τά μεγάφωνα- ἡ ὁποία δέν ἤξερε (ἀπό χωριό) παντελῶς γράμματα, οὔτε τό ἄλφα (α). Παντρεύτηκε καί ὁ σύζυγός της ἄρχισε νά τήν μαθαίνει γράμματα. Ἔ, λοιπόν, πρό ἡμερῶν ἦρθε καί μοῦ εἶπε ὅτι διάβασε ὁλόκληρη τήν Καινή Διαθήκη καί κρατάει τίς σημειώσεις τῶν ἁμαρτημάτων της ὅταν ἐξομολογεῖται. Ἀκούσατε; Ὁλόκληρη τήν Καινή Διαθήκη! Καί μοῦ λέει: «Τήν διάβασα!». Ξέρετε πόσο χάρηκα! Ἔτσι, νά ξέρεις νά καταλαβαίνεις, νά διαβάζεις καί ὁποιοδήποτε βαθύ βιβλίο νά τό καταλαβαίνεις καί νά τό ἀπολαμβάνεις. Γιατί νά ἀπολαμβάνουμε μόνο τό καλό φαΐ, τό καλό παγωτό, τό καλό ροῦχο, τόν καλό περίπατο καί νά μήν ἀπολαμβάνουμε ἐκεῖνο πού διαβάζουμε στά βιβλία. Καί ἐννοεῖται τά ὑγιῆ βιβλία, ἐκεῖνα πού ἔχουν ὡραῖα πράγματα.
Ἀλλά ἄς ἀφήσουμε τήν γραμματική μόρφωση, κι ἄς πᾶμε λίγο πιό πέρα. Εἴπαμε ὅτι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες, ἐκτός ἀπό τήν γραμματικήν μόρφωσιν, εἶχαν καί τήν μουσική μόρφωσιν. Καί ἡ μουσική μόρφωσις, ἡ μουσική παιδεία, ὁπωσδήποτε εἶναι ἕνα στοιχεῖο σπουδαῖο τῆς καλλιεργείας τοῦ ἀνθρώπου. Ὅταν λέμε μουσική παιδεία, μουσική ἀγωγή, δέν ἐννοοῦμε ὅτι πρέπει στό Ὠδεῖο νά πᾶμε νά μάθουμε ἕνα ὄργανο καί τήν μουσική του… κ.λπ. ἀλλά εἶναι ἡ ἀγωγή τήν ὁποία πρέπει νά ἔχουμε ἀπό τό σχολειό, ὄχι ἀπό τήν πρώτη Δημοτικοῦ, καί πιό κάτω. Μάλιστα τό «πιό κάτω» θά σᾶς τό ἐξηγήσω μετά. Νά ἀκοῦμε μουσική. Ἡ παιδεία δέν ἀναφέρεται στό νά παίζουμε μουσική, ἀλλά στό νά ἀκοῦμε μουσική, καί μάλιστα νά εἴμεθα ἐκλεκτικοί, ν’ ἀκοῦμε κάτι τό πραγματικά ὡραῖο, κάτι πού εἶναι ἀντάξιο τοῦ ὀνόματος «μουσική».
Εἶπα «καί πιό κάτω» ἀκόμα, ἔ λοιπόν, κάποτε ἕνα πολύ νεαρό ζεῦγος -ἀξιωματικός τῆς ἀεροπορίας αὐτός- εἶχαν ἔρθει στό μοναστήρι μας καί ἐγκυμονοῦσε ἡ γυναῖκα του. Ἦταν τό πρῶτο παιδί πού θά ἀποκτοῦσαν. Συγνώμη, ἦταν τό δεύτερο παιδί γιατί τό πρῶτο ἦταν κάπου δυό χρονῶ… κάπου ἐκεῖ θυμᾶμαι. Λοιπόν, μεταξύ τῶν ἄλλων πού κουβεντιάζαμε μᾶς εἶπαν καί τοῦτο: ὅτι ἡ γυναῖκα του ἄκουγε μουσική, κλασική μουσική, καλή μουσική -θά δοῦμε λίγο πιό κάτω γιά τά εἴδη τῆς μουσικῆς- γιατί λέτε (μήν σᾶς κάνει ἐντύπωση); Γιά νά ἀκούει τό ἔμβρυον ἀπό μέσα. Ἔχετε τήν ἐντύπωση ὅτι τό ἔμβρυο δέν ἀκούει μέσα ἀπό τήν κοιλιά τῆς μάνας του; Ἀκούει, παιδιά. Ὅπως ἀκόμη ὅταν μαλώνουν οἱ σύζυγοι, καί βγαίνουνε κραυγές… φωνές… ξέρω γώ… τό ἔμβρυο ξέρετε τί κάνει μέσα; Προσπαθεῖ νά μαζευτεῖ σέ μιά γωνιά! Ὅπως ἀκριβῶς, δηλαδή ἐνοχλεῖται ἀπό τίς φωνές. Εἶναι -προσέξτε- πειραματικῶς ἀποδεδειγμένα αὐτά. Ὅπως ἀκόμη, ὅταν γίνεται μία προσπάθεια νά τό ξεκολλήσουν ἀπό μέσα, μέ φάρμακα καί μέ ἐργαλεῖα -ἡ γνωστή ἔκτρωσις, καί νά φυλάει ὁ Θεός!- προσέξτε παιδάκια, ἀγόρια, κορίτσια, νά τό ξέρετε αὐτό ὅταν θά γίνετε οἰκογενειάρχες, ποτέ μήν κάνετε τό ἁμάρτημα αὐτό. Ποτέ μήν κάνετε τό ἁμάρτημα αὐτό! Ἔ λοιπόν παρετηρήθη (κινηματογραφήθηκε ἡ περίπτωση), τό παιδί ὅταν ἀντιλαμβάνεται τόν κίνδυνο, κάτι νά μπαίνει στήν κοιλιά τῆς μάνας γιά νά τό βγάλει, αὐτό νά μαζεύεται (ὅσο μπορεῖ νά μαζευτεῖ!) σέ μιά γωνιά! Ναί, τό παιδί ἔχει αἴσθηση. Ἔτσι ἀκούγοντας τή μουσική -προσέξτε τήν καλή μουσική, ὄχι τή σύγχρονη μουσική, τήν βάρβαρη μουσική… πού παρετηρήθη στίς ἀγελάδες, ἅμα ἀκοῦνε κλασική μουσική οἱ ἀγελάδες κατεβάζουν γάλα. Ὅταν ἀκοῦνε τζάζ, ρόκ καί τέτοια οἱ ἀγελάδες, κόβουν τό γάλα. Ναί, ναί, ναί, κι αὐτό πειραματικῶς!
Λοιπόν, ἀπό πότε πρέπει ν’ ἀρχίζει αὐτή ἡ μουσική ἀγωγή; Πρέπει ν’ ἀρχίζει ἀπό τά ἐμβρυακά χρόνια! Ναί! Μακάρια τά παιδιά ἐκεῖνα, εὐτυχισμένα τά παιδιά ἐκεῖνα πού μποροῦν νά ἔχουν γονεῖς πού νά ἀνατιλαμβάνονται ἔτσι τά πράγματα. Τό ξαναλέγω ἄλλη μία φορά. Ἡ μουσική ἀγωγή δέν εἶναι γιά νά πᾶμε στό Ὠδεῖον, κι ἄν θέλετε, πολλοί πᾶνε στό Ὠδεῖον -δέν θέλω νά πῶ ὅτι εἶναι κάτι κακό- ἀπό ἕναν σνομπισμό. Γιά νά λέει ἡ μάνα κι ὁ πατέρας: «Τό παιδί μου πάει στήν Ρυθμική Γυμναστική, πάει στό Ὠδεῖο, μαθαίνει δυό, τρεῖς ξένες γλῶσσες, κάνει αὐτό… κάνει ἐκεῖνο…», ἔτσι, γιά μίαν ἐπίδειξιν: «Γιατί νά πηγαίνει τοῦ γείτονα τό παιδί στό Ὠδεῖον καί νά μήν πηγαίνει καί τό δικό μου τό παιδί;». Τό θέμα δέν εἶναι ἐκεῖ. Εἶναι θέμα καλλιεργείας καί σᾶς εἶπα, προπαντός νά μάθουμε νά άκοῦμε τήν καλή μουσική. Ὁ Πλάτων -γιατί οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες πίστευαν στή Μουσική- ἔλεγε (εἶναι στόν «Τίμαιο», εἶναι καί στό «Φαίδωνα», σέ δυό του βιβλία) «Μουσικῇ καί πάσῃ φιλοσοφίᾳ, προσχρώμενος», «ὠφελούμενος μέ κάθε μουσική καί φιλοσοφία». Μήν ξεχνᾶτε ὅτι οἱ Πυθαγόρειοι εἶχαν ἀναγάγει σέ μεγάλο ὕψος τήν Μουσική.
Ἀκόμη ἡ μουσική, μήν ξεχνάτε, ὅτι εἶναι ἁρμονία καί μαθηματική καί φυσική ἁρμονία. Σᾶς ἔλεγα τήν τελευταία φορά μοῦ φαίνεται, σέ σᾶς πρέπει νά τό ‘λεγα, ὅτι αὐτό πού λέμε ἕνας φθόγγος, δέν εἶναι παρά κάποιοι παλμοί. Λέμε ὁ φθόγγος «λά» (ντό, ρέ, μί φά, σόλ, λά), αὐτος ὁ φθόγγος εἶναι 400 παλμοί (ἀπ’ τήν Φυσική τό ξέρουμε). Ἡ δευτέρα, ἁρμονική λέγεται, εἶναι τό διπλάσιο, 800 παλμοί. 1200 παλμοί εἶναι ἡ τρίτη ἁρμονική… κ.λπ… κ.λπ. Τί σημαίνει αὐτό; Σημαίνει ὅται ἀναλύεται ἡ Μουσική ἀπό τήν Φυσική καί ἀπό τά Μαθηματικά. Γι’ αὐτό οἱ Πυθαγόρειοι καταξιώθηκαν στό σημεῖο αὐτό (τότε δέν μποροῦσαν αὐτό τό πρᾶγμα νά τό ξέρουν τήν ἐποχή ἐκείνη), ὅτι ἡ Μουσική εἶναι Μαθηματικά. Ἡ Μουσική εἶναι ἁρμονία, εἶναι τάξις, εἶναι… πολλά πράγματα. Λοιπόν, ἡ Μουσική εἶναι κάτι πάρα πολύ σπουδαῖο στοιχεῖο κι ἀποτελεῖ, σᾶς εἶπα, τήν καλλιέργεια τοῦ ἀνθρώπου. Ἀποτελεῖ κι αὐτή μέ τήν σειρά της καλλιέργεια τοῦ ἀνθρώπου.
Ἀλλά ἀπορῶ ἄν μπορεῖ ἡ σύγχρονη μουσική -ἰδίως αὐτή ἡ ξένη μουσική… ἀμερικάνικη καί δέν ξέρω… τι ἄλλες… αὐτά τά …. ἡ τζάζ βασικά, μετά ἔρχονται τά ἐπί μέρους στοιχεῖα τῆς μουσικῆς, ἡ ρόκ… χέβι μέταλ…κι ἄλλα τέτοια πράγματα- ἄν μπορεῖ αὐτή ἡ μουσική νά καλλιεργήσει τόν σύγχρονο ἄνθρωπο. Ἄν καμιά φορά βάλετε μιά μουσική χέβι μέταλ, μετά τίς 12 τά μεσάνυχτα -μέ συγχωρεῖτε νά κάνω καί λίγη παράσταση τώρα ἐδῶ- καί ἀκούσετε ἐκεῖνες τίς ἄναρθρες, αὐτό τό «Ἂαααα!...» νομίζετε πώς ἀκοῦτε κολασμένους στήν Κόλαση, πού τούς ἔχουν κρεμάσει, καί τούς πιάνουν τόν λαιμό ἀπό δῶ, ὥστε νά θεωρεῖται ὡραία φωνή ἡ βραχνιασμένη, ἐκείνη ἡ φωνή πού εἶναι βγαλμένη ἀπό στόματα πού παίρνουν ναρκωτικά… ἤ ὅ,τι ἄλλο… ἄν αὐτή ἡ μουσική μπορεῖ νά καλλιεργήσει τόν σύγχρονο ἄνθρωπο! Ἒχω ἀπορία. Καί ἀπορῶ ἀκόμη, πῶς; -τό ‘χω δοκιμάσει σέ πολλά παιδιά, ὅταν ἔρχονται νά μέ δοῦν- πῶς μπορεῖ νά ἀρέσει αὐτή ἡ μουσική; Μοῦ λέν ὅτι «Μᾶς ἀρέσει» καί ἐγώ ἀπαντῶ ὅτι πρόκειται περί παρακμῆς, περί χαλασμένου μουσικοῦ αἰσθητηρίου. Τό ἀκούσατε καλά; Περί χαλασμένου μουσικοῦ αἰσθητηρίου! Ἡ μουσική γαληνεύει, εἰρηνεύει, ἐμπνέει τόν ἄνθρωπο, δέν μπορεῖ νά τόν ξεσηκώνει. Αὐτή ἡ μοντέρνα μουσική ἡ σύγχρονη εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀναστατώνει τόν ἄνθρωπο καί τόν κάνει ἕνα θηρίο, ὥστε ὅταν βγεῖ ἀπό τήν αἴθουσα τῶν συναυλιῶν, πού ἄκουσε τέτοια μουσική… τό ’χετε διαβάσει στίς ἐφημερίδες, τό ‘χετε ἀκούσει, τό ξέρετε, νά βγαίνουνε ὁρμητικά… ἄστε ὅτι σπάζουν καρέκλες, καί καθίσματα… τά πάντα μέσα στήν αἴθουσα τῶν συναυλιῶν, βγαίνουνε ἔξω καί συνεχίζουνε τό καταστροφικό τους ἔργο. Νά ἔχουν πάθει «ἀμόκ» ἐκεῖνοι πού ἄκουγαν τήν μουσική, κραυγές ἄναρθρες, νά σπάζουν βιτρίνες, καί ἄλλες ζημιές στόν δρόμο. Πασίγνωστα αὐτά. Ἀπό τούς καρπούς, ἀπό τά ἀποτελέσματα, δέν μποροῦμε νά καταλάβουμε ὅτι πρόκειται περί μουσικῆς παρηκμασμένης; Γιατί ἔχουμε σήμερα, δυστυχῶς, τόν παρηκμασμένον ἄνθρωπον, δέν ἔχουμε πλέον τόν καλλιεργημένο ἄνθρωπο. Ἄς τό προσέξουμε, λοιπόν, παιδιά, γιατί μέ τήν μουσική αὐτή ἔχουμε ἕναν παλινβαρβαρισμόν, ξαναγυρίζουμε εἰς τόν βαρβαρισμόν. Βέβαια ἴσως νά βρίζουμε τούς βαρβάρους, γιατί οἱ βάρβαροι μπορεῖ νά μήν ἔχουν τήν μουσική τῶν καλλιεργημένων ἀνθρώπων, ἀλλά δέν ἔχουν ὅμως αὐτή τήν ξέφρενη μουσική, ἡ ὁποία εἶναι αὐτόχρημα δαιμονική. Αὐτόχρημα δαιμονική! Ἄς τό προσέξουμε, λοιπόν, αὐτό.
Ἀλλά ἐκτός ἀπό τήν λεγομένη «κλασική μουσική», ἐμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι Ἕλληνες ἔχουμε καί τήν Βυζαντινή μουσική, ἡ ὁποία ἔχει ἀποδειχθεῖ ὅτι δέν εἶναι τίποτε ἄλλο παρά τοποθετημένη ἐπάνω στό ἀρχαῖο μέτρο τῶν Ἑλλήνων, τῆς ἀρχαίας μουσικῆς τῶν Ἑλλήνων. Καί ἡ Βυζαντινή μουσική, βέβαια, πού σήμερα εἶναι στόν χῶρο τόν θρησκευτικό -μερικοί λέν ὅτι εἶναι καί ἔξω ἀπό τόν θρησκευτικόν χῶρον, δέν θά ἀσχοληθῶ περισσότερο- καλλιεργεῖ πράγματι τόν ἄνθρωπο μέ τήν ἱεροπρέπειά της καί τήν σεμνότητά της. Εὐτυχῶς ὑπάρχουν ἀρκετά ἀγόρια (σήμερα ἐσεῖς πού μέ ἀκοῦτε) καί κάποια κορίτσια ἀκόμη, πού μαθαίνετε Βυζαντινή μουσική. Καλά κάνετε! Δέν εἶναι ἀπαραίτητο νά γίνουμε ψάλτες, δέν εἶναι ἀπαραίτητο νά ἀνεβοῦμε ἀπάνω στό ψαλτήρι νά ψάλλουμε, νά ξέρουμε ὅμως τήν μουσική αὐτή. Νά τήν ψάλλουμε στό σπίτι μας, νά τήν λέμε στό σπίτι μας. Μᾶς καλλιεργεῖ, μᾶς μαζεύει, μᾶς μαζεύει τήν καρδιά καί τόν νοῦ, ἀνεβάζει τόν νοῦ καί τήν καρδιά, ἔχει ὅλην αὐτήν, ὅπως σᾶς εἶπα, τήν ἱεροπρέπεια, ἡ Βυζαντινή μουσική, ἔχει τήν σφραγίδα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Γι’ αὐτό καί λέγεται «ἱερή μουσική».
Θά ’θελα ἀκόμη νά σᾶς ἔλεγα ὅτι ὑπάρχει καί ἡ λεγομένη «θυμελική μουσική» («θυμέλη», πού θά πεῖ θέατρον). Ποιά εἶναι αὐτή; Ἀπό ἐκείνη πού θεωρεῖται σοβαρή, ἐκείνην πού ἔχουνε γράψει ὄπερες, μέχρι τίς ὀπερέτες, καί τήν ἐλαφρά μουσική. Αὐτή ἡ μουσική, παιδιά, σίγουρα δέν βοηθάει τόν ἄνθρωπο, δέν τόν ἀνεβάζει. Τί τόν κάνει; Τόν -προσέξτε τί θά πῶ!- ἐκθηλύνει! Δηλαδή… ἐκθηλύνω… εἶναι ἄσχημη κατάσταση, νά μήν τήν ἀναλύσω τή λέξη… κάνω κάτι τό…. γίνεται ὁ ἄνθρωπος… ἔτσι σάν θηλυκός… νά σάν… ἄς μήν τό πῶ περισσότερο, μήν τό ἀναλύσω περισσότερο, αὐτήν ἡ θεατρική μουσική. Ἔστω κι ἄν λέγεται «ὄπερα». Προηγουμένως πού μίλησα γιά τήν κλασική μουσική, θά σᾶς πῶ καί τοῦτο, βέβαια δέν εἶμαι μουσικολόγος ἀλλά ἡ λέξις, ὁ χαρακτηρισμός «κλασική μουσική», εἶναι γιά μιά εἰδική περίοδο. Τότε ἐπί παραδείγματι, πού ἔζησε ὁ Μπάχ. Ἐπί παραδείγματι! Ἐνῶ ἡ μουσική τοῦ Μπετόβεν, δέν λέγεται κλασική, λέγεται ρομαντική… κ.ο.κ. Κατά κυριολεξία, λοιπόν, δέν εἶναι ἡ καλή, ἡ σοβαρή μουσική ὅλων τῶν αἰώνων κι ὅλων τῶν ἐποχῶν. Ὄχι, ἀλλά εἶναι μιᾶς μόνο περιόδου, ὅπως καί στήν ἀρχιτεκτονική… κ.λπ. Ὃμως, ἔτσι καταχρηστικῶς, ὀνομάζουμε κλασική μουσική τήν σοβαρή μουσική. Ξαναλέγω μόνο ἄς προσέξουμε τήν θεατρική μουσική, ἡ ὁποία… ἔ, δέν βοηθάει τόν ἄνθρωπο πραγματικά.
Ἀλλά ἐκτός ἀπό τήν μουσική καλλιέργεια πού κάνει τόν ἄνθρωπο καλλιεργημένο, ὅταν ἀκούσει κάτι καί γοητεύεται… -θυμᾶμαι ἦταν γερμανική Κατοχή καί οἱ Γερμανοί μέσα σ’ ἕνα κτῆμα πού μέναμε, κατοικοῦσαν κι αὐτοί σ’ ἕνα μεγάλο σπίτι, ἔφεραν μία ὀρχήστρα. Ἐγώ δέν εἶχα ἴσως εὐκαιρίες, γιατί τότε καί ραδιόφωνα δέν ὑπῆρχαν, ποῦ νά πάει κανείς ν’ ἀκούσει μουσική, ὅπως-ὅπως… τέλος πάντων… δέν ὑπῆρχαν δυνατότητες καί εἴχανε δώσει μία συναυλία. Μέ κλασική μουσική. Οἱ Γερμανοί. Οἱ κατακτητές μας. Σᾶς βεβαιώνω, εἶχα γοητευθεῖ. Λίγο ἀργότερα ἀπό τούς Γερμανούς (μήν σᾶς πῶ τήν ἱστορία) ὁ πατέρας μου ἀγόρασε ἕνα βιολί. Τό ἀγόρασε… ναί! Ναί 15 ἑκατομμύρια! Ἀλλά 15 ἑκατομμύρια ἀντιστοιχοῦσαν μέ δύο μικρά κουνελάκια. Ναί, ναι, ἤτανε πληθωρισμός. Πῆρα, λοιπόν, αὐτό καί ἀναζητήθη κάνας δάσκαλος. Μιά δασκάλα βρέθηκε, ἡ ὁποία δέν ἦταν δασκάλα, ἁπλῶς εἶχε μάθει καί πιάνο καί βιολί -ἤτανε κόρη ἑνός δικαστικοῦ- ἔ, γιά λόγους μορφώσεως. Ἤξερε καί πολλές γλῶσσες, ἤτανε καταπληκτική γυναῖκα. Ζεῖ ἀκόμη αὐτή ἡ γυναῖκα. Ζεῖ. Ξεπέρασε πρό πολλοῦ τά 90 της χρόνια… ἦταν δέ καί ὀρειβάτης, μεταξύ τῶν ἄλλων. Ναί… τελευταῖα δυό-τρία χρόνια, εἶχε περάσει τό φαράγγι ἐκεῖ στήν Κρήτη, ἐκεῖνο τό μεγάλο φαράγγι, καταπληκτική γυναῖκα! Λοιπόν, αὐτή ἡ γυναῖκα ὅταν πῆγα καί τῆς εἶπα νά μάθω μουσική, βιολί, τῆς λέγω: «Θά ‘θελα νά παίζω κἂνα τραγούδι… κἂνα καλαματιανό -τῆς εἶπα- κάνα τέτοιο…» (γέλια στό ἀκροατήριο). Προσέξτε, προσέξτε. Ἄρχισε βέβαια νά μοῦ μαθαίνει καί τίς νότες, αὐτές πού μαθαίναμε στό σχολεῖο… ἀλλά κανείς δέν πρόσεχε νά μάθει μουσική στό σχολεῖο -κατά δυστυχίαν- κανείς δέν πρόσεχε. Δέν μοῦ εἶπε τίποτε παρά ἐπῆρε τό βιολί στά χέρια της κι ἔπαιξε ἕνα κλασικό κομμάτι. Ἔ, αὐτό ἦταν! Τῆς λέω: «Δέν θέλω τίποτα ἀπό κεῖνα πού σᾶς εἶπα, θέλω τέτοια μουσική νά μάθω». Γιατί; Διότι αὐτό πού εἶναι ἔργον τέχνης, ἐλκύει τήν ψυχή. Ἡ ψυχή καμώθηκε, κατασκευάστηκε γιά τό ὡραῖον! Γι’ αὐτό τό ὡραῖον θά μιλήσουμε ἴσως τήν ἐρχομένη φορά. Γι’ αὐτό πού λέγεται «ὡραῖον»! Ναί. Κι ὅταν δεῖ κάτι τό ὡραῖον ἀμέσως ἡ ψυχή, ἔλκεται. Ἔτσι, ὅπως σᾶς εἶπα, μοῦ δόθηκε ἡ εὐκαιρία, μέ αὐτό τό περιστατικό πού ἀνέφερα, νά ἀγαπήσω καί ἐγώ τήν μουσική. Γι’ αὐτό καί σᾶς λέγω ὅτι πρέπει νά τήν ἀγαπήσουμε (δέν θά γίνουμε δοῦλοι της, σέ τίποτα δέν θά γίνουμε δοῦλοι), ἀλλά ὅμως θ’ ἀγαποῦμε ὁτιδήποτε εἶναι ἱκανό καί μπορεῖ νά μᾶς καλλιεργήσει. Παιδιά, αὐτά θά εἶχα νά πῶ σήμερα, καί πρῶτα ὁ Θεός, θά δοῦμε τήν ἐρχομένη φορά διά τήν Φιλοσοφίαν, πῶς καλλιεργεῖ τόν ἄνθρωπον… Θέλετε ἀκόμη, κι αὐτό πού λέγεται «ὡραῖον», «τέχνη». Πρῶτα ὁ Θεός, θά δοῦμε τήν ἐρχομένη φορά.
33η ομιλία στην κατηγορία "Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ".
►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ. " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/palaia-diauhkh/h-pnevmatikh-diauhkh-toy-tvbit
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_7.html?m=1
Ἀπομαγνητοφώνηση, ψηφιοποίηση: Ἠλίας Τσακνάκης.
Επιμέλεια κειμένου : Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.
🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ».🔻
https://drive.google.com/file/d/1RZ1sYHVgLqBWiFNCBGi90Z__kjEnhr2H/view?usp=drivesdk
💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1
🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk
__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0
Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0
📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0
📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0
__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share
Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk
†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.