†. Ἐξ ἀφορμῆς κάποιων γεγονότων καὶ πραγμάτων τελευταία, ἔκανα μιὰ σκέψη καὶ ἀντελήφθην τί ἀκριβῶς εἶναι. Καὶ θὰ σᾶς τὸ πῶ, γιατί θέλω νὰ σᾶς πῶ τί ἀκριβῶς εἶναι ὁ εὐσεβισμὸς καὶ τί εἶναι ἡ ὀρθόδοξος πνευματικότητα. Ἂν ἔπρεπε νὰ σᾶς κάνω ἀνάλυση, θὰ ἤθελα ὧρες ἐπὶ ὡρῶν καὶ ἴσως δὲν ξέρω ἂν θὰ μποροῦσα νὰ σᾶς βοηθήσω. Μὲ δύο λόγια θὰ σᾶς τὸ πῶ, ἀγαπητοί μου.
Εὐσεβισμὸς θὰ πεῖ νὰ τηρήσω τὶς ἐντολές. Εἶναι αὐτὴ ἡ στάση ποὺ εἶχε ὁ νεανίσκος τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς —ποὺ ἀκοῦμε μάλιστα δύο φορὲς τὸν χρόνο— ὁ ὁποῖος εἶπε: «πάντα ταῦτα ἐφυλαξάμην ἐκ νεότητός μου· τί ἔτι ὑστερῶ;» Ματθ. 19,20 Ὅταν ὁ Κύριος τοῦ εἶπε σὲ τί ὑστερεῖ, ἐκεῖνος ἔκανε μεταβολή. Δὲν ἦταν ἕτοιμος νὰ ἀποδεχθεῖ σὲ τί ὑστεροῦσε. Ἔμενε στὴν ἠθική του αὐτάρκεια, στὴν πνευματική του αὐτάρκεια: «Ἔχω τηρήσει τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀφοῦ ἔχω τηρήσει τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ, τότε ὁ Θεὸς θὰ μοῦ δώσει τὸν Παράδεισο. Θὰ μοῦ δώσει τὴ Βασιλεία Του. Γιατί νὰ μὴν μοῦ τὴ δώσει; Γιὰ μένα πέθανε ὁ Χριστός. Γιατί νὰ μὴν μοῦ δώσει τὴ Βασιλεία Του, ἀφοῦ τηρῶ τὶς ἐντολές Του;» Αὐτὸ εἶναι ὁ εὐσεβισμός. Πιετισμός, μὲ ξένη ὁρολογία· στὰ ἑλληνικά, εὐσεβισμός. Δηλαδή, ἔχω μία εὐσέβεια, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀληθινὴ εὐσέβεια, ἀλλὰ ἀποτελεῖ μιὰ μορφὴ εὐσέβειας. Τὸ ἀντιληφθήκατε τί εἶναι ὁ εὐσεβισμός; Πάρα πολλοὶ χριστιανοὶ στὴν ἐποχή μας κινοῦνται μὲ αὐτὸ τὸ πνεῦμα.
Πάρα πολλοί. Θυμᾶμαι κάποτε —πρὶν ἀπὸ πολλὰ χρόνια— εἶχα ἀκούσει ἕναν ὁμιλητή, ὁ ὁποῖος εἶχε ἀπαριθμήσει πέντε-ἕξι σημεῖα. Δὲν τὰ θυμᾶμαι τώρα. Καὶ εἶπε ὅτι, ἐὰν πληροῦμε αὐτά τα πέντε-ἕξι σημεῖα, τότε νὰ εἴμαστε βέβαιοι ὅτι ἔχουμε κερδίσει τὸν παράδεισο. Ἔμεινα ἔκπληκτος ὅταν τὸ ἄκουσα αὐτό. Εἶναι παραπάνω ἀπὸ δεκαπέντε χρόνια ἀπὸ τότε ποὺ τὸ εἶχα ἀκούσει καὶ μοῦ εἶχε κάνει πάρα πολὺ μεγάλη ἐντύπωση. Λέω: «Μὲ τόση εὐκολία; Τόσο πολύ;». Λοιπόν, προσέξτε. Ἀπὸ τὸν εὐσεβισμὸ ἔχει ἀφαιρεθεῖ ἕνα στοιχεῖο: ἡ μετάνοια. Θὰ πεῖτε: «Λάθος, οἱ ἄνθρωποι ἐξομολογοῦνται». Λείπει ὅμως ἡ μετάνοια μὲ τὴν ἔννοια τοῦ «μετανοεῖτε». Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔχουν πιστέψει ὅτι μενανόησαν, ὄχι ὅτι μετανοοῦν.
Θέλετε νὰ τὸ δεῖτε αὐτὸ πῶς; Ἡ ὀρθόδοξη πνευματικότητα ἐκφράζεται μὲ πέντε λέξεις ποὺ ἔχει πεῖ ἐπιγραμματικὰ ὁ γέροντας Σιλουανός: «Έχε τὸ νοῦ σου στὸν Ἅδη καὶ μὴν ἀπελπίζεσαι». Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴ βάση τῆς ὀρθοδόξου πνευματικότητος. Ἐξηγῶ. Ὅταν, λέει, ἔχεις τὸν νοῦ σου στὸν Ἅδη, εἶναι τὸ ἀκριβῶς ἀντίθετο ἀπὸ τὸ κήρυγμα ποὺ ἄκουσα —«τηρῶ πέντε-ἕξι ὅρους καὶ ἔχω τὸν νοῦ μου στὸν Παράδεισο». Εἶναι τὸ ἀντίθετο. Διότι, ὅταν ἔχω τὸν νοῦ μου στὸν Παράδεισο, ὅτι θὰ εἶμαι στὸν Παράδεισο, τότε γιατί νὰ κοπιάσω περισσότερο; Ὅταν ἔχω τὸν νοῦ μου στὸν Ἅδη, τότε βλέπω τὸν ἑαυτό μου χαμένο. Καὶ συνεπῶς, ἀφοῦ τὸν βλέπω χαμένο, βλέπω τὰ χάλια μου. Τί μοῦ γεννάει μέσα μου; Τὸ ἀληθινὸ πνεῦμα τῆς μετανοίας.
Ὅταν φέρ' εἰπεῖν ὁ Ἅγιος Σισώης πεθαίνει καὶ λάμπει, στὸ κρεβάτι του ἐπάνω ἔλαμψε σὰν τὸν ἥλιο. Καὶ εἶπαν ὅλοι ὅτι δικαιώθηκε, καὶ τοὺς λέγει: "Αφήστε μὲ λίγο, λίγο, νὰ κάνω ἀρχὴ μετανοίας". Βλέπετε ποιά εἶναι ἡ ὀρθόδοξος πνευματικότητα; Τὸ πνεῦμα τῆς μετανοίας, ἀδιαλεῖπτος καὶ διαρκῶς μέσα στὴν ἐκκλησία. Στὶς "διαρκούς καθάρσεως ἐν πνεύματι μετανοίας". Ἀλλά, ἐκεῖνο, τὸ «μὴ ἀπελπίζεσαι» εἶναι τὸ ἀντίβαρο τοῦ νὰ μὴν ἀπογοητευτεῖς ἐὰν γιὰ μιὰ στιγμὴ ἔχεις τὸν νοῦ σου στὸν Ἅδη.
Εἰλικρινὰ σᾶς λέγω, εὐστοχότερο στοιχεῖο, σημεῖο ἀπὸ τὴ βιογραφία τοῦ Γέροντος Σιλουανοῦ, ποὺ ἔγραψε ὁ πατὴρ Σωφρόνιος, ἀπο αὐτὸ τὸ σημεῖο δὲν ὑπῆρχε. Διότι εἶναι ἐπιγραμματικότατο καί, σᾶς ξαναλέγω ἄλλη μιὰ φορά, ἐκφράζει τὴν ὀρθόδοξη πνευματικότητα καὶ εἶναι εἰς τοὺς ἀντίποδες τοῦ εὐσεβισμοῦ. Δὲν ξέρω ἂν μὲ κατανοήσατε. Προσπάθησα ὅσο μπορῶ, ἁπλῶ νὰ σᾶς τὸ πῶ. Εἶναι τόσο μεγάλο πρᾶγμα νὰ εἶμαι μέσα σὲ αὐτὴ τὴν ὀρθόδοξη πνευματικότητα, ποὺ σημαίνει νὰ δημιουργήσω προϋποθέσεις πορείας ὁδοῦ συναντήσεως τοῦ Θεοῦ. Εἶναι θεμελιώδους σημασίας.
Ὅταν πολλὲς φορὲς μιλᾶμε καὶ λέμε αὐτά, καὶ λέει κανείς: "Καλὸς ἄνθρωπος καὶ αὐτός, καλὸς καὶ ἐκεῖνος, τί τὰ φωνάζεις ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, τί τὰ λές; καὶ τσακώνεσαι κλπ". Εἶναι θέμα ἐὰν θὰ εὐστοχήσεις ἢ δὲν θὰ εὐστοχήσεις κατα τὴν πορεία. Ἐὰν θὰ δημιουργήσεις προϋποθέσεις σωστὲς γιὰ νὰ συναντήσεις καὶ νὰ δεῖς τὸ πρόσωπο τοῦ Θεοῦ. Ἀλλιώτικα δὲν θὰ δεῖς τὸ πρόσωπο τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνο το «Νομίμως ἀθλήση», ποὺ λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος· «ἐὰν δὲ καὶ ἀθλῇ τις, οὐ στεφανοῦται, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ.» Β Τίμ. 2,5 εἶναι ἐδῶ. Διότι ἐὰν δὲν βαδίσεις νόμιμα, γιατί ξέρετε ἡ ἀρετὴ εἶναι ἄθληση, ἄθλημα, καὶ περὶ αὐτοὺς ὁμιλεῖ ὁ Ἀπόστολος καὶ λέγει ὅτι, ἐὰν κανεὶς δὲν ἀθλήσει νομίμως... Τί εἶναι αὐτό το νομίμως; Μὲ ὅλες τὶς σωστὲς προϋποθέσεις.
