†. Μπορεῖτε νὰ μᾶς λύσετε τὴν ἑξῆς ἀπορία: Γιατί ἡ ζωὴ στοὺς ἀσεβεῖς τὰ δίνει ὅλα καὶ στοὺς δικαίους στερεῖ καὶ αὐτὰ ποὺ ἔχουν, καὶ γιατί οἱ δίκαιοι διώκονται, –προσθέτω– καὶ ὑποφέρουν;
Εἶναι ἕνα ἐρώτημα τὸ ὁποῖο κατέχει μιὰ κεντρικὴ θέση μέσα στὸν χῶρο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης: «τί ὅτι ὁδὸς ἀσεβῶν εὐοδοῦται;» Ἴερ. 12, 1 γιατί εὐοδοῦται —ὅλα τοῦ πηγαίνουν καλὰ— τοῦ ἀσεβοῦς, ἐνῷ ἀντίθετα πολλὲς φορὲς οἱ δίκαιοι ἔχουν πολλὲς περιπέτειες στὴ ζωή τους; Ἡ ἀπάντηση ἦταν δύσκολη στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, δόθηκε στὴν Καινὴ Διαθήκη. Μάλιστα, γιὰ νὰ δεῖτε πόσο δύσκολη εἶναι ἡ ἀπάντηση, ἀρκεῖ νὰ σᾶς θυμίσω τὴν ἱστορία τοῦ Ἰώβ —ἂν τὴν διαβάσατε ὁλόκληρη. Τὸ βιβλίο τοῦ Ἰὼβ εἶναι, βεβαίως, ἕνα καταπληκτικὸ βιβλίο, ἀπὸ τὰ λεγόμενα δύσκολα βιβλία. Ὁ Ἰὼβ εἶναι εὐτυχέστατος, πλούσιος, ἄρχοντας, ἔχει πολλὰ παιδιὰ καὶ ὅλα τοῦ πηγαίνουν καλά, ὅταν κάποια στιγμή, μέσα σὲ μιὰ μέρα, ὅλα ἀναποδογυρίζονται. Σκοτώθηκαν ὅλα τὰ παιδιά του σὲ ἕνα γεῦμα ποὺ εἶχαν στὸ σπίτι τοῦ μεγάλου ἀδελφοῦ. Ἐνῷ ὅλοι ἦταν στὸ συμπόσιο, φύσηξε ἕνας φοβερός, δυνατὸς ἄνεμος, τὸν ὁποῖο προκάλεσε ὁ διάβολος, ἔπεσε ἡ σκεπὴ καὶ τοὺς σκότωσε ὅλους. «ἐξαίφνης πνεῦμα μέγα ἐπῆλθεν ἐκ τῆς ἐρήμου καὶ ἥψατο τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς οἰκίας, καὶ ἔπεσεν ἡ οἰκία ἐπὶ τὰ παιδία σου, καὶ ἐτελεύτησαν· ἐσώθην δὲ ἐγὼ μόνος καὶ ἦλθον τοῦ ἀπαγγεῖλαί σοι.» Ἰώβ. 1, 19 Καταφθάνουν οἱ δοῦλοι —πάντα ἕνας σωζόταν γιὰ τὴν ἐπίταση τοῦ πόνου τοῦ Ἰὼβ— καὶ τοῦ λένε: «καὶ ἰδοὺ ἄγγελος ἦλθε πρὸς Ἰὼβ καὶ εἶπεν αὐτῷ· τὰ ζεύγη τῶν βοῶν ἠροτρία, καὶ αἱ θήλειαι ὄνοι ἐβόσκοντο ἐχόμεναι αὐτῶν, καὶ ἐλθόντες οἱ αἰχμαλωτεύοντες ᾐχμαλώτευσαν αὐτὰς καὶ τὸὺς παῖδας ἀπέκτειναν ἐν μαχαίραις· σωθεὶς δὲ ἐγὼ μόνος ἦλθον τοῦ ἀπαγγεῖλαί σοι.» Ἰώβ. 1, 14΄15
«ἔτι τούτου λαλοῦντος, ἦλθεν ἕτερος ἄγγελος καὶ εἶπε πρὸς Ἰὤβ· πῦρ ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα καὶ τὸὺς ποιμένας κατέφαγεν ὁμοίως· σωθεὶς δὲ ἐγὼ μόνος ἦλθον τοῦ ἀπαγγεῖλαί σοι.» Ἰώβ. 1, 16
«ἔτι τούτου λαλοῦντος ἦλθεν ἕτερος ἄγγελος καὶ εἶπε πρὸς Ἰὤβ· οἱ ἱππεῖς ἐποίησαν ἡμῖν κεφαλὰς τρεῖς καὶ ἐκύκλωσαν τὰς καμήλους καὶ ᾐχμαλώτευσαν αὐτὰς καὶ τὸὺς παῖδας ἀπέκτειναν ἐν μαχαίραις· ἐσώθην δὲ ἐγὼ μόνος καὶ ἦλθον τοῦ ἀπαγγεῖλαί σοι.» Ἰώβ. 1, 17
«ἔτι τούτου λαλοῦντος ἄλλος ἄγγελος ἔρχεται λέγων τῷ Ἰὤβ· τῶν υἱῶν σου καὶ τῶν θυγατέρων σου ἐσθιόντων καὶ πινόντων παρὰ τῷ ἀδελφῷ αὐτῶν τῷ πρεσβυτέρῳ,» Ἰώβ. 1, 18 "Ξέρεις, μόνο ἐγὼ σώθηκα νὰ σοῦ πῶ ὅτι, δὲν γλίτωσε τίποτα ἀπὸ τὰ αἰγοπρόβατά σου". Καταφθάνει ἄλλος: "Ξέρεις, μόνο ἐγὼ γλίτωσα καὶ ἦρθα νὰ σοῦ τὸ πῶ, τίποτα δὲν ἔμεινε ἀπὸ τὰ ὑποζύγιά σου" καὶ οὕτω καθ' ἑξῆς, τὶς καμῆλες σοῦ κ.λπ. Ὅλα τὰ ἅρπαξαν ληστές, σκοτωμὸς καὶ μαχαίρι. Ὁ Ἰὼβ ἔμεινε σύξυλος. Ὅταν φθάνουν τρεῖς φίλοι του βασιλεῖς —πιθανότατα ὁ Ἰὼβ ἦταν καὶ αὐτὸς βασιλιᾶς, ἐννοῶντας τὴν ἔννοια τοῦ τοπικοῦ βασιλιᾶ, ὅπως εἴχαμε καὶ ἐδῶ στὴν Ἑλλάδα τότε, δηλαδὴ τοπικοὶ βασιλεῖς, ἄρχοντες μιᾶς πόλεως, μιᾶς μικρῆς περιοχῆς— φθάνουν, λοιπόν, τρεῖς φίλοι του βασιλεῖς ὅταν εἶδαν τὴ δυστυχία του, νὰ κάθεται σὰν ἕνα σωρὸ κοπριά, λεπρός, τὰ εἶχε χάσει ὅλα. Ἦταν τόση ἡ ἔκπληξή τους, ποὺ τρεῖς μέρες δὲν μποροῦσαν νὰ μιλήσουν. Τὸ ἔπαθα κάποτε κι ἐγὼ σὲ μιὰ κηδεία κάποιου προσώπου· δὲν μποροῦσα νὰ ἀρθρώσω λέξη, εἶχα πάθει κάτι. Τρεῖς μέρες αὐτοὶ δὲν μποροῦσαν νὰ μιλήσουν. Μίλησαν κάποτε καὶ τοῦ ἔλεγαν: "Πρέπει νὰ κάνεις κάποια ἁμαρτία γιὰ νὰ πάθεις τέτοιο μέγεθος συμφορᾶς". Καὶ ἐκεῖνος νὰ λέει: "Ὄχι". Βέβαια ὁ Ἰὼβ δὲν γνώριζε, θὰ λέγαμε, τὰ παρασκήνια τῆς ἱστορίας του. Τὰ παρασκήνια ἦταν ὅτι ὁ διάβολος, κατὰ παραχώρηση τοῦ Θεοῦ, τοῦ ἐπέφερε αὐτὴν ὅλη τὴν καταστροφή. Ἀλλὰ κανεὶς δὲν μποροῦσε νὰ ἐξηγήσει τὸ τέλος.
Πάντως, στὸ βιβλίο τοῦ Ἰὼβ τίθεται τὸ "γιατί ὁ δίκαιος πάσχει". Τὸ πρόβλημα αὐτὸ στὴ θεολογία λέγεται "πρόβλημα τῆς θεοδικίας", μιᾶς καὶ ἔγινε κουβέντα. Δηλαδή, ὅτι ὁ Θεός, τρόπον τινά, εἰσάγεται εἰς δίκην, ὁ Θεός, γιὰ νὰ ἀπολογηθεῖ ὁ Θεὸς γιατί νὰ ὑπάρχει ἡ ἀδικία στὸν εὐσεβῆ τὴ στιγμὴ ποὺ οἱ ἀσεβεῖς εὐοδοῦνται καὶ ἔχουν ἀγαθὰ πολλὰ κ.λπ. κ.λπ. Ἡ ἀπάντηση βέβαια καὶ ἐκεῖ δόθηκε· στὸ βιβλίο τοῦ Ἰὼβ εἶναι ἡ λύση τοῦ δράματος. Ἀποτείνουμε τὸ λόγο στὰ μεγάλα μας παιδιὰ νὰ τὸ ξέρουν αὐτό, ὅπως καὶ σὲ μιὰ ἀρχαία θεατρικὴ πράξη, ἔχουμε στὸ τέλος τὴ λύση τοῦ δράματος. Δίδεται ἡ ἀπάντηση, ἀλλὰ ἐν τούτοις παρέμενε πάντοτε ἕνα πρόβλημα.Το πρόβλημα αὐτὸ λύθηκε στὴν Καινὴ Διαθήκη, πού; στὸ πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τὸ ἀναφέρει ὁ Ἠσαΐας αὐτό, στὸ 53ο κεφάλαιό του: ὁ δίκαιος πάσχει. Γιατί πάσχει; Ὁ Χριστὸς διέπραξε τίποτε ἁμαρτίες γι' αὐτὸ πάσχει; Ὁ δίκαιος πάσχει. Ἀλλά —προσέξτε— πάσχει γιὰ πολλοὺς λόγους· κατ' ἀρχάς, διότι ὁ διάβολος εἶναι παρών, φθονεῖ τὸν δίκαιον καὶ τοῦ προκαλεῖ προβλήματα.
Δεύτερον ἡ παρουσία κόσμος, ἡ παρουσία κόσμος, αὐτὸ τὸ σχῆμα τὸ φοβερό, ὁ ὁποῖος κόσμος δὲν ἀνέχεται τοὺς δίκαιους ἀνάμεσά του, διότι ὁ κόσμος ἐλέγχεται ἀπὸ τὴν παρουσία τοῦ δικαίου καὶ δημιουργεῖ προβλήματα. Διαβάστε παρακαλῶ στὰ πρῶτα κεφάλαια ἐκεῖ, τῆς Σοφίας Σολομῶντος, νὰ δεῖτε πῶς σκέφτονται οἱ ἄνθρωποι οἱ ἁμαρτωλοί, δηλαδὴ ὁ κόσμος εἰς βάρος τοῦ εὐσεβοῦς. Μᾶς εἶναι, λέγει, δύσχρηστος, μᾶς εἶναι καὶ βλεπόμενος ἀκόμη, μᾶς εἶναι βαρύς. Πῶς θὰ μπορέσουμε, λοιπόν, νὰ τὸν ἐξολοθρεύσουμε; «ἐνεδρεύσωμεν δὲ τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι καὶ ἐναντιοῦται τοῖς ἔργοις ἡμῶν καὶ ὀνειδίζει ἡμῖν ἁμαρτήματα νόμου καὶ ἐπιφημίζει ἡμῖν ἁμαρτήματα παιδείας ἡμῶν· / ἐπαγγέλλεται γνῶσιν ἔχειν Θεοῦ καὶ παῖδα Κυρίου ἑαυτὸν ὀνομάζει· / ἐγένετο ἡμῖν εἰς ἔλεγχον ἐννοιῶν ἡμῶν· βαρὺς ἐστιν ἡμῖν καὒ βλεπόμενος, / ὅτι ἀνόμοιος τοῖς ἄλλοις ὁ βίος αὐτοῦ, καὶ ἐξηλλαγμέναι αἱ τρίβοι αὐτοῦ· / εἰς κίβδηλον ἐλογίσθημεν αὐτῷ, καὶ ἀπέχεται τῶν ὁδῶν ἡμῶν ὡς ἀπὸ ἀκαθαρσιῶν· μακαρίζει ἔσχατα δικαίων καὶ ἀλαζονεύεται πατέρα Θεόν. ἴδωμεν εἰ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἀληθεῖς, καὶ πειράσωμεν τὰ ἐν ἐκβάσει αὐτοῦ· / εἰ γὰρ ἐστιν ὁ δίκαιος υἱὸς Θεοῦ, ἀντιλήψεται αὐτοῦ καὶ ῥὕσεται αὐτὸν ἐκ χεὶρὸς ἀνθεστηκότων. ὕβρει καὶ βασὰνῳ ἐτάσωμεν αὐτόν, ἵνα γνῶμεν τὴν ἐπικείκειαν αὐτοῦ καὶ δοκιμάσωμεν τὴν ἀνεξικακίαν αὐτοῦ· / θανὰτῳ ἀσχήμονι καταδικάσωμεν αὐτόν, ἔσται γὰρ αὐτοῦ ἐπισκοπὴ ἐκ λόγων αὐτοῦ. Ταῦτα ἐλογίσαντο, καὶ ἐπλανήθησαν· ἀπετύφλωσε γὰρ αὐτοὺς ἡ κακία αὐτῶν, / καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, οὐδὲ μὶσθὸν ἤλπισαν ὁσιότητος, οὐδὲ ἔκριναν γέρας ψυχῶν ἀμώμων. ὅτι ὁ Θὲὸς ἔκτισε τὸν ἄνθρωπον ἐπ᾿ ἀφθαρσὶᾳ καὶ εἰκόνα τῆς ἰδίας ἰδιότητος ἐποίησεν αὐτὸν· / φθὸνῳ δὲ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον, / πειράζουσι δὲ αὐτὸν οἱ τῆς ἐκείνου μερίδος ὄντες.» Σόφ. Σόλ. 2, 12΄25 Δεύτερος, λοιπόν, παράγων εἶναι ὁ κόσμος ποὺ δημιουργεῖ προβλήματα εἰς τὸν δίκαιο.
Καὶ τρίτον, ἐδῶ προσέξτε τώρα, βέβαια, ὅσο δίκαιος καὶ ἂν εἶναι κανείς. Δίκαιος ἐννοεῖται μὲ τὴν εὐρεῖα ἔννοια, ποὺ θὰ πεῖ ἐνάρετος, ἅγιος. Δὲν ἔχει κάποιες ἁμαρτίες; Τέλειος δὲν εἶναι κανένας. Ἔτσι, στὴν παροῦσα ζωὴ θὰ πρέπει ὁ δίκαιος νὰ ξεπληρώσει τὶς ὅποιες κάποιες ἁμαρτίες του, τὶς ἀτέλειές του, γιὰ νὰ δεχθεῖ ὁλόκληρη τὴν ἀμοιβὴ τῶν μισθῶν τοῦ δικαίου εἰς τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, κατὰ θεία δικαιοσύνη. Ὅπως καὶ ὁ ἀσεβής. Δὲν ὑπάρχει ἀσεβὴς ἑκατὸ τοῖς ἑκατὸ· δὲν ἔχει καὶ αὐτὸς κάποιες καλοσύνες; Δύο, τρία, πέντε, δέκα τοῖς ἑκατό. Ὁπότε ἐδῶ, στὴν παροῦσα ζωή, ὁ Θεὸς ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὸν ἐξοφλὰ μὲ ἀγαθά, διότι θὰ τιμωρηθεῖ εἰς τὴν ἄλλη ζωή. Γιὰ λόγους πάλι δικαιοσύνης, ὁ Θεὸς τοῦ δίνει, μὲ βάση τὰ ἀγαθὰ ποὺ ἔκανε, πλούτη καὶ ὑγεία καὶ ἄλλα πολλά. Ἀλλὰ ἔχει νὰ πληρώσει εἰς τὴν ἄλλη ζωή. Νὰ σᾶς τὸ κατοχυρώσω.
Ἡ παραβολὴ τοῦ Πλουσίου καὶ τοῦ Λαζάρου αὐτό μας διδάσκει. Λέει τὸν ἑξῆς μυστηριώδη λόγο ὁ Ἀβραὰμ εἰς τὸν Πλούσιο ποὺ εἶναι εἰς τὸν Ἅδη –ὁ Λάζαρος ὁ πτωχὸς εἶναι εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἀβραάμ, δηλαδὴ εἰς τὸν Παράδεισο–: «εἶπε δὲ Ἀβραὰμ· τέκνον, μνήσθητι ὅτι ἀπέλαβες σὺ τὰ ἀγαθὰ σοῦ ἐν τῇ ζῶῇ σου, καὶ Λάζαρος ὁμοίως τὰ κακὰ· νῦν δὲ ὧδὲ παρακαλεῖται, σὺ δὲ ὀδυνᾶσαι·» Λούκ. 16,25 "Παιδί μου", λέει εἰς τὸν Πλούσιο, "θυμήσου ὅτι ἐσὺ ἀπέλαβες τὰ ἀγαθά σου, ἐνῷ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ὁ Λάζαρος, ἀπέλαβε τὰ κακὰ εἰς τὴν ζωή". Θὰ μποροῦσε κάποιος νὰ πεῖ: "Καὶ εἶναι κακὸ νὰ ἀπολαύσω τὰ ἀγαθὰ μοῦ εἰς τὴν ζωὴν αὐτήν;" Δὲν εἶναι κακό. Προσέξτε το, δὲν εἶναι κακὸ Ἀλλὰ μήπως ἐκεῖ μὲ ἐξοφλὰ ὁ Θεός, γιὰ νὰ μὲ τιμωρήσει μετὰ εἰς τὸν ἅδη; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντηση ἐκεῖ. Τὸ βλέπει κανεὶς πάρα πάρα πολὺ καθαρά.
Γι' αὐτὸν τὸν λόγο, μὴ βγάζομαι κρίσεις καὶ συμπεράσματα, ἀλλὰ καὶ κάτι πολὺ σπουδαῖο. Ποιός μᾶς λέει ὅτι ἂν ἔχουμε μιὰ στέρηση ἀγαθῶν, ἂν ἔχουμε μιὰ ἀπουσία ὑγείας, ἂν ἔχουμε διωγμὸ καὶ κατατρεγμό, ὅτι αὐτὰ τὰ στοιχεῖα δὲν εἶναι στοιχεῖα ἁγιότητας; Ξέρετε τί λέει στὴν πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολὴ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος; «ὁ δὲ ἐπὶ τὸ συμφέρον, εἰς τὸ μεταλαβεῖν τῆς ἁγιότητος αὐτοῦ». Ἔβρ. 12,10 Ὅτι περνᾶτε ὅ,τι περνᾶτε, γιὰ νὰ μεταλάβετε τῆς ἁγιότητας Αὐτοῦ. Δηλαδή, νὰ γίνετε μέτοχοι τοῦ Χριστοῦ, νὰ γίνετε μέτοχοι τῆς ἁγιότητας τοῦ Χριστοῦ. Διότι μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν θὰ πετύχετε τὸν ἁγιασμό σας, μὲ τὰ δεινά, μὲ τὶς δοκιμασίες. Εἶναι θαυμάσιο ὑλικὸ οἱ δοκιμασίες γιὰ τὴν ἀπόκτηση τῆς ἁγιότητος. Αὐτὸ μάλιστα τὸ τελευταῖο εἶναι ἐξαιρετικὰ σημαντικό. Δὲν λέγει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος: «ὅτι διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ;» Πράξεις 14, 22 Γιατί, Ἀπόστολε Παῦλε, διὰ πολλῶν θλίψεων, δηλαδὴ μὲ καταστάσεις δυσάρεστες πρέπει νὰ μποῦμε στὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ; Βάζει ἐκεῖνο τὸ "δεῖ" —δέλτα, ἔψιλον γιῶτα, περισπωμένη— ποὺ θὰ πεῖ "πρέπει". Μὲ πολλὲς θλίψεις "πρέπει", εἶναι ὅ,τι σᾶς εἶπα μέχρι τώρα. Συνεπῶς, μὴ σκανδαλιζόμαστε. Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη χρησιμοποιεῖ τὸ ρῆμα "πυροῦμαι". "Πυροῦται" λέει, δηλαδὴ μέσα του ἀνάβει, ὁ φτωχὸς καὶ ὁ δίκαιος, γιατί αὐτὸς δὲν ἔχει νὰ περάσει στὴ ζωή του, ἐνῷ εὐοδοῦται ὁ ἀσεβής. Καὶ "πυροῦται", λέει, ὁ φτωχός, ὁ δίκαιος πυροῦται. Νὰ τὸ ποῦμε ἔτσι, σκανδαλίζεται. Ποτέ, ποτέ, ποτέ. Νὰ λέτε, νὰ χαίρεται τὰ ἀγαθά του αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, νὰ ἔχει ὑγεία. Δὲν πειράζει ἂν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπει νὰ μὴν ἔχουμε ὑγεία, ἂν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπει νὰ ἔχουμε λίγα οἰκονομικά, κάποτε νὰ ἀγγίζουμε ὄχι μόνο τὴ λιτότητα, ἀλλὰ καὶ τὰ ὅρια τῆς πτωχείας. Ὅπως καὶ ἂν ἔχει τὸ πρᾶγμα, δόξα τῷ Θεῷ. Ἢ μᾶς διώκουν, ἢ μᾶς κατατρέχουν, ἢ δὲν ξέρω τί ἄλλο. Ἀρκεῖ μόνο νὰ μὴν φταῖμε σὲ αὐτὰ τὰ πράγματα· ἔτσι; Προσέξτε. Διότι τὸ νὰ σὲ κατατρέχουν καὶ νὰ σὲ καταδιώκουν γιατί εἶσαι ἔνοχος, γιατί εἶσαι παλιάνθρωπος, γιατί εἶσαι... εἶσαι ... εἶσαι... Ὄχι. Μᾶς τὸ λέει ὁ Ἀπόστολος Πέτρος αὐτό. Ἀλλὰ διότι μόνο καὶ μόνο ἔχεις τὴ χριστιανικὴ ἰδιότητα. Συνεπῶς, αὐτοὶ οἱ λόγοι εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ τελικὰ εὐοδοῦται ὁ ἀσεβὴς ἀλλὰ ὄχι ὁ εὐσεβής. Ἂν κάποτε ἔχουμε πολλὰ ἀγαθά, νὰ ἀναρωτιόμαστε: "Μπὰς καὶ μὲ ξοφλάει ὁ Θεὸς ἀπὸ τὴν παροῦσα ζωή;". Προσέξτε αὐτὸ νὰ τὸ θυμᾶστε. "Μπὰς καὶ μὲ ξοφλάει ὁ Θεὸς ἀπὸ τὴν παροῦσα ζωή;". Ἀλίμονό μου τότε. Πάντοτε οἱ Ἅγιοι ἀνησυχοῦσαν μὲ ἕνα τέτοιο ἐρώτημα.
