Ἡ ἐπιγραφή εἶναι: «Τῷ Δαβίδ· συνέσεως».
1) Μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι·
2) μακάριος ἀνήρ, ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρτίαν, οὐδέ ἐστιν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ δόλος.
3) ὅτι ἐσίγησα, ἐπαλαιώθη τὰ ὀστᾶ μου ἀπὸ τοῦ κράζειν με ὅλην τὴν ἡμέραν·
4) ὅτι ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἐβαρύνθη ἐπ᾿ ἐμὲ ἡ χείρ σου, ἐστράφην εἰς ταλαιπωρίαν ἐν τῷ ἐμπαγῆναί μοι ἄκανθαν.
(διάψαλμα)
5) τὴν ἁμαρτίαν μου ἐγνώρισα καὶ τὴν ἀνομίαν μου οὐκ ἐκάλυψα· εἶπα· ἐξαγορεύσω κατ᾿ ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ· καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρδίας μου.
(διάψαλμα)
6) ὑπὲρ ταύτης προσεύξεται πρὸς σὲ πᾶς ὅσιος ἐν καιρῷ εὐθέτῳ· πλὴν ἐν κατακλυσμῷ ὑδάτων πολλῶν πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐγγιοῦσι.
7) σύ μου εἶ καταφυγὴ ἀπὸ θλίψεως τῆς περιεχούσης με· τὸ ἀγαλλίαμά μου, λύτρωσαί με ἀπὸ τῶν κυκλωσάντων με.
(διάψαλμα)
8) συνετιῶ σε καὶ συμβιβῶ σε ἐν ὁδῷ ταύτῃ, ᾗ πορεύσῃ, ἐπιστηριῶ ἐπὶ σὲ τοὺς ὀφθαλμούς μου.
9) μὴ γίνεσθε ὡς ἵππος καὶ ἡμίονος, οἷς οὐκ ἔστι σύνεσις, ἐν κημῷ καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτῶν ἄγξαις τῶν μὴ ἐγγιζόντων πρὸς σέ.
10) πολλαὶ αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ, τὸν δὲ ἐλπίζοντα ἐπὶ Κύριον ἔλεος κυκλώσει.
11) εὐφράνθητε ἐπὶ Κύριον καὶ ἀγαλλιᾶσθε, δίκαιοι, καὶ καυχᾶσθε, πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ.
Πρίν κάνουμε μια μικρή εισαγωγή σ' αὐτόν τόν Ψαλμό, θέλω νὰ σᾶς ἐξηγήσω ἐδῶ τὸν λόγο που διάβασα και τις τρεις φορές τη λέξη διάψαλμα. Ίσως ἕνας πού θά διάβαζε ἕναν Ψαλμό προφανώς ποτέ δέν θα διάβαζε αυτό που είναι μέσα σε παρένθεση, δηλαδή τή λέξη διάψαλμα. Θά ἔχετε ἀκούσει πάρα πολλές φορές, ὅταν διαβάζεται το Ψαλτήρι, ότι ποτέ δέν διαβάζουμε τη λέξη διάψαλμα· ὅπως ἐπίσης δεν διαβάζεται ποτέ καί ὁ τίτλος, σε λειτουργική χρήση του Ψαλτηρίου. Ὁ τίτλος σ' αὐτόν τόν Ψαλμό εἶναι «Τῷ Δαβίδ συνέσεως». Αὐτό δέν διαβάζεται στη λειτουργική χρήση· ὅμως ἐγώ τό διάβασα. Καί ἐξηγοῦμαι:
Το Εβραϊκό κείμενο ὁπωσδήποτε έχει υποστεί πάρα πολλές αλλοιώσεις, καί ἡ μετάφραση των Εβδομήκοντα βέβαια ἔγινε ἀπό ἕνα κείμενο του 3ου αιώνος π.Χ. Το σωζόμενο Εβραϊκό κείμενο εἶναι ἀπό πολλές ἀντιγραφές, καὶ ὁπωσδήποτε δέν εἶναι τοῦ 3ου αἰῶνος. Ἂν εἶχαμε κείμενο του 3ου αιώνας π.Χ., θα ήταν μέγα ευτύχημα. Καί τῆς Καινῆς Διαθήκης το αρχαιότετο κείμενο, όπως θα γνωρίζετε, εἶναι τοῦ 3ου αιώνας μ.Χ., μέ τόν Σιναϊτικό Κώδικα. Ἔτσι, ὅταν ἔχουμε τήν μετάφραση τῶν Ἑβδομήκοντα, πού εἶναι ἀπό παλαιότερα κείμενα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, μέ βάση αὐτή τή μεττάφραση διορθώνεται το πρωτότυπο, ὅπως ἐπίσης καί μέ τό πρωτότυπο μποροῦμε νά διορθώσουμε τη μετάφραση.
Δηλαδή πάρα πολλές φορές κάποια ακατανόητα σημεία στη μετάφραση, που δεν μπόρεσαν νά τά ἀποδώσουν οἱ μεταφραστές, πηγαίνουμε στο πρωτότυπο για να δούμε τί σημαίνουν, κι ἐκεῖ τά καταλαβαίνουμε. Ακατανόητα ἐπίσης σημεῖα στο κείμενο, στο πρωτότυπο πάμε στη μετάφραση και βλέπουμε γιατί είναι άκατανόητα αὐτά τά σημεία. Καί αὐτό γίνεται γιατί δέν ἔχουμε τά κείμενα του 3ου αἰῶνος π.Χ., ἀλλά ἔχουμε κείμενα που είναι μεταγενέστερα, κι ἔτσι τὸ ἕνα διορθώνει τό ἄλλο. Αὐτές οἱ ἐπιγραφές λοιπόν, ἄλλοτε υπάρχουν στο πρωτότυπο κι ἄλλοτε δέν ὑπάρχουν. Ἔχουμε καί ἐκεῖ διαφορές μεταξύ μεταφράσεως καί πρωτοτύπου, καί αὐτό γίνεται πάλι για τον ίδιο λόγο πού σᾶς ἀνέφερα.
Αλλά το διάψαλμα, αὐτό πού διάβασα, είναι τώρα ἕνα ἄλλο στοιχεῖο, πού ἔρχεται νά μᾶς βοηθήσει να καταλάβουμε βαθύτερα τόν Ψαλμό. Σᾶς εἶχα πει τί εἶναι τό διάψαλμα· εἶναι ἕνα μουσικό σημεῖο. Οἱ Ψαλμοί ψάλλονταν καί φωνητικά καί μέ μουσικά ὄργανα. Όταν οἱ Ἑβραῖοι είχαν μία τελετή, ὑπῆρχε εναλλαγή φωνῶν καί ὀργάνων, ἢ μπορούσαν να είναι καί φωνές καί ὄργανα μαζί. Ὑπῆρχαν σημεῖα μέσα στους Ψαλμούς πού ἔπρεπε ἡ μουσική νά εἶναι πολύ χαμηλή, κι ἄλλα σημεία πού ή μουσική ἔπρεπε νὰ εἶναι πολύ υψηλή. Στην πρώτη περίπτωση λέμε pianissimo καί στήν ἄλλη forte· άλλες φορές υπήρχε solo, μονωδία.
Μάλιστα είχα διαλέξει ἕναν ἄλλο Ψαλμό νά σᾶς πῶ, τον 23ο, ἀλλά τόν ἄφησα· εἶναι αὐτός πού λέει «Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς...» καί τά λοιπά, τότε πού εἰσάγεται ἡ κιβωτός τῆς διαθήκης στο ὅρος Σιών. Τελικά τον άφησα· ἴσως νά τόν κάνουμε κάποια άλλη φορά. Είναι πάρα πολύ ωραίος Ψαλμός, καί σήμερα χρησιμοποιείται στα εγκαίνια ἑνός ναοῦ. Ἐκεῖ ἔχει πλῆθος τέτοιες περιπτώσεις. Εναλλάσσονται πολλά πράγματα: χορωδία, όργανα, μονωδία, διάλογος και λοιπά· όπως θα βλέπαμε στη λυρική σκηνή νά ὑπάρχει μιά ὁλόκληρη εναλλαγή θέματος, μέ τή μουσική, τά φωνητικά καί τά λοιπά.
Ο 136ος Ψαλμός, για παράδειγμα, που γράφτηκε στη Βαβυλώνα, αρχίζει ήπια, πολύ ήπια. «Πώς να τραγουδήσουμε τα τραγούδια τῆς πατρίδος μας στην ξένη χώρα; Κρεμάσαμε τά ὄργανά μας στις ιτιές... Καί μᾶς εἶπαν αὐτοί πού μᾶς σκλάβωσαν, οἱ Βαβυλώνιοι: "Πειτε μας τραγούδια ἀπό τήν πατρίδα σας." Αλλά πως να ψάλλουμε σε ξένη γη;...» (Ψαλμ. 136, 1-4.) Οἱ ἰτιές, ξέρετε, εἶναι οἱ κλαίουσες, ἐκεῖ στα ποτάμια καί τίς βάζει σαν να συμμερίζονται τή λύπη τῶν Ἑβραίων, πού ἦσαν αἰχμάλωτοι.
Αὐτά ὁπωσδήποτε λέγονται σ' ἕναν ἔλεγειακό τόνο, δηλαδή σε πένθιμη μουσική ή μουσική ἔπαιζε πένθιμα. Καί πολλές φορές μάλιστα, όταν είμαστε πάνω στην ελάσσονα κλίμακα, δηλαδή στη minore –όχι στη διατονική κλίμακα, τή φυσική, αλλά στη minore, που εἶναι τόσο σπαραξικάρδια!– το συναίσθημα συνταράσσεται πάρα πολύ. Σιγά - σιγά όμως τό ὕφος τοῦ Ψαλμοῦ προχωρεῖ, ἀνεβαίνει, καί πρός τό τέλος λέει: «Αχ ἄχ... Ευτυχισμένος ἐκεῖνος ὁ λαός πού θά σοῦ πάρει, Βαβυλώνα, τα παιδιά σου, να τους σπάσει το κεφάλι πάνω στην πέτρα!...» (Ψαλμ. 136, 9.) Κοιτάξτε πώς ξεκίνησε ὁ Ψαλμός, καί πῶς τελειώνει! Ἐκεῖ βεβαίως τά ὄργανα βάζουν ὅλη τους τήν δύναμη.
Από τά μουσικά αυτά σημεῖα, ἀπό τήν μουσική ἐκτέλεση, μποροῦμε νά καταλάβουμε ἀκόμη βαθύτερα τό νόημα τοῦ Ψαλμοῦ, ἀλλά καί τή χρήση τοῦ Ψαλμοῦ, δηλαδή ποῦ λεγόταν. Μερικές φορές ἡ ἐπιγραφή τοῦ Ψαλμοῦ μπορεῖ νά γράφει: «τῷ ἀρχιμουσικῷ...», ὅτι αὐτό δηλαδή εἶναι γιά τόν ἀρχιμουσικό, καί εἰδοποιεῖ τον μουσικό πῶς πρέπει να παιχθεί ο Ψαλμός, να ψαλλεῖ ἔτσι ἢ ἀλλιῶς καί τά λοιπά.
Ἔχουμε ἀκόμη καί τά ἱστορικά βιβλία, ἰδίως τά Βασιλειῶν, ποὺ καὶ αὐτὰ μᾶς πληροφορούν γι' αυτό το θέμα. Για παράδειγμα, τοῦτος ὁ Ψαλμός ἔχει ἱστορικό ὑπόβαθρο. Καί ὅλα αὐτὰ ἔρχονται να μας δώσουν στοιχεία βαθύτερης κατανοήσεως τοῦ Ψαλμοῦ. Καί ὅπως θὰ ξέρετε, ή μουσική αἰσθητοποιεί τα συναισθήματα· καί ἔτσι, ἂν ἔχουμε κι ἐμεῖς ὑπόψη αὐτά τά σημεία, μπορούμε να καταλάβουμε καλύτερα τον Ψαλμό.
Ἡ ἐπιγραφή «Τῷ Δαβίδ» φανερώνει ὅτι ὁ Ψαλμᾶς αὐτός ἀνήκει στον Δαβίδ, καί ὄχι ὅτι ἀφιερώνεται στον Δαβίδ. Ακόμη ἔχει ἄνω τελεία, καί λέει «συνέσεως». Σύνεσις θά πεῖ συνέτιση, θά πεῖ διδαχή, θά πεῖ ὅτι ὁ Ψαλμός είναι διδακτικός, ὅτι ἔχει διδακτικό περιεχόμενο. Καί πραγματικά, σε κάποιο σημεῖο ὁ Δαβίδ ἀπευθύνεται πρὸς τοὺς ἀνθρώπους και τους λέει να προσέξουν μερικά πράγματα. Άρα ὁ χαρακτήρας του Ψαλμού είναι διδακτικός.
Το περιεχόμενό του εἶναι τό ἑξῆς: Εἶναι ὁ δεύτερος Ψαλμός τῆς μετανοίας, μετά τον 50ο Ψαλμό. Σας εἶχα πεῖ ὅμως, στο πρώτο θέμα μας, ὅτι ἡ σειρά τῶν Ψαλμῶν δέν ἀκολουθεῖ τήν ἱστορικότητά τους. Προφανῶς πρώτα γράφτηκε ὁ 50ός καί μετά ο 31ος.
Εἶναι γνωστό ὅτι ὁ Δαβίδ εἶχε ἁμαρτήσει. Τό διαβάζουμε στο Β΄ Βασιλειῶν. Εἶχε ἁμαρτήσει πολύ βαριά, καί τό ἁμάρτημά του ήταν διπλό: φόνος καί μοιχεία. Θα γνωρίζετε ὅτι ὁ Δαβίδ μιά μέρα, ἕνα ἀπογευματάκι καλοκαιρινό, μετά από τόν ὕπνο, ἀνέβηκε στήν ταράτσα του παλατιού να πάρει λίγο αέρα, κι έκει από τό ἀνοικτό μικρό παράθυρο ενός λουτρού, είδε μια γυναίκα να κάνει το μπάνιο της· ήταν η Βηρσαβεέ, ή σύζυγος του Ουρίου. Μπήκε σε πολύ μεγάλο πειρασμό· ἔστειλε νά τήν καλέσουν στο παλάτι και ἁμάρτησε μαζί της. Ήθελε όμως το θέμα αυτό οπωσδήποτε νὰ μὴν τὸ μάθει ὁ σύζυγός της, καί αὐτό ἦταν πάρα πολύ φυσικό. Ο σύζυγός της ήταν στρατιώτης, και κάποτε, όταν γύριζε στο σπίτι του, τόν κάλεσε ο Δαβίδ στο παλάτι, τον μέθυσε καί προσπαθούσε με κάθε τρόπο νά τόν κάνει νά μήν πάει στο σπίτι του. Τελικά ό Δαβίδ δέν κατάφερε τίποτα να πετύχει ἀπ' ὅλη αὐτή τὴν ἱστορία, καί μηχανεύθηκε τὸ ἑξῆς τέχνασμα:
Σέ πόλεμο πού εἶχε μέ κάποιους εχθρούς, εἶπε σε ἕναν αξιωματικό: «Θα χτυπήσετε έναν πύργο τοῦ τείχους ἐκείνων τῶν ἐχθρῶν ἐκείνης τῆς πόλεως, θά πάτε μπροστά· θα είναι καί ὁ Οὐρίας μαζί, σαν στρατιώτης. Θα τραβηχθεῖτε ὅλοι ἐσεῖς πίσω, καὶ θὰ μείνει μόνος του αὐτός, για να τον σκοτώσουν οἱ ἐχθροί». Ἔτσι ἀκριβῶς ἔγινε, καί τόν Ουρία τον σκότωσαν. Βλέπετε ὅτι καὶ ἄνθρωποι πού ἔχουν φόβο Θεού, κάποτε παρεκκλίνουν.
Ὕστερα ἀπό αὐτή τή διπλή ἁμαρτία, πέρασε ένας χρόνος, μόνο ἕνας χρόνος. Ὁ Δαβίδ δέν μπορούσε να συνέλθει. Τόν τάραξε ἡ συνείδησή του. Εἶχε χάσει τόν ὕπνο του. Τό λέει ἐδῶ μέσα, θά τό δεῖτε, κάνει περιγραφή. Καί σημειώστε ἀκόμη ὅτι ἔκανε καί ἕνα ἐξώγαμο παιδί μέ τήν Βηρσαβεέ, το οποίο και πέθανε. Καί τότε... τότε καταφθάνει ὁ προφήτης Νάθαν! Καί, ἀφοῦ τοῦ εἶπε καί μία παραβολή, τοῦ λέει: «Θα σε τιμωρήσει ὁ Θεός γι' αὐτό τό διπλό σου ἁμάρτημα», πού ἐννοεῖται δέν τό ἤξερε κανείς ἄλλος. Καί ὁ Νάθαν τόν ἀποκαλύπτει τόν Δαβίδ... τόν βασιλιά!
Ὁ Δαβίδ δέν ἔτρεξε να δικαιολογηθεῖ, ἀλλά μετανόησε, καί εἶπε τά θαυμάσια ἐκεῖνα λόγια, μετά τήν ἐπίπληξη τοῦ Νάθαν: «Πράγματι, ημάρτηκα τῷ Κυρίω!» (Β' Βασ. 12, 13.) έχω ἁμαρτήσει στον Κύριο. Και τότε πήρε την ἀπάντηση ἀπό τόν ἴδιο Προφήτη: «Κύριος παρεβίβασε τὸ ἁμάρτημά σου», ὁ Κύριος σε συγχώρησε. Κάνει ἐντύπωση ὅτι ἀμέσως μόλις ὁ Δαβίδ είπε «ημάρτηκα τῷ Κυρίῳ», τοῦ λέει ὁ Θεός μέ τόν Νάθαν: «Σέ συγχωρῶ»! Αὐτό εἶναι πάρα πολύ μεγάλο πράγμα.
Ὁπότε ὁ Δαβίδ στον 50ό Ψαλμό συνθέτει τόν καημό του καί τή μετάνοιά του, ἐνῶ στον 31ο Ψαλμό, πού γράφτηκε μετά τον 50ο, περιγράφει τη χαρά του γιά τή συγχώρεση πού πήρε. Αλλά μέσα ἐκεῖ περιγράφει τήν ψυχολογική εκείνη κατάσταση πού αἰσθάνεται μετά τὴν ἐξομολόγησή του καί μετά τη συγχώρεση πού πήρε, ἀλλά καί τήν ψυχολογική κατάσταση πού αἰσθανόταν στον χρόνο πού πέρασε.
Εἶναι ἄριστος Ψαλμός! Περιγράφει ἀριστοτεχνικότατα τά ἐσωτερικά συναισθήματα, αυτά πού τώρα θὰ ἀναλύσουμε. Είναι δέ τόσο θαυμάσιος Ψαλμός, ώστε ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος, πού καί αὐτός ἔχει μιά ανάλογη ιστορία, ἀγαποῦσε πολύ τόν Ψαλμό αυτόν και τόν ἔλεγε κάθε μέρα. Ὅταν δέ ἀρρώστησε κι ἦταν ἕτοιμος να πεθάνει, ἔδωσε ἐντολή να γράψουν στον τοῖχο απέναντι από το κρεβάτι του τον Ψαλμό αυτό, και τόν ἔβλεπε καί τόν διάβαζε καί ἔκλαιγε συνέχεια!
Ἔτσι ὁ Ψαλμός αυτός παρουσιάζει, ὅπως σᾶς εἶπα, αὐτά τά δύο στοιχεία: τη φοβερή κατάσταση της ψυχῆς τοῦ ἁμαρτωλοῦ καί τή θαυμάσια κατάσταση του ανθρώπου που εξομολογήθηκε ειλικρινά και συγχωρήθηκε ἀπό τόν Θεό. Κι αυτά μέν στην Παλαιά Διαθήκη· πόσο μᾶλλον στην Καινή, πού ἔχουμε και το συγκεκριμένο Μυστήριο τῆς Ἐξομολογήσεως καί συγχωρήσεως καὶ ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν! Αντιλαμβάνεσθε λοιπόν ὅτι ὁ Ψαλμός αὐτός ἔρχεται πραγματικά νά μᾶς βοηθήσει στο να ζήσουμε κι ἐμεῖς ἀνάλογες καταστάσεις.
«Μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι»· δηλαδή εὐτυχισμένοι εἶναι ἐκεῖνοι πού τούς συγχωρέθηκαν οἱ ἀνομίες και σκεπάστηκαν οἱ ἁμαρτίες τους.
Αὐτό τό «μακάριοι» εἶναι ἡ δεύτερη φορά που ἀναφέρεται, μετά από τον 1ο Ψαλμό. Ἐκεῖ, στον 1ο Ψαλμό, γίνεται μακαρισμός τοῦ ἀνθρώπου που κράτησε τήν εὐσέβειά του από πολύ μικρή ηλικία. Εἶναι ὁ ἄνθρωπος πού δέν ἁμάρτησε ποτέ. Ὄχι δηλαδή ὁ ἀναμάρτητος, αλλά αὐτός πού δέν ἔπεσε σε βαριά ἁμαρτήματα –γιατί αναμάρτητος δεν υπάρχει. Αυτός που δεν πῆρε δρόμους καί μονοπάτια ἁμαρτίας. Αὐτός πού δέν ἔφυγε οὔτε ἕνα λεπτό από τόν Θεό, ἀλλά ἔμεινε πάντα πιστός στον Θεό. Γι' αὐτό εἶναι «μακάριος ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος πού δέν βάδισε σε δρόμο ἁμαρτωλῶν, δεν κάθησε σε συνέδριο αρρωστημένων ἀνθρώπων...» –θυμόσαστε πού τά εἴχαμε πεῖ στον 1ο Ψαλμό.
Ἐδῶ μακαρίζονται ἐκεῖνοι ποὺ ἁμάρτησαν μέν, ἀλλά μετανόησαν και συγχωρήθηκαν. Καί ἐδῶ τώρα εἶναι τό πολύ ὡραῖο, κι ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ νὰ σᾶς θυμίσω αὐτό τό λογικό σχῆμα, ἀπό τά Μαθηματικά καί τή Γεωμετρία, πού λέμε: «τὰ ἑνὶ τρίτῳ ἴσα, καὶ ἀλλήλοις ἴσα». Δηλαδή, ἐφόσον εἶναι μακάριοι ἐκεῖνοι πού δέν ἁμάρτησαν, μακάριοι εἶναι κι ἐκεῖνοι πού ἁμάρτησαν ἀλλά μετανόησαν, ἔτσι καί αὐτός πού δέν ἁμάρτησε ἐξισώνεται μέ αὐτόν πού ἁμάρτησε. Τελικά καί οἱ δύο εἶναι μακάριοι, ἐπειδή ὁ δεύτερος μετανόησε. Βλέπετε δηλαδή τί μεγάλη θέση καί ἀξία ἔχει ἡ εἰλικρινής μετάνοια καί ἡ εἰλικρινής εξομολόγηση;
Ἐκεῖ λέει «Μακάριος ἀνήρ», ἐδῶ λέει «Μακάριοι»· ἀλλά ἀμέσως παρακάτω ὅμως, στον 2ο στίχο, θά πεῖ ἐπίσης: «μακάριος ἀνήρ». Μιλάει γενικά, και μετά εἰδικεύει· θά τό δοῦμε. Λέει: «Μακάριοι ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων οἱ ἀνομίες αφέθηκαν»· δηλαδή οἱ ἁμαρτίες ἔχουν ἀφεθεῖ. Εἶναι συνώνυμο μέ τό ἔχουν συγχωρηθεῖ. Εἶναι ὅπως λέμε ἄφησα το χρέος, γιατί καί οἱ ἁμαρτίες ὡς χρέος λογαριάζονται. Μακάριοι κι ἐκεῖνοι πού οἱ ἁμαρτίες τους ἔχουν σκεπαστεί.
Ἐδῶ μερικοί ἑρμηνευτές θέλουν να κάνουν κάποιες διακρίσεις ἀνάμεσα στήν ἀνομία καί τήν ἁμαρτία· στην πραγματικότητα όμως πρόκειται γιά τό ἴδιο πράγμα. Δεν πειράζει ὅμως, ἂς μήν καθυστερούμε. Πρέπει ἐπίσης νά σᾶς πῶ ὅτι ἂν κάνουμε μία ἑρμηνεία, δέν φαντάζομαι να πέρασε ποτέ ἀπό τό μυαλό σας ὅτι ἐξαντλοῦμε τό κείμενο. Το πιστεύω αὐτό. Ὅσο κι ἄν γιά μιά στιγμή ποῦμε ὅτι βασανίσαμε ἕναν στίχο, καί μπορεῖ νά μείναμε καί μία ώρα βαθαίνοντας καί βαθαίνοντας μέσα σ' αὐτόν, δέν ἐξαντλεῖται ὅμως ποτέ ἡ Ἁγία Γραφή. Ποτέ μην περάσει από τό μυαλό σας ὅτι ἡ Ἁγία Γραφή ἐξαντλεῖται· αὐτό νά τό ξέρετε προκαταβολικά.
Τὸ ρῆμα ἐπικαλύπτω ἔχει μιά ιδιαίτερη σημασία καί ἀξία. Βέβαια, όπως σᾶς εἶχα πεῖ μιά περασμένη φορά, ποιητικά, στην ποιητική του μορφή, έχουμε συνώνυμες ἐκφράσεις. Θυμόσαστε στον 2ο Ψαλμό που λέει σ' ένα σημείο «λαοί» καί «ἔθνη», «βασιλεῖς» καί «ἄρχοντες»; Τό εἴχαμε ἀναλύσει. Ἐδῶ τώρα ἔχουμε: «ἀφέθησαν» καί «ἐπεκαλύφθησαν», «ἀνομίαι» και «ἁμαρτίαι». Ουσιαστικά εἶναι ταυτόσημα. Ἔτσι ἡ ἄφεση μέ τήν ἐπικάλυψη εἶναι τό ἴδιο πράγμα.
Δέν ξέρω ἂν ποτέ κουβεντιάσατε μέ κανέναν Προτεστάντη. Οἱ Προτεστάντες θέλουν νά ποῦν ὅτι ἡ ἁμαρτία δέν συγχωρεῖται μέ τήν ἔννοια ὅτι ἐξαλείφεται, ἀλλά ἀφήνει οὐλή, ὅπως μιά πληγή ἀφήνει οὐλή, σημάδι. Ἐμεῖς πιστεύουμε ὅτι μέ τήν Ἐξομολόγηση δέν μένουν σημάδια καί ουλές· μέ τήν Ἐξομολόγηση ἔχουμε κάθαρση. Τελείωσε. Καί ἐξηγοῦμαι:
Οἱ Προτεστάντες λένε ὅτι ἐπικαλύπτω σημαίνει σκεπάζω κάτι, καί δέν φαίνεται, αλλά στήν πραγματικότητα ὑπάρχει αυτό τό κάτι δηλαδή τό σκεπάζω, καί ἔτσι δέν φαίνεται.
Ανόητοι Προτεστάντες!.. Γιά τόν Θεό ὑπάρχει τίποτα κεκαλυμμένο; Δέν εἶναι, γιά τά μάτια τοῦ Θεοῦ, τά πάντα «γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα» (Ἑβρ. 4, 13.); Ἡ Σοφία Σολομῶντος λέει: «Ἔκλεισες τις πόρτες σου, ἔκλεισες τά παράθυρά σου, ἔκλεισες τά φῶτα, ἔπεσε νύχτα, καί εἶπες: "Δέν μέ βλέπει κανένας· μπορῶ νά ἁμαρτήσω". Δέν ξέρεις ὅτι ὀφθαλμοί Κυρίου μυριοπλάσιοι ἡλίου; Δέν ξέρεις πώς τα μάτια τοῦ Θεοῦ εἶναι μύριες φορές πιό φωτεινά ἀπό τόν ἥλιο, καί σέ βλέπουν, καί μπορεῖς καί λές "Μέ σκεπάζει το σκοτάδι, με σκεπάζουν τα ντουβάρια καί οἱ κλειδωμένες πόρτες";» (Σ. Σειρ. 23, 18-20.).
Όπως αὐτό ἐδῶ τό κτήριο, πού ἔχει ψηλά ντουβάρια. Ξέρετε τί εἶναι αὐτό τό κτήριο ἐδῶ ἀκριβῶς ἀπέναντι; Ξέρετε τί εἶναι; Σήμερα τό ἔμαθα. Θα γίνει κέντρο ἀσωτίας ἐκεῖ μέσα! Εγώ νόμιζα πώς θα γίνει καμιά ἀποθήκη να βάζουν σιτάρι μέσα, καί ἀναρωτιόμουν: «Χωρίς παράθυρα; Τίποτα;...». Σκεπτόμουν ὅτι τό κάτω πάτωμα θά εἶναι γιά αποθήκη, κι από πάνω θά μένουν οἱ νοικοκυραῖοι. Ὤ, τί συμφορά! Από κάτω εἶναι δύο αἴθουσες. Το κτήριο αυτό εἶναι τετραώροφο. Ἔχει ἕνα ημιυπόγειο, τό ἄλλο εἶναι ἰσόγειο ἤ λίγο πιό πάνω ἀπό τό ἔδαφος, μέ δύο τεράστιες αίθουσες. Κι ἐκεῖ μέσα θά γίνονται φοβερά ὄργια. Ὁ εξοπλισμός τους μόνον, ὅπως ἔμαθα, σε πιάτα, σε κουζινικά καί τέτοια, ἔχει κοστίσει δέκα εκατομμύρια! Σέ ἐκείνους δὲ τοὺς ἐπάνω χώρους, δεν ξέρω τί θά κάνουν· χαρτοπαιχτική λέσχη; καζίνο; Εγώ ἔμεινα ἔκπληκτος. Λένε ὅτι εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ Μαγρίζου. Κι ἔμεινα ἔκπληκτος! Βλέπετε ὅτι τούς κρύβουν τα ψηλά ντουβάρια, γιά νά μήν φαίνονται ἀπ᾽ ἔξω. Οὔτε παράθυρα ἔχουν, γιά νά μήν ἀκούγεται τίποτα. Τίποτα! Ντουβάρια με τσιμέντο! Φοβερό πράγμα.
Λοιπόν, επανέρχομαι, ἀγαπητοί μου. Ὁ Θεός τά βλέπει όλα. Γιά τόν Θεό δέν ὑπάρχουν ντουβάρια και σκοτεινά σημεῖα καί πράγματα, καί δέν ξέρω τί ἄλλο. Ἄρα τὸ ἐπικαλύπτω δεν σημαίνει ότι μένει μία αυλή, τήν ὁποία δέν βλέπει ὁ Θεός· ἀλλά ἀφοῦ ὁ Θεός, που τα πάντα βλέπει, δεν βλέπει καμία ουλή, σημαίνει ὅτι δεν υπάρχει τίποτα· ό,τι υπήρχε αφέθηκε, συγχωρέθηκε. Από μέσα λοιπόν δέν ὑπάρχει καμία ουλή, δέν ὑπάρχει τίποτα απολύτως. Σε συγχώρεσε ὁ Θεός; Τελείωσε! Τό ἀκούσατε αυτό; Τελείωσε! Μόνο που χρειάζονται κάποιες προϋποθέσεις, πού θά τίς δοῦμε στη συνέχεια.
«Μακάριος ἀνήρ ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρτίαν, οὐδέ ἐστιν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ δόλος». Ευτυχισμένος ὁ ἄνθρωπος πού δέν τοῦ λογαριάζει πιά ὁ Θεός ἁμαρτία, οὔτε ὑπάρχει στο στόμα του δόλος, ὑποκρισία.
Βλέπετε ὅτι ἐδῶ ἐκφράζει τή χαρά αὐτοῦ πού μετανόησε. Ο 1ος καί ὁ 2ος στίχος είναι ἡ χαρά του μετανοοῦντος· γι' αὐτό λέει ὁ Δαβίδ «εὐτυχισμένος ὁ ἄνθρωπος που συγχωρέθηκε ἀπό τόν Θεό».
Ἀλλὰ δεῖτε ἀκριβῶς τί λέει: «ευτυχισμένος ὁ ἄνθρωπος πού δέν τοῦ λογαριάζει πιά ὁ Θεός ἁμαρτία». Αὐτό σημαίνει ὅτι μέχρι τότε μποροῦσε ὁ Θεός νά τοῦ λογαριάζει αμαρτία.
Τό ρῆμα λογίζομαι λογίσητε Κύριος ἁμαρτίαν σημαίνει κάνω λογαριασμό. Παραβάλλετε την παραβολή τοῦ χρεώστου δούλου, πού λέει «συνᾶραι λόγον» (Ματθ. 18, 23.), νὰ ἀποδώσει λογαριασμό. Μιλάει ἐκεῖ γιά τον χρεωφειλέτη δοῦλο, πού χρωστούσε τα μύρια τάλαντα, καί τά λοιπά. Παραβάλλετε σᾶς εἶπα. Βλέπετε ὅτι πραγματικά ἡ ἁμαρτία εἶναι ἕνα χρέος, ἕνα βαρύ χρέος. Ὅμως εὐτυχισμένος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος πού δέν θά τοῦ λογαριάσει ὁ Κύριος ἁμαρτία, χρέος· τίποτα.
Καταλαβαίνετε, ἀγαπητοί μου, τί σημαίνει μετανοῶ; Ὤ, νά τό ἤξεραν αὐτό τό πράγμα οἱ ἄνθρωποι...! Θά ἔτρεχαν ὅλοι να μετανοήσουν! Αλλά... δεν ξέρουν. Θά πῶ ἄλλη μιά φορά αυτό που λέγαμε και χθές τό βράδυ (Εννοεῖ τήν βραδινή κυριακάτικη ομιλία, με μεικτό άκροατήριο, στόν ἱερό ναό του Αγίου Αχιλλίου Λαρίσης.): «Ὁ θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι αὐτοῖς...» (Β΄ Κορ. 4, 4. Βλ. Ησ. 6, 9-10. Ιωάν. 12, 40. Α' Κορ. 2, 6· 8.)! Ὁ Διάβολος ἔχει τυφλώσει τα μάτια τῶν ἀπίστων ἀνθρώπων, καί δέν βλέπουν, δέν καταλαβαίνουν τί μεγάλη ἀξία ἔχει ἡ ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν!
Καί παρακάτω λέει: «οὐδέ ἐστιν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ δόλος». Αυτό σημαίνει πώς ὅταν ἁμαρτήσει κάποιος καί ζητήσει συγχώρεση από τόν Θεό, τή ζητάει με ειλικρίνεια, χωρίς δόλο, χωρίς υστεροβουλία. Δεν λέει: «Ε, καλά ἂν με ρωτήσει ὁ πνευματικός, θα το πῶ· ἄν δέν μέ ρωτήσει, δὲν θὰ τὸ πῶ»! Μα τί εἶναι ὁ πνευματικός: Ανακριτής είναι;... Εισαγγελέας εἶναι;... Πηρούνι και τρίαινα κρατάει, να ψαρεύει στα κατάβαθα τῆς συνειδήσεώς σου καί τοῦ ὑποσυνειδήτου σου, γιά νά βρεῖ τόν βόρβορό σου καί τά θέματά σου καί τίς ὑποθέσεις σου;... Τί εἶναι ὁ πνευματικός; Το λέει και η λέξη: ἐξ-ὁμολογῶ, ἢ ἐξ-ἀγορεύω, δηλαδή βγάζω από μέσα μόνος μου ὅ,τι ἔχω, μέ τή θέλησή μου, μέ ειλικρίνεια καί μέ πνεῦμα συντριβῆς καί μετανοίας! Αυτό θά πεῖ ὅτι ἐδῶ δὲν ὑπάρχει στο στόμα του δόλος.
Ἡ εἰλικρίνεια λοιπόν εἶναι βασικότατη προϋπόθεση τῆς ἀφέσεως. Αὐτό τό βλέπουμε στον Δαβίδ πού εἶπε «ἡμάρτηκα τῷ Κυρίῳ». Δέν πάει να κρυφτεί, δέν πάει νά πεῖ: «Και ποιός σοῦ εἶπε εσένα ὅτι ἐγώ ἔκανα αὐτή τήν ἁμαρτία;». Καί νά φαντασθεῖτε, ὁ Δαβίδ ἦταν βασιλιάς, κι έπρεπε να περισωθεί το κύρος του, έπρεπε να περισωθοῦν κάποια προσχήματα τοῦ ἀξιώματός του· είναι πάρα πολύ φυσικό! Και το καταπληκτικότερο εἶναι ὅτι ὁ Δαβίδ ἁμάρτησε κρυφά· ἀλλά ὅπου διαβάζεται το Ψαλτήρι, ἡ ἁμαρτία του γίνεται γνωστή στοὺς αἰῶνες τῶν αἰώνων! Μάλιστα τοῦ τὴ βγάλαμε κι ἐμεῖς σήμερα ἐδῶ στη φόρα! Ἐάν ἦταν ὁ Δαβίδ ἐδῶ, θά μᾶς πήγαινε στον Εισαγγελέα... Ἀλλά ὁ Δαβίδ μετανόησε, καί δέν ἐνδιαφέρεται τί θά ποῦν οἱ ἄνθρωποι· τόν ἐνδιαφέρει τί θά πεῖ ὁ Θεός. Καί ἔρχεται νά μᾶς διακηρύξει τή χαρά του, πού ὁ Θεός τόν συγχώρησε. Δέν τόν νοιάζει πιά τί θά ποῦν οἱ ἄνθρωποι. Αὐτό δείχνει ὅτι εἰλικρινά είχε μετανοήσει,
Τώρα στους στίχους 3 και 4 θα εκφράσει το βασανιστήριο πού πέρασε ἕναν ὁλόκληρο χρόνο. Ἐδῶ προσέξτε θα πάρουμε λέξη μέ λέξη τό κείμενο. Βέβαια δέν πειράζει ἂν ὁ χρόνος δέν μᾶς πάρει, ἔστω ἀκόμη κι ἄν ἀφήσουμε κάποια χωρία χωρίς νά τά ἀναλύσουμε απόψε.
«Ὅτι ἐσίγησα, ἐπαλαιώθη τὰ ὀστά μου ἀπὸ τοῦ κράζειν με ὅλην τὴν ἡμέραν». Δέν μίλησα· εἶχα κλείσει το στόμα μου. Τα κόκκαλά μου ἔλιωσαν νά στενάζω μέρα και νύχτα. Ποῦ νά τό πῶ αὐτό; Εἶχα ἁμαρτήσει! Ποῦ νά τό πῶ;...
Ξέρετε τί σημαίνει νά κρατᾶς μέσα στην καρδιά σου το αμάρτημά σου καί νά μήν τό λές; Γίνεται φίδι καὶ σὲ τρώει! Γίνεται καημός, γίνεται ρήμαγμα. Αγαπητοί μου, αυτό το κρύψιμο τῆς ἁμαρτίας του πού κάνει ο ἄνθρωπος, ἂν ἔχει σιγήσει δηλαδή όλα του τα χρόνια, μπορεῖ νά τοῦ κάνει μαύρη ὁλόκληρη τη ζωή του! Νὰ ἔρχονται Χριστούγεννα, νὰ ἔρχεται Πάσχα, καί πάλι Χριστούγεννα και πάλι Πάσχα, να βλέπει τη χαρά νά εἶναι διάπλατη και σκορπισμένη στον κόσμο, καί αὐτός νά ἔχει μαύρη ψυχή!... Ξέρετε πόσοι ἄνθρωποι μοῦ ἔχουν πεῖ ὅτι πέρασαν πολλές γιορτές, που βλεπαν τοὺς ἄλλους να πηγαίνουν να κοινωνοῦν, ὅλους να γιορτάζουν, κι αυτοί να αἰσθάνονται πολύ ἄσχημα καί πολύ βαρειά, γιατί ἔνιωθαν τήν ψυχή τους μέσα στήν ἁμαρτία; Σιγοῦσαν όμως. Δεν πήγαιναν να ποῦν τήν ἁμαρτία τους. Τούς κρατοῦσε ἡ ἁμαρτία.
Δεν υπάρχει πραγματικά μεγαλύτερο βασανιστήριο. Ἐκεῖνοι ποὺ τὸ ἔχουν δοκιμάσει, ξέρουν τί φοβερό πράγμα εἶναι. Νομίζω ότι λίγο-πολύ ὅλοι ἔχουμε δοκιμάσει βάρος ἀπό τίς ἁμαρτίες μας, ἄλλος λίγο ἄλλος πολύ, ἔχουμε πείρα. Αν μάλιστα κάποια φορά εἶναι βαρύ το ἁμάρτημα, εἶναι φόνος, μία μοιχεία, δέν ξέρω τί εἶναι, πάντως μία προδοσία, τότε είναι αβάσταχτο! Καί τότε νά τά ἀποτελέσματα· μᾶς τά ἀπαριθμεῖ ὁ Δαβίδ:
«Ἐπαλαιώθη τὰ ὀστᾶ μου ἀπὸ τοῦ κράζειν με ὅλην τὴν ἡμέραν». Πάλιωσαν τα οστά μου ἀπό τό να κραυγάζω ὅλη τήν ἡμέρα.
Το ρήμα κράζω εἶναι ἐντονότερο ἀπό τό λέω. Αὐτήν τη στιγμή λέω σ' ἐσᾶς κάτι, σᾶς μιλάω· ἄν ἔπρεπε ὅμως νά ἔχουμε μια μεγάλη αίθουσα, γιά νά μ' ἀκούσουν καί οἱ τελευταῖοι ἀκροατές, τότε θά ἔκραξα, θά φώναζα. Γι' αυτό πολλές φορές στα ευαγγέλια συναντάμε το σήμα κράζω για τον Ιησού Χριστό. «Έκραξεν ὁ Ἰησοῦς...» (Βλ. Ιωάν. 7, 28· 37,12, 44.), που σημαίνει φώναξε, και φώναζε γιὰ νὰ ἀκουστεί.
Πολλές φορές ὅμως φωνάζουμε, όχι μόνο για να ἀκουστοῦμε, αλλά γιατί πονάμε. Αυτό λοιπόν το κράζω σημαίνει βγάζω αναστεναγμούς· εἶναι τὸ ώχ τῆς ψυχῆς. Αὐτό τό ώχ τῆς ψυχῆς δημιουργεί ένα βάρος ἀβάσταχτο. Νομίζει ὁ ἄνθρωπος ὅτι αὐτό τό ώχ τῆς ψυχῆς πού κράζει, αὐτός ὁ ἀναστεναγμός, εἶναι μία διέξοδος, εκτόνωση μιας φοβερής εσωτερικής πιέσεως. Είναι σαν μια βαλβίδα σ' ἐκεῖνον τόν ταχυβραστήρα, πού ὅταν ὑπάρχει πολύ μεγάλη πίεση μέσα, βγαίνει ὅσος ἀτμός εἶναι δυνατόν να βγεί. Μάλιστα κάποτε ο ἄνθρωπος θέλει να βρίσκεται μόνος του να φωνάξει! Αὐτή ἡ κατάσταση ὅμως για τον Δαβίδ γινόταν συνέχεια, γιατί λέει: «ἀπὸ τοῦ κράζειν με ὅλην τὴν ἡμέραν»! Ὅλη τήν ἡμέρα, δηλαδή πάντοτε. Δέν μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά ἡσυχάσει, δέν μπορεῖ! Καί τότε πέφτει στη μελαγχολία. Καί ἡ μελαγχολία αρχίζει να σκιάζει τήν ψυχή.
Ἐδῶ προσέξτε κάτι, ποὺ θὰ μᾶς πεῖ ὁ πιό κάτω στίχος, ἀλλὰ ἂς τό πῶ ἀπό τώρα για να τα συνδέσω. Λέει στον 4ο στίχο: «ἐν τῷ ἐμπαγήναί με άκανθαν», γιατί μπήχτηκε ἕνα ἀγκάθι. Καί τό ἀγκάθι εἶναι ἡ ἄμαρτία.
Αὐτό τό ἀγκάθι τώρα τί εἶναι; Θα χρησιμοποιήσω μερικούς ὅρους ἀπό τή σύγχρονη Ψυχολογία, για να γίνω πιο κατανοητός, αλλά κυρίως και προπαντός γιατί ἡ σύγχρονη Ψυχολογία χρησιμοποιεῖ τόν ὅρο άκανθα. Κάνει δὲ ἐντύπωση ότι ο Φρόυντ, αὐτός πού χαρακτηρίζεται ὡς πατήρ τῆς Ψυχιατρικῆς –ἄλλο ὅτι πῆρε στραβό δρόμο, καί δημιουργήθηκε ὁ διαβόητος Φροϋδισμός– έκανε παρατηρήσεις στό υποσυνείδητο. Εἶναι ὁ πρῶτος που έκανε τις παρατηρήσεις αυτές· και ἐκεῖνο πού ἐνοχλεῖ τόν ἄνθρωπο στη συνείδηση ξέρετε πῶς τό ὀνόμασε; ἄκανθα!
Ἄραγε νά εἶχε διαβάσει αὐτόν τόν Ψαλμό; Εἶναι γνωστό ὅτι ὁ Φρόυντ ήταν Εβραίος, Γερμανοεβραίος· δεν ξέρω ἂν τὸ ξέρετε αυτό. Ἄραγε να είχε διαβάσει αὐτόν τόν Ψαλμό, ή μήπως συμπίπτει ἡ περίπτωση; Προφανῶς ὄχι τυχαῖα! Αλλά συμπίπτει στο να βρεθεῖ ἡ κατάλληλη λέξη, γιά νά ἀποδοθεῖ ἐκεῖνο πού ὑπάρχει. Πιθανῶς τό δεύτερο.
Γιά να καταλάβουμε τί εἶπε ὁ Φρόυντ πάνω σ' αὐτό –καί ἄλλοτε σᾶς τά ἔχω πεῖ, ἀλλά δέν πειράζει να τα ξαναλέμε καμιά φορά, δεν βλάπτει· ἔτσι δέν εἶναι;– εἶναι ὅτι ἐδῶ παρουσιάζει το εσωτερικό τοῦ ἀνθρώπου με δυό πατώματα σ' ένα διώροφο σπίτι, σαν κι αυτό ἐδῶ ἀπέναντι που κτίζεται το καινούργιο, που λέγαμε προηγουμένως. Το κάτω πάτωμα δέν ἔχει παράθυρα –ἀκριβῶς, ἦρθε κουτί στο παράδειγμα!– τό πάνω πάτωμα όμως ἔχει. Το πάνω πάτωμα το ονόμασε συνείδηση, πού φωτίζεται, καί ὁ ἄνθρωπος αποκτάει γνώση τῶν ὅσων συμβαίνουν μέσα στην ψυχή του. Το κάτω πάτωμα δέν ἔχει παράθυρα, δεν φωτίζεται, καί ἔτσι δεν παίρνει εἴδηση ὁ ἄνθρωπος τί γίνεται ἐκεῖ, δηλαδή στο βαθύτερο τμῆμα τῆς ψυχῆς του. Αὐτό τό ονόμασε ὑποσυνείδητο.
Ὅταν ὑπάρξει ἕνα παράπτωμα, ἕνα ἁμάρτημα, τότε αρχίζει να μπαίνει τό ἀγκάθι, ἡ ἄκανθα. Σᾶς ἔχει μπεί ποτέ κανένα αγκάθι στό πόδι, μέσα από παπούτσι; Δέν μπορεῖτε να περπατήσετε. Αμέσως κουτσαίνετε και βγάζετε το παπούτσι σας να δείτε τί γίνεται. Ἡ ἄκανθα ἐμποδίζει ἀκριβῶς τή συνείδηση καί ἐνοχλεῖ καί λέει: «Αμάρτησες! ἁμάρτησες! ἁμάρτησες!» και δώσ' του μπήγεται, καί δώσ' του μπήγεται ὅλο καί πιό βαθειά... Μπήγεται, μπήγεται... συνέχεια προχωράει το αγκάθι, καί ἡ συνείδηση πονάει, πονάει, πονάει...
Ὁ ἄνθρωπος βαρύνεται δέν μπορεῖ νά ὑποφέρει πλέον. Καί τότε μέσα στον πόνο του, σιγά-σιγά, σιγά-σιγά, περνάει ο καιρός, καί γίνεται τό ἑξῆς περίεργο, το αίτιο που προκάλεσε τον πόνο στη συνείδηση, δηλαδή ή άκανθα, δηλαδή ἡ ἁμαρτία, κατέβηκε στο κάτω πάτωμα! Ἐκεῖ τώρα τό αἴτιο το χάσαμε· ὅμως ἔχουμε τα αποτελέσματα. Η ψυχή είναι άρρωστη. Πέφτει σε μελαγχολίες, πέφτει σε αντιδράσεις ποικίλες, σε ψυχώσεις, σε νευρώσεις, σε ψυχονευρώσεις, σε ποικίλα παράξενα καί περίεργα φαινόμενα!
Ὁ ψυχίατρος, ὅπως ὑπέδειξε ὁ Φρόϋντ τότε, κάνει αὐτή τή δουλειά. Βλέπει τη συνείδηση, ή κάνει ερωτήσεις. Θά σᾶς πῶ ἕνα μικρό παράδειγμα: Καμιά φορά βλέπουμε ὅτι πάθαμε κάτι· ἄς ποῦμε ἔχουμε μιά πληγή στο χέρι μας. Τήν πληγή τή βλέπουμε, ἀλλά δέν καταλάβαμε πῶς συνέβη. Πολλές φορές χτυπᾶμε, καί δέν το αντιλαμβανόμαστε. Κάπου πήγαμε να περάσουμε σ' ἕνα έπιπλο, στο κρεβάτι μας, κάπου, χτυπήσαμε, ἔτρεξε αἷμα, δέν τό ἀντιληφθήκαμε, μόνο βλέπουμε ὅτι τώρα τρέχει αίμα. Ἔτσι λοιπόν κι ἐδῶ, βλέπει ὁ ψυχίαρος, ἢ βλέπει ὁ ἀσθενής, τό ἀποτέλεσμα που υπάρχει, ἀλλά δέν βλέπει τί τό προκάλεσε. Δὲν τὸ βλέπει. Οὔτε ὁ ἀσθενής τό βλέπει, δέν τό ξέρει. Τό ἔχασε, τό ξέχασε, πέρασε στο υποσυνείδητο. Ο γιατρός τώρα θα βάλει το χέρι του στο κάτω πάτωμα καί θ' αρχίσει νά ψαρεύει στα σκοτεινά, ἀφοῦ παράθυρο δεν υπάρχει. Ψαρεύει στα σκοτεινά και τραβάει και βγάζει. Κοιτάζει τί ἔπιασε, ξαναβάζει το χέρι του, ψαρεύει, τραβάει... Πάντα στα σκοτεινά. Κάποτε βγάζει κάτι στήν ἐπιφάνεια –ἂν τό βγάλει– καί λέει «Εἶναι αὐτό».
Καλύτερη περιγραφή τῆς καταστάσεως αὐτῆς δὲν θα μποροῦσε νά γίνει, καί μάλιστα τον 10ο αιώνα π.Χ. Ὅταν ὁ Δαβίδ λέει ὅτι «ἐσίγησε», εἶναι τό πρῶτο βῆμα τῆς καταστάσεως πού θά τόν ταλαιπωρήσει· το δεύτερο βῆμα, «ἀναστενάζω καί κράζω ὅλη τήν ἡμέρα»· τό τρίτο, «μπῆκε ἀγκάθι»· καί τό τέταρτο, «ἐπαλαιώθη τά ὀστᾶ μου», ἔχουμε παλαίωση, καταστροφή τῶν ὀστῶν.
Είναι γνωστό ότι το σώμα το στηρίζει ὁ σκελετός. Όταν λέει ότι παλαιώθηκαν, πάλιωσαν τα οστά μου, σημαίνει ὅτι δέν μποροῦν πιά νά κρατήσουν το σώμα. Τον σκελετό τόν περιβάλλουν οἱ σάρκες καί τό νευρικό σύστημα, καί μᾶς δίνουν συνολικά τήν εἰκόνα τοῦ σώματος. Ἔτσι, ἂν παλιώσει ὁ σκελετός μας, θα παλιώσουν καί τά νεύρα, γιατί είναι καί αὐτά παντού, σε όλο μας το σώμα. Με την παλαίωση λοιπόν τοῦ νευρικοῦ συστήματος ἔχουμε κάποια αποτελέσματα, όπως: Τό νευρικό μας σύστημα μας ταράζει. Χάνουμε τόν ϋπνο μας. Δεν βρίσκουμε ἡσυχία πουθενά, γιατί μέρα καί νύχτα –ὄχι μόνο τήν ἡμέρα, αλλά μέρα και νύχτα!– «ἐβαρύνθη ἐπ' ἐμὲ ἡ χείρ σου», ἔπεσε τό χέρι Σου βαρύ ἐπάνω μου! Ἔχω τύψεις, ανελέητα χτυπήματα. Αυτό θα πει τύψεις· το βαρύ χέρι του Θεού, οἱ τύψεις πάνω στη συνείδηση. Καί «ἐστράφην εἰς ταλαιπωρίαν», και από χαρούμενος άνθρωπος ἔγινε ταλαίπωρος, μελαγχολικός, φτωχός, κατσούφης, άχαρος, έχασα τό νόημα της ζωής μου, ἔχασα τη χαρά της ζωής μου, έχασα την επαφή μου με τα άλλα πρόσωπα.
Αιτία για αυτήν τήν ανώμαλη κατάσταση που παρουσιάζει ὁ ἄνθρωπος, ψυχική ή νευροψυχική, πάντα εἶναι κάποιο συνειδητό ἤ ἀσυνείδητο ἁμάρτημα. Κι ὅταν λέω συνειδητό, ἐννοῶ ὅτι ἀκόμη παραμένει στη συνείδησή του, ἐνῶ ἀσυνείδητο εἶναι ἐκεῖνο πού κατέβηκε στο υποσυνείδητο καί χάθηκε. Ὁ ἄνθρωπος χάνει τήν ἠρεμία του, δεν ξέρει πιά τί τόν ταλαιπωρεί, όταν τον ρωτάμε τί αἰσθάνεται, μᾶς ἀπαντάει πολύ απλά "αυτό", χωρίς να ξέρει γιατί τό αἰσθάνεται. Αυτή εἶναι ἡ πραγματικά πνιγηρή και θλιβερή κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου πού ἁμαρτάνει.
Μπορεί κάποτε νά μή ἁμαρτάνει· πρέπει νὰ πῶ κι αὐτό τό σημεῖο. Εἶναι ἕνα φαινόμενο τῆς ἐποχῆς μας αὐτό, καί πρέπει ἴσως ἰδιαίτερα να τονισθεῖ. Δηλαδή πάρα πολλοί ἄνθρωποι σήμερα πάσχουν, χωρίς νά ἔχουν κάνει κάποια βαριά αμαρτία, φόνο, μοιχεία ή μία ἁμαρτία φοβερή καί τρομερή, καί ἔχουν τύψεις. Δέν ἔκαναν ἁμαρτία, ἀλλά ἔχασαν τό νόημα τῆς ζωῆς! Αὐτό είναι τό χαρακτηριστικό τῆς ἐποχῆς μας, καί αὐτό τό γεννάει ἡ ἀπομάκρυνσή μας ἀπό τόν Θεό. Ἀπό τή στιγμή πού θά ἀπομακρυνθοῦμε ἀπό τόν Θεό, χάνουμε τό νόημα τῆς ζωῆς μας, δέν ξέρουμε γιατί υπάρχουμε, καί τότε ὅλα μᾶς φαίνονται σκούρα. Οἱ Ἄγγλοι λένε τὴν ἔκφραση ἔχω τα μπλέ μου... έχω τα σκούρα μου, ἔχω σκούρα ψυχή.
Ἐδῶ τό τραγικό εἶναι, ἀλλά καθόλου ἀνεξήγητο, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αποκτάει αὐτή τήν κατάσταση μέσα στὰ ἀγαθά του. Εἶναι πασίγνωστο, κι ἀπό στατιστικές ἐξακριβωμένο, ὅτι ὅσο μια χώρα ευημερεί, τόσο περισσότερες αὐτοκτονίες παρουσιάζει. Εἶναι δέ γνωστό ὅτι οἱ αὐτοκτονίες στην Ασία εἶναι σπάνιες ἤ περίπου ἀνύπαρκτες. Το γνωρίζετε αυτό; Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ ταλαιπωρούνται. Δεν μένει περιθώριο να σκεφθοῦν ἄν ἔχει ἡ δέν ἔχει νόημα ή ζωή τους· αγωνίζονται. Δηλαδή, για να καταλάβετε, ἂν ἀφαιρέσουμε ἀπό τόν ἄνθρωπο τήν ἀγωνιστικότητα, χάνει τό νόημα τῆς ζωῆς του. Εἶναι φοβερό πράγμα αυτό. Ὄχι βέβαια νά ὑπάρχει μία τέτοια βιοπάλη που να στενάζει ὁ ἄνθρωπος κάτω ἀπό τή δουλειά καί νά πρέπει να ζήσει γιά ἕνα κομμάτι ψωμί. Όχι αὐτό· αὐτό εἶναι ἕνα ἄλλο ἄκρο. Ἀλλά ἄν ἀφαιρέσουμε ἀπό τόν ἄνθρωπο αὐτούς τούς μικροκαημούς τῆς ζωῆς, αὐτά τά καθημερινά, μέ τό ἔνα, μέ τό ἄλλο, μὲ τοῦτον τον πειρασμό, μ' ἐκεῖνον τόν πειρασμό, μετά ὁ ἄνθρωπος, μέσα στην ευδαιμονία του, δεν βρίσκει πια νόημα. Είναι άνοστη ή ζωή του, καί ἄν ἔχει φύγει καί μακρυά από τόν Θεό, δέν ξέρει γιατί ζεῖ, καί τότε λέει «Δέν ἔχει νόημα ἡ ζωή μου», καί τήν τερματίζει με πολλή ευκολία. Είναι τραγικό! Ἔτσι πάρα πολλά φαινόμενα τέτοιων καταστάσεων τά ἔχουμε γιατί χάσαμε το νόημα τῆς ζωῆς, πού εἶναι προϊὸν τῆς ἀποστασίας τοῦ ἀνθρώπου. Είναι με στατιστικές αὐτά τά πράγματα, καί σᾶς εἶναι γνωστά. Δεν σας λέω καινούργια πράγματα τα ξέρετε, πολύ καλά τα ξέρετε.
Ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, ἐδῶ στο διάψαλμα, ή μουσική θα προσπαθοῦσε νά ἀποδώσει τα νοήματα ανάλογα.
Δέν ξέρω ἄν σᾶς τό ἔχω πει κι άλλοτε, ὅτι κάποτε είχα δει στο αρχαίο θέατρο, στο Ωδείον του Ηρώδου τοῦ Ἀττικοῦ, τόν Ὀρέστη του Σοφοκλέους. Ὁ Ὀρέστης έχει σκοτώσει τη μάνα του, καί τόν κατατρέχουν φοβερές τύψεις, πού προσωποποιούνται μέ τίς Ἐριννύες, δηλαδή κάτι γυναίκες –ἐπί σκηνής τώρα– που φοράνε κάτι κουρελιασμένα ρούχα, καί ἀπό πάνω ἔχουν κάτι σχισμένα δίχτυα. Ἔχετε δεῖ κουρελιασμένα δίχτυα των ψαράδων, πού είναι πεταμένα ἐκεῖ στις ἀκτές τῶν θαλασσῶν; Πάνω ἀπό τά κουρελιασμένα ροῦχα εἶχαν δίχτυα σ' ἕνα χρώμα καφέ. Τα πρόσωπά τους ήταν λίγο πράσινο, πιο κάτω κίτρινο, παραπέρα μαῦρο... απαίσια πρόσωπα! Καί αὐτές εἶχαν στήσει ἕναν χορό γύρω ἀπό τόν Ὀρέστη... νά τόν πνίξουν! Πρόβαλλαν τα χέρια τους και τα νύχια τους, μπροστά στό πρόσωπό του, προκαλώντας τον τρόμο, και ταυτόχρονα ἔκαναν ἕναν τρελλό χορό γύρω του, ἐνῶ ἔπαιζε καί ἡ ἀνάλογη μουσική. Αυτός δέ νά τρέχει ἀπό ἐδῶ να φύγει, νὰ ὁρμοῦν ὅλες ἐπάνω του! Να φεύγει από ἐκεῖ, νά πηγαίνει ἀλλοῦ, νά φεύγουν καί νά ὁρμοῦν κι αυτές όλες επάνω του! Ήταν κάτι φοβερό... ανατριχιαστικό θέαμα! Κι ἔπαιζε καί μουσική. Τί μουσική μπορούσε να παίζει; Ήταν τέτοια πού νά ἐκφράζει τις τύψεις τῆς συνειδήσεως, ὄχι μόνο μέ τό θέαμα τό ἀνατριχιαστικό, ἀλλά καί μέ τό ἄκουσμα αὐτῆς τῆς μουσικῆς. Αυτό λοιπόν τό διάψαλμα θά ἦταν μία τέτοια μουσική πού θά πρέπει νά ἀπέδιδε αὐτά τά συναισθήματα του βασανισμοῦ τῆς ψυχῆς πού ἔχει ἁμαρτήσει, νά ἀπέδιδε τήν παλαίωση τῶν ὀστῶν, δηλαδή τό ρήμαγμα τῆς σωματικῆς ὑγείας, τό γκρέμισμα, τούς αναστεναγμούς, τό βαρύ χέρι τοῦ Θεοῦ μέσα στην ψυχή, τήν ταλαιπωρία, τό ἀγκάθι πού καρφώνεται βαθειά! Ἦταν μιά ἀνάλογη μουσική· γι' αυτό προηγουμένως σᾶς ἐξήγησα γιατί διάβασα τα διαψάλματα.
Στόν στίχο 3 εἶπε ὅτι ἐσίγησε. Στον στίχο 5 θά μᾶς πεῖ ὅτι πῆρε τήν ἀπόφαση να ανοίξει το στόμα του. Εἶπε: «Πῆρα τήν ἀπόφαση νά τά πῶ· δέν ἄντεχα ἄλλο, μετανόησα. Τήν ἁμαρτία μου τή γνώρισα καί τήν ἀνομία μου δέν τήν κάλυψα».
Πάλι ἐδῶ ἁμαρτία-ἀνομία εἶναι συνώνυμα, κατά τόν ἴδιο ποιητικό τρόπο. Ἐδῶ λέει ὅτι τήν ἁμαρτία του τήν ἔκανε γνωστή. Εγνώρισα θά πεῖ γνωστοποίησα, τήν ἔκανα γνωστή· μ' ἄλλα λόγια, τήν ἐξομολογήθηκα. Τήν ἐξομολογήθηκε τήν ἁμαρτία του· δέν τήν ἔκρυψε, ἀλλά καί δέν τήν δικαιολόγησε. Αυτό σημαίνει τά εἶπε ὅλα, ἔδειξε εἰλικρίνεια, καί δέν δικαιολογήθηκε.
Να το ξέρετε, ἀγαπητοί μου, ὅτι ὅλοι μας –όλοι μας! κι ἐγώ κι ἐσεῖς, κι ἐσεῖς κι εγώ!– ὅταν πᾶμε νά ἐξομολογηθοῦμε καί ποῦμε μια ἁμαρτία μας, δουλεύει ἕνας μηχανισμός μέσα μας, πού τόν θέτει σε κίνηση τό μοτεράκι πού λέγεται ἐγωϊσμός, καί, ἤ τό καταλαβαίνουμε ἤ δέν τό καταλαβαίνουμε, ἀρχίζουμε να δικαιλογούμαστε. Δέν λέμε απλά «ἔκανα αυτό»! Τίποτα άλλο. «Ἔκανα αὐτό»! Στήν ἐξομολόγηση θέλουμε να μειώσουμε τήν ἐντύπωση τῆς ἁμαρτίας, λέγοντας ὅτι δέν εἶναι καί ὁλόκληρη ἡ εὐθύνη σ' ἐμᾶς, ἐπειδή νομίζουμε ὅτι ὁ πνευματικός θα μας κακοχαρακτηρίσει ἂν ποῦμε ολόκληρη τήν ἀλήθεια χωρίς δικαιολογίες. Τι περίεργο πράγμα...
Αγαπητοί μου, μᾶς ἀνοίγει τόν δρόμο ὁ Δαβίδ και μᾶς λέει: «Ἔτσι θά κινεῖσθε. Καί σας μιλάω από πεῖρα μου. Σᾶς εἶπα τή χαρά μου ὅτι ὁ Θεός με συγχώρεσε. Μακάριος ὁ ἄνθρωπος πού τόν συγχωρεῖ ὁ Θεός. Κι ἐγώ εἶμαι μακάριος. Ξέρετε τί πέρασα; Νά τί πέρασα –μᾶς τά λέει στους στίχους 3 και 4– κι ἀκόμη πῶς πῆρα τήν ἀπόφαση –αυτό που τώρα λέμε– νά "ἐξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ", νά τήν πῶ τήν ἁμαρτία μου στον Θεό. Νά τήν πω! Αὐτό ἔκανα, Κύριε· "ἡμάρτηκα τῷ Κυρίῳ" –αὐτό πού εἶπε στον Νάθαν– ἔχω ἁμαρτήσει. Ναί, ναί, ναί· ἔχω ἁμαρτήσει. Ἔκανα αυτό κι αυτό, αυτό που λές. Ναί, ἔκανα αὐτό! "Καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρδίας μου", κι Ἐσύ ἄφησες τήν ἀσέβεια τῆς καρδιᾶς μου, καί μάλιστα τήν ἴδια στιγμή!
Ὅπως σᾶς εἶπα, ἱστορικά, στο Β΄ Βασιλειῶν, μόλις τοῦ εἶπε ὁ Νάθαν ὅτι θά τόν τιμωρήσει ὁ Θεός ἐπειδή ἔκανε αὐτά, εἶπε «ἡμάρτηκα τῷ Κυρίῳ». Καί τότε ἀμέσως ὁ Νάθαν τοῦ λέει: «ὁ Θεός σε συγχωρεί». Τήν ἴδια στιγμή! «Ὁ Θεός σε συγχωρεί»! Ὅπως καί ὁ πνευματικός λέει στόν ἐξομολογούμενο: «Ὁ Θεός σέ συγχωρεῖ». Τί μεγάλο πράγμα!... «Κι Εσύ εἶδες τήν ταλαιπωρία μου, τήν εἰλικρίνειά μου, τήν ἀπόφασή μου, κι Ἐσύ ἄφησες τήν ἀσέβεια τῆς καρδιᾶς μου, με συγχώρεσες». Εἶναι καταπληκτικό!
Στον στίχο 6 προτρέπει κάθε εὐσεβῆ να διατηρεῖ τή χάρη τοῦ Θεοῦ μέ τήν προσευχή καί λέει «ὑπὲρ ταύτης προσεύξεται πρὸς σὲ πᾶς ὅσιος ἐν καιρῷ εὐθέτω· πλὴν ἐν κατακλυσμό υδάτων πολλῶν πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐγγιοῦσι». Γι' αὐτήν θὰ προσεύχεται προς Ἐσένα κάθε εὐσεβής την κατάλληλη στιγμή, και έτσι μέσα στον κατακλυσμό τῶν πολλῶν ὑδάτων, τίποτα δὲν θὰ τόν ἀγγίξει.
Ἐπειδή ἡ ὥρα πέρασε, γιά νά τά βγάλουμε γρήγορα-γρήγορα, θα πάρω από ένα-δύο σημεῖα. Ο στίχος αὐτός λέει τὸ ἑξῆς: Ὁ εὐλαβής ἄνθρωπος, ὁ εὐσεβής ἄνθρωπος, δέν ἀφήνει να παλιώσει μέσα του ἡ ἁμαρτία. Οπωσδήποτε κάθε άνθρωπος πέφτει αλλά τρέχει γρήγορα, «ἐν καιρῷ εὐθέτω», την κατάλληλη στιγμή, νά πεῖ ἐκεῖνο πού ἔχει. Κι ακόμη, ἀφοῦ τρέχει καί διαλύει το μικρό, δέν θά φθάσει να γίνει μέσα του μεγάλο. Ἔτσι ὁ κατακλυσμός τῶν ὑδάτων, τῶν πολλῶν ὑδάτων, δὲν θὰ τὸν ἀγγίξει, δηλαδή δεν θα φθάσει να πνιγεῖ πνευματικά. Ὁ ἄνθρωπος πού τρέχει καί ἐξομογείται γρήγορα καί συχνά, δέν ἀφήνει να ριζώνει μέσα του ἡ ἁμαρτία, καί ἔτσι διατηρεῖ καί ψυχοσωματική ἀκμαιότητα ὑγείας. Δεν κινδυνεύει να πάθει τίποτα, γιατί τρέχει καί τό διαλύει. Ἡ ἐξομολόγηση εἶναι πραγματικό διαλυτικό!
Πόσο χαίρομαι, πού ἀρκετοί ἄνθρωποι, δόξα τῷ Θεῷ, μόλις ἁμαρτήσουν, και φυσικά όχι με εγκλήματα, φόνους, αλλά γιατί τσακώθηκαν, γιατί θύμωσαν, τρέχουν νά τό ποῦν καί λένε: «Δέν ἀντέχω θέλω να το πῶ. Δέν μπορῶ νά κοιμηθῶ». Γιατί ἄν αὐτό χρονίσει, θα χάσει τον ύπνο του, καί ἴσως θα γίνει καί αὐτό πού εἴπαμε προηγουμένως, δηλαδή μεγαγχολικός, άύπνος... θα σπάσουν τα νεύρα του, θα πάθει ψυχώσεις!... Είναι αὐτό πού συναντάμε σε ανθρώπους που δεν τρέχουν να διαλύσουν τις καταστάσεις αυτές. Όταν τρέξουν, σώθηκαν.
«Σύ μου εἶ καταφυγὴ –στίχος 7– ἀπὸ θλίψεως τῆς περιεχούσης με· τὸ ἀγαλλίαμά μου, λύτρωσέ με ἀπὸ τῶν κυκλωσάντων με». Η καταφυγή στη θλίψη μου εἶσαι Ἐσύ· Σύ, πού εἶσαι ἡ ἀγαλλίαση τῆς ψυχῆς μου, λύτρωσέ με από τους πειρασμούς που με κύκλοσαν.
Ἐδῶ θέλει νά πεῖ τὸ ἑξῆς: Ἀπευθύνεται πρός τόν Θεό ὁ Δαβίδ καὶ λέει ότι Αὐτός εἶναι ἡ καταφυγή από κάθε θλίψη του. Και πραγματικά. Για σκεφθείτε την περίπτωση αυτή, να είσαι γεμάτος από πίεση, από θλίψη, και να βρεθεί κάποιος να σέ ἀναπαύσει, να σε ξεκουράσει!... Καί θλίψη θά πεῖ πίεση, ζούληγμα! Πώς νὰ αἰσθάνονται ἄραγε οἱ ἐλιές ἢ τὰ σταφύλια στό πατητήρι, πού τα πιέζουμε, τα ζουλάμε; Εὐχάριστα; Τούς βγαίνει τό ζουμί!... τούς βγαίνει το λάδι! Λοιπόν, αγαπητοί μου, ὅταν λέει ἐδῶ ἡ Ἁγία Γραφή θλίβομαι, δεν εἶναι ἐκεῖνο πού λέμε θλίψη, λύπη· άλλο ή θλίψη και ἄλλο ἡ λύπη. Σήμερα στη γλώσσα μας τά ἔχουμε ταυτόσημα, αλλά δεν είναι το ίδιο. Θλίψη θά πεῖ πίεση, ζούληγμα· ἐνῶ λύπη εἶναι αὐτό το συναίσθημα που γεννιέται ἀπό τή θλίψη, τό ἀποτέλεσμα τῆς θλίψεως.
Θέλετε νὰ σᾶς πῶ καί κάτι ἄλλο; Είναι στον στίχο 9, ἐκεῖνο τὸ «ἄγξαις», πού εἶναι ἀπό τό ρήμα ἄγχω, πού θά πεῖ σφίγγω, καί παράγεται καὶ τὸ ἄγχος. Καὶ ὅταν λέμε «ἔχω ἄγχος», δέν εἶναι ἡ ἀγωνία. Ἡ ἀγωνία εἶναι ἡ θλίψη, εἶναι το σφίξιμο, καί λέμε «Με ἔπιασε ἕνας κόμπος», τώρα οργανικά πλέον! Πάρα πολλοί ἄνθρωποι μοῦ τὸ ἔχουν πεῖ, τό ἔχω συναντήσει πολύ συχνά, καί στα Νοσοκομεῖα καί ἀλλοῦ. Πάει νά καταπιεῖ κάποιος μία μπουκιά φαγητό, ἀλλά τό φαγητό δέν κατεβαίνει... καί πνίγεται!
Θυμάμαι μία κοπέλα –παράξενα πράγματα!– ήταν μεγάλη κοπέλα, εἶχε περάσει τά εἴκοσι· ὁπότε κάποτε ἀντιλήφθηκε ὅτι ἡ μητέρα της εγκυμονεί –Κύριε, ἐλέησον!... «Πῶς θά βγῶ ἐγώ ἔξω στήν κοινωνία, πού ἡ μητέρα μου ἐγκυμονεί;...» έλεγε. Βέβαια, ἂν τό σκεφτόταν λίγο καλύτερα, θα μιλούσε διαφορετικά: «Ε, ή μητέρα μου ἐγκυμονεῖ. Ἐπιτέλους δέν εἶναι πόρνη!... Οὔτε εἶναι μοιχαλίδα ἡ μητέρα μου!... Ἐγκυμονεῖ· χάλασε ὁ κόσμος;...». Θυμάμαι το τι σκηνές έκανε αυτή ή κοπέλα στο σπίτι της, ἄλλο πράγμα! Ἕνα λοιπόν από τα συμπτώματα που είχε ήταν κι αυτό που λέμε τώρα, το πνίξιμο. Μάλιστα ἐκείνη ἔφθανε στο σημείο να βρίζει καί τόν πατέρα της για την εγκυμοσύνη τῆς μητέρας της! Εὐτυχῶς ἡ καημένη απέβαλε, καί γλύτωσαν από τήν ἱστορία αὐτή... γιατί, ἂν γεννιόταν τό παιδί, δέν ξέρω τί θά γινόταν στο σπίτι ἐκεῖνο. Πείσμα ἀνελέητο!
Σημειώστε δέ ὅτι αὐτό δέν είναι σπάνιο· ἴσως να το έχετε συναντήσει κι ἐσεῖς στό περιβάλλον σας. Γι' αὐτό λένε πολλές φορές οἱ γονεῖς: «Ντρέπομαι τά μεγάλα μου τά παιδιά· πῶς νά κάνω ἄλλο παιδί;». Αὐτό πολλές φορές συμβαίνει.
Αυτή λοιπόν ἡ κοπέλα καθόταν στο τραπέζι να φάει, κι ἐκεῖ ἀμέσως πνιγόταν, σε βαθμό πού νά θέλουν να καλέσουν γιατρό! Εἶχε πάθει αὐτό τό ἄγχος κατά κυριολεξία «Τί θα γίνει ἅμα γεννήσει ή μάνα μου...!». Καί τήν ἔπνιγε καί τήν ἔσφιγγε... κυριολεκτικά τήν ἔσφιγγε! Είναι φοβερά πράγματα αυτά... φοβερά!
Όπως βλέπετε ἐδῶ, αὐτό σημαίνει θλίψη· αλλά θα το βρούμε και λίγο πιο κάτω ως ἄγχος.
Λοιπόν. «Λύτρωσέ με ἀπὸ τῶν κυκλωσάντων με». Γλύτωσέ με ἀπό ἐκεῖνα πού μέ κυκλώνουν, δηλαδή γλύτωσέ με από τους λογισμούς. Σας έλεγα μια τελευταία φορά, ἐπάνω, στόν ἅγιο Αχίλλιο, ὅτι τούς λογισμούς πρέπει να τους λέμε στην Εξομολόγηση. Δεν λέμε μόνο τις πράξεις, ἀλλά καί τούς λογισμούς, τίς ἐνθυμήσεις. Στα Πατερικά κείμενα θα βρείτε το θέμα καί ὡς λογισμό, ἀλλά καί ὡς ἐνθύμηση, αυτό δηλαδή πού ἔχουμε στο μυαλό μας. Γιατί μήν ξεχνάμε ὅτι ἀπό εκεί ξεκινάει όλη η υπόθεση. Πολλές φορές, καταστάσεις πού μᾶς χαλοῦν τήν ψυχοσωματική μας ὑγεία από ἐκεῖ ξεκινοῦν· ἀπό τίς ἐνθυμήσεις, ἀπὸ τοὺς λογισμούς.
«Συνετιῶ σε καὶ συμβιβῶ σε ἐν ὁδῷ ταύτῃ, ᾗ πορεύσῃ, ἐπιστηριῶ ἐπὶ σὲ τοὺς ὀφθαλμούς μου». Αντιλαμβάνεσθε αλλαγή του κειμένου; Ἐδῶ μιλάει ὁ Θεός τώρα στον Δαβίδ. «Θα σε συνετίζω και θα σε συνοδεύω στον δρόμο πού θα προχωρᾶς. Θα στηρίξω τα μάτια μου ἐπάνω σου. Δέν θά σ' ἐγκαταλείψω, δέν θά σέ ἀφήσω· θά ἐξακολουθῶ νά σέ βοηθάω».
Κατά συνέπεια ἐδῶ βλέπουμε ὅτι ὁ Θεός ἔρχεται να βοηθήσει, να φωτίσει, νά ἐνισχύσει. Γι' αυτό λέμε και κάτι άλλο: Ξεκίνα να εξομολογηθείς, καί θά δεῖς ὅτι ὁ Θεός θά σέ βοηθήσει να ξεπεράσεις τα προβλήματά σου, να ξεπεράσεις καί τίς ἁμαρτίες σου. Γιατί πολλοί ἔχουν τήν ἐντύπωση πώς δέν θά καταφέρουν να διορθωθοῦν. Μά, ξεκίνα, γιατί ἔτσι θα πάρεις τη χάρη τοῦ Θεοῦ. Ὁ στίχος αὐτός ἔρχεται να απαντήσει σε αὐτό ἀκριβῶς· γιατί απαντάει ὁ Θεός. Δεν μιλάει ἐδῶ ὁ Δαβίδ· μιλάει ὁ Θεός στον Δαβίδ. Αλλά με μια προυπόθεση: δέν θά ὑπάρχει ἡ ἰσχυρογνωμοσύνη τῶν ἀλόγων καί τῶν μουλαριών. Κοιτάξτε ποιά ζῶα χρησιμοποίησε: «Μὴ γίνεσθε ὡς ἵππος καὶ ἡμίονος, οἷς οὐκ ἔστι σύνεσις». Μη γίνεσθε σάν τό άλογο καὶ τὸ μουλάρι, πού δέν ὑπάρχει σ' αυτά σύνεση. Χρησιμοποιεῖ τό ἄλογο καί τό μουλάρι, γιατί τό μέν ἄλογο εἶναι ἀτίθασο καί ὑπερήφανο, και το μουλάρι είναι πεισματάρικο. Άρα, κατά μεταφορά, μή γίνεσθε ατίθασαι και πεισματάρηδες.
Αὐτό πρέπει νά σᾶς τό πῶ. Πολλές φορές συμβαίνει στην Εξομολόγηση. Έρχονται άνθρωποι νά ἐξομολογηθούν, καί γίνονται αντίδικοι τοῦ πνευματικού! "Βρέ, παιδάκι μου, ήρθες να θεραπευθεῖς, ἢ να γίνεις ἀντίδικος τοῦ πνευματικοῦ, ἤ ὁ πνευματικός νά γίνει ἀντίδικος μ' ἐσένα;... Ὄχι· θά πεῖς ἐκεῖνο πού ἔχεις νὰ πεῖς μέ ταπείνωση".
Δεν πρέπει να υπάρχει και ἰσχυρογνωμοσύνη. "Βρέ, παιδάκι μου, κάνε αὐτό πού σου λέω". " Όχι, δέν εἶναι ἔτσι!" ή " Όχι, εἶναι ἔτσι!". Αὐτή ἡ ἰσχυρογνωμοσύνη καί τό πεῖσμα εἶναι ἄλλο πράγμα! Δηλαδή σᾶς λέω ὅτι κάποτε ἄνθρωποι εἶναι ἰσχυρογνώμονες σε βαθμό εξοργιστικό. Βλάπτονται. Καί είναι καλύτερα νά μήν πᾶνε ποτέ νά ἐξομολογηθοῦν, μ' αυτές τις προϋποθέσεις. Ἄλλοτε πάλι δεν λένε τίποτα· αλλά από μέσα τους παίρνουν τις δικές τους ἀποφάσεις. Ταλαίπωροι, τί ἔχει νὰ πάθει ὁ πνευματικός; Ἐσεῖς πήγατε να θεραπευθεῖτε. Ἄν λέτε "ἐγώ ξέρω τή δουλειά μου, ἐγώ θά μείνω σ' αὐτό πού ξέρω", χαθήκατε! Ὁ Θεός θά σᾶς βοηθήσει, ἄν δέν εἶσαστε ατίθασοι και πείσμονες, λέει ὁ Δαβίδ.
Καί στούς στίχους 10 και 11 κάνει μία αναφορά ἀντιθέσεως εὐσεβοῦς καὶ ἀσεβούς. «Πολλαὶ αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ, τὸν δὲ ἐλπίζοντα ἐπὶ Κύριον, ἔλεος κυκλώσει». Πολλές είναι οι συμφορές που βρίσκουν τόν ἁμαρτωλό, αλλά αὐτόν πού ἐλπίζει στον Κύριο θά τόν κυκλώσει το έλεός Του.
Θέλεις να μένεις στην ασέβειά σου; Θέλεις να μένεις στην αμετανοησία σου καί στήν ἁμαρτία σου; Μάθε το, ξέρε το, θά ἔχεις πολλές συμφορές, θά σοῦ ἔρχονται απανωτά! Θα τρως ξύλο συνέχεια! Μάστιγες ἐπί μαστίγων, μέχρι να πάρεις μάθημα. Θέλεις νά ἐπιμένεις; Τότε θά ἔχεις διαρκῶς μάστιγες ἀπό πάνω σου.
Ἐνῶ τὸν εὐσεβῆ ἄνθρωπο, ἐκεῖνον πού μετανοεί, τον κυκλώνει τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Κοιτάξτε: δεν λέει τόν ἐπισκέπτεται τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ἀλλά «τόν κυκλώνει τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ», που σημαίνει ὅτι εἶναι περιτειχισμένος γύρω-γύρω ἀπό τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, εἶναι προφυλαγμένος. Είναι προστατευμένος, καί δέν κινδυνεύει πλέον ἀπό ἐχθρούς, γιατί τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ τόν έχει περικυκλώσει.
Καί τώρα ἔχουμε ἕνα ξέσπασμα τοῦ Δαβίδ· εἶναι ξέσπασμα δικό του· τοῦ ἀνήκει, μ' όλο του το δίκαιο! Τον συγχώρεσε ὁ Θεός! «Εὐφράνθητε ἐπὶ Κύριον καὶ ἀγαλλιάσθε, δίκαιοι, καὶ καυχάσθε, πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ». Δηλαδή χαρεῖτε καί ἀγαλλιάσετε γιά τόν Κύριο οἱ εὐσεβεῖς, καί νά Τόν ἔχετε καύχημά σας ὅλοι ὅσοι ἔχετε ἴσια, εἰλικρινή καρδιά! Βέβαια! Να χαρεῖτε, νά εὐφρανθεῖτε γιά τόν Κύριο, γιατί σε Ἐκεῖνον ἀνήκει αὐτό τό ἔλεος, πού ἔρχεται νά μᾶς ἀπαλλάξει ἀπό τά δεινά πού μᾶς μαστίζουν, ἀπό τίς ἐσωτερικές καί ἐξωτερικές μας ἀκόμη μάστιγες. Ποιοί ὅμως νά χαροῦν καί νά ἀγαλλιάσουν; Οἱ «εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ», αὐτοί πού εἶναι ἴσιοι· ὄχι οἱ στραβοί καί διεστραμμένοι, ἀλλά οἱ εἰλικρινεῖς ἄνθρωποι, οἱ εὐθεῖς.
Προσέξτε μία κλιμάκωση: «εὐφράνθητε», «ἀγαλλιᾶσθε», «καυχᾶσθε». Ὅλα δέ «ἐπὶ Κύριον». Καί τά τρία «ἐπὶ Κύριον», καί τό «εὐφράνθητε» καί τό «ἀγαλλιᾶσθε» καί τό «καυχᾶσθε», γιατί ἡ χαρά μας εἶναι ὁ Θεός, ἡ ἀγαλλίασή μας εἶναι ὁ Θεός, καί τό καύχημά μας καί τό καμάρι μας εἶναι ὁ Θεός. «Ὁ καυχώμενος ἐν Κυρίῳ καυχάσθω» (Α΄ Κορ. 1, 31.). Τό καύχημα μας εἶναι ὁ Θεός, γιατί ὅ,τι ἀγαθό, ὅ,τι υπέροχο, ὅ,τι θαυμάσιο, ὅ,τι ἀληθινό, ὅ,τι εἰρηνικό, ἐκπηγάζει ἀπό τόν Θεό, κι ἔρχεται σ' ἐμᾶς. Ἔρχεται σ' ἐμᾶς καί μᾶς ἀγγίζει μέ ὅλα αὐτά τά ἀγαθά. Μποροῦμε ποτέ νά μήν ἔχουμε αυτήν τήν εὐφροσύνη, αὐτή τήν ἀγαλλίαση καί αὐτήν τήν καύχηση; Ὅποιος εἶναι εὐσεβής, ὅποιος ἔνιωσε τή χάρη τοῦ Θεοῦ, ὅποιος πραγματικά ἔνιωσε τήν εὐεργεσία τοῦ Θεοῦ, ἄς καυχάται. Ἄς καυχᾶται ἐν Κυρίῳ!
Δευτέρα, 7-11-1977
4η ομιλία στην κατηγορία : "Ἀνάλυσις Ψαλμῶν'.
►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ἀνάλυσις Ψαλμῶν.
(Ὁμιλίες εἰς τό βιβλίο τῶν Ψαλμῶν) " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/palaia-diauhkh/analysis-calmvn
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_76.html?m=1
Απομαγνητοφώνηση :
Ιερά μονή Κομνηνείου.
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=1
🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ἀνάλυσις Ψαλμῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1TYl6bvFofrohQvNazPRXiWU3vTikWUmi/view?usp=drivesdk
🔸📜 Απομαγνητοφωνημενες ομιλίες της σειράς «Ἀνάλυσις Ψαλμῶν».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BC%88%CE%BD%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%83%CE%B9%CF%82%20%CE%A8%CE%B1%CE%BB%CE%BC%E1%BF%B6%CE%BD.%0A%28%E1%BD%89%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B5%CF%82%20%CE%B5%E1%BC%B0%CF%82%20%CF%84%CF%8C%20%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%BF%20%CF%84%E1%BF%B6%CE%BD%20%CE%A8%CE%B1%CE%BB%CE%BC%E1%BF%B6%CE%BD%29.?m=1
💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1
🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk
__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0
Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0
📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0
📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0
__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share
Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk
†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.