†. Όπως θά ἐνθυμεῖσθε, παιδιά, πρό τῶν διακοπῶν τῶν Χριστουγέννων, συνεχίζοντες βεβαίως, τήν θαυμασία πνευματική διαθήκη τοῦ Τωβίτ, εἴχαμε μείνει σέ ἐκείνη τήν προτροπή πού λέγει ὁ πατέρας ὁ Τωβίτ στόν γιό του, τόν Τωβία: «Πρόσεχε σεαυτῷ, παιδίον, ἀπό πάσης πορνείας». Καί εἴχαμε μείνει σ’ αὐτήν τήν πολυτιμοτάτη φράση καί προτροπή στό «Πρόσεχε σεαυτῷ παιδίον», «Πρόσεχε, παιδί μου», λέγει, «στόν ἑαυτό σου». Ἐπειδή, ὅμως, τό θέμα τῆς προσοχῆς πρός τόν ἑαυτό μας δέν τελείωσε, γι’ αὐτό καί συνεχίζουμε νά δοῦμε τό περιεχόμενο καί τήν ἔννοια τοῦ «Πρόσεχε σεαυτῷ». Πρέπει νά σᾶς ὑπενθυμίσω, διότι ἤδη τήν περασμένη φορά σᾶς τό εἶχα πεῖ, ὅτι ὁ Μέγας Βασίλειος ἔκανε μιά ὄχι ὁμιλία-μιά πραγματεία πάνω στό θέμα αὐτό, τό ὁποῖο βεβαίως εἶναι ἁγιογραφικό, τό λέγει ὁ Θεός στήν Παλαιά Διαθήκη: «Πρόσεχε σεαυτῷ», καί μάλιστα ὁλόκληρη ἡ φράσις εἶναι: «Πρόσεχε σεαυτῷ καὶ φύλαξον τὴν ψυχήν σου σφόδρα». Ἔτσι ὁ Μέγας Βασίλειος πῆρε αὐτές τίς δύο λέξεις, «πρόσεχε σεαυτῷ» κι ἔκανε αὐτήν τήν πραγματείαν. Σώζεται, ὑπάρχει, καί ἀπό ἐκεῖ πῆρα κάποια στοιχεῖα καί σᾶς εἶπα πῆρα -ὅπως καί σήμερα θά πάρω μερικά στοιχεῖα- γιά νά δοῦμε κάτι περισσότερο.
«Πρόσεχε σεαυτῷ -λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος ἀναλύοντας τό χωρίο τοῦτο- μήτε τοῖς θνητοῖς ὡς ἀϊδίοις ἐναπομείνῃς, μήτε τῶν ἀϊδίων ὡς παρερχομένων καταφρονήσῃς». «Ἀΐδιος» θά πεῖ αὐτό πού δέν ὑπάρχει· πού δέν ἔχει οὔτε ἀρχή, οὔτε τέλος. Σέ τοῦτο διαφέρει ἀπό τό «αἰώνιος»- ὁ Θεός δέ καταχρηστικῶς λέμε ὅτι εἶναι αἰώνιος, ὁ Θεός εἶναι αΐδιος. Διότι ὁ ἄνθρωπος εἶναι αἰώνιος. Ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀρχή, ἀλλά δέν ἔχει τέλος. Ὁ Θεός δέν ἔχει οὔτε ἀρχή, οὔτε τέλος. Γι’ αὐτό λέγεται ἀΐδιος. Πρόσεχε, λοιπόν, τόν ἑαυτόν σου, λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος, «μήτε τοῖς θνητοῖς ὡς ἀϊδίοις ἐναπομείνῃς», «μήν κολλήσεις πάνω σέ πράγματα τά ὁποῖα εἶναι θνητά, περνοῦν, καί μείνεις σ’ αὐτά σάν νά εἶναι ἀΐδια, δηλαδή αἰώνια» (τώρα δέν κάνω διάκριση τοῦ «αἰωνίου» καί τοῦ «αϊδίου», γι’ αὐτό λέγω αἰωνίου. «Οὔτε ἀκόμα ἐκεῖνα πού εἶναι ἀΐδια (αἰώνια) φθάσεις νά τά καταφρονήσεις. Δηλαδή μήν κολλήσεις στά παροδικά καί μήν ἀφήσεις ἐκεῖνα, τά ὁποῖα εἶναι αἰώνια».
Πράγματι, ἔχει πάρα πολλή σημασία αὐτό πού λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος, νά προσέχουμε, γιατί οἱ ἄνθρωποι κολλᾶνε σ’ ἐκεῖνα τά ἐφήμερα καί δέν βλέπουν ἐκεῖνα τά ὁποῖα εἶναι αἰώνια. Ἐπάνω σ’ αὐτό, ὁ Κύριος μᾶς εἶπε μία πρόταση, τήν ὁποία πρέπει νά ἔχουμε πάντοτε ὑπόψιν, καί μάλιστα εἶναι μία εἰκόνα τήν ὁποία μποροῦμε νά θυμόμαστε. Εἶπε: «Μνημονεύετε τῆς γυναικός Λώτ» (Λουκ. 17,32). Τήν ἱστορία τοῦ Λώτ τήν γνωρίζετε. Τήν ἱστορία τῆς γυναικός τοῦ Λώτ, πού εἶχαν πάρει παραγγελία ἡ οἰκογένεια φεύγοντας ἀπό τά Σόδομα νά μήν κοιτάξουν πίσω, ἐκείνη γύρισε καί κοίταξε καί ἔγινε, λέγει, στήλη ἁλατιοῦ. Ἐκεῖνοι δέν στάθηκαν -ὁ ἄνδρας της καί τά παιδιά της- νά δοῦν… νά τήν πάρουν… ξέρω γώ… τίποτα, προχώρησαν, δέν γύρισαν πίσω, προχώρησαν, διότι καί οἱ ἴδιοι ἐκινδύνευαν, συνοδευόμενοι ἀπό τούς δύο ἀγγέλους. Παιδιά, γιατί ὁ Κύριος μᾶς εἶπε νά θυμόμαστε τήν γυναῖκα τοῦ Λώτ; Τί ἔκανε ἡ γυναῖκα τοῦ Λώτ; Γύρισε καί κοίταξε πίσω. Τί; Ἡ καρδιά της εἶχε μείνει στό σπίτι της, στό νοικοκυριό της, στά ἀγαθά της καί δέν τῆς πήγαινε καλά… «Θά καταστραφεῖ, δηλαδή, τώρα ἡ πόλις -διότι τούς εἶπαν οἱ ἄγγελοι, θά καταστραφεῖ ἡ πόλις-… καί τώρα τό σπίτι μας θά καταστραφεῖ;». Γύρισε νά κοιτάξει τί θά γίνει τό σπίτι της, κι ἐκεῖ ἔγινε στήλη ἁλατιοῦ. Γιατί τώρα μᾶς τό λέει ὁ Κύριος; Βέβαια τό εἶπε εἰδικά γιά τήν καταστροφή τῆς Ἱερουσαλήμ, δέν θά μείνω, ὅμως, σ’ αὐτό, γενικεύω τό θέμα· ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος γυρίζει πίσω καί βλέπει τήν ὕλη καί τά ὑλικά πράγματα, αὐτός στό τέλος γίνεται στήλη ἁλατιοῦ. Πῶς; Ἀπολιθοῦται! Γίνεται πέτρινος. Δέν ἔχει πλέον πνευματικά ἐνδιαφέροντα, πνευματικά πλέον νεκρός! Γι’ αὐτό λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος: «Πρόσεχε τά φθαρτά μέ τά αἰώνια μήν τά μπερδέψεις». Τά φθαρτά εἶναι φθαρτά καί πρέπει νά τά κοιτάζουμε σάν φθαρτά. Τά αἰώνια εἶναι αἰώνια καί πρέπει νά τά προσέχουμε ἰδιαιτέρως.
Μέ ποιόν τρόπο, ὅμως, θά ἀσκεῖται αὐτή ἡ προσοχή στόν ἑαυτό μας; «Μέ τήν αὐτοπαρατήρηση καί μέ τήν αὐτοκριτική», μᾶς λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος. Λέγει στή συνέχεια ὁ ἃγιος Πατήρ: «Μὴ παύσῃ διερευνώμενος σεαυτόν», «μήν πάψεις», λέγει, «νά διερευνᾶς τόν ἑαυτό σου», «εἴ σοι κατ' ἐντολὴν ὁ βίος πρόεισιν», «ἐάν σέ σένα ὁ βίος σου προχωρᾶ κατά τήν ἐντολή τοῦ Θεοῦ: Εἶμαι στίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ;». «Μή τι κατά τάς ἐνθυμήσεις ἥμαρτες», «μήπως στούς λογισμούς σου ἔχεις ἁμαρτήσει», «μή τι ἡ γλῶσσα παρώλισθε τῆς διανοίας προεκδραμοῦσα», «μήπως ἡ γλῶσσα σου», λέει, «γλίστρησε καί ἔδειξε προπέτεια, ἔτρεξε πιό γρήγορα ἀπό τήν διάνοια», «μή ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν πέπρακται τι τῶν ἀβουλήτων», «μήπως στά ἔργα τῶν χειρῶν σου (δηλαδή, στίς πράξεις σου) ἔχεις πράξει κάτι πού δέν θά ἔπρεπε, ἀθέλητο». Πού δέν θά ἔπρεπε· ἀθέλητο εἰς τόν Θεό. Ἀκόμη λέγει: «Πρόσεχε σεαυτῷ, ὅτι θνητὸς εἶ», «μήν ξεχνᾶς ὅτι εἶσαι θνητός», «ὅτι γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ», «γιατί εἶσαι χωματένιος καί στό χῶμα θά ἀπολήξεις». Ἔτσι πού ὅταν βλέπουμε τούς ἀνθρώπους πολλές φορές νά διεκδικοῦν, νά περνάει ἡ ζωή τους νά φθάνουν πρό τοῦ χείλους τοῦ τάφου καί πάλι νά διεκδικοῦν καί νά ζητοῦν νά προβληθοῦν, λέμε: «Μά δέν εἶναι φιλόσοφοι αὐτοί οἱ ἄνθρωποι; Δέν σκέπτονται; Τί θά κερδίσουν περισσότερο, ἀκόμη μάχονται στή ζωή τους; Ὁ τάφος εἶναι ἀνοικτός καί τούς περιμένει». Γιατί; Γιατί ἔχουν ξεχάσει ὅτι θά πεθάνουν. Εἶναι κάτι περίεργο, κάτι πού μᾶς πλανᾶ ὁ διάβολος: «Οἱ ἄλλοι πεθαίνουν, ὄχι ἐμεῖς! Οἱ ἄλλοι παθαίνουν ὅ,τι παθαίνουν, ὄχι ἐμεῖς! Οἱ ἄλλοι ἀρρωσταίνουν, ὄχι ἐμεῖς!». Ὅταν ὅμως λέει κανείς ὅτι… «Ἒ, σήμερα πέθανε… ὁ δικός μου ἄνθρωπος… ὁ γείτονας… ὁ φίλος… αὔριο θά πεθάνω ἐγώ». Ἄν τό λέγω ἔτσι, τότε δέν ξεχνῶ ὅτι θά πεθάνω, ὅτι εἶμαι θνητός.
Λέγει κάποιος πού μιλάει γιά τούς… πῶς νά διοικεῖ κανένας, ἕνας ἀρχαῖος, παλιός -δέν θυμάμαι νά σᾶς τό πῶ γιατί δέν τό σημείωσα, θά σᾶς τό ‘λεγα- ὅτι πρέπει νά διοικεῖ κανείς, μ’ αὐτόν τόν τρόπο… μ’ ἐκεῖνο τόν τρόπο… μ’ ἐκεῖνο τόν τρόπο… (τρεῖς τρόπους) καί ὁ τρίτος εἶναι: «καί νά μήν ξεχνᾶ ὅτι εἶναι θνητός». Ναί, ὅτι εἶναι θνητός. Ξέρετε ὅτι αὐτό ἐλέγετο -κι αὐτό τώρα τό θυμήθηκα- κάποτε ἀπό ἕναν ὑπηρέτη στό βασιλέα τῶν Περσῶν: «Καί μήν ξεχνᾶς, βασιλιᾶ, ὅτι εἶσαι θνητός!». Εἶναι μεγάλο πρᾶγμα αὐτό. Μήν ἐνεργοῦμε, λοιπόν, σάν ἀθάνατοι, ἀλλά νά ἐνεργοῦμε σάν θνητοί. Κι αὐτό μᾶς κάνει καί συνερχόμεθα. Ἐκεῖνος πού πιστεύει ὅτι εἶναι θνητός εἶναι μετριόφρων, δέν εἶναι ἀλαζόνας. Δέν εἶναι κακοήθης. Εἶναι συγχωρητικός, ὅταν λέει: « Θά πεθάνουμε… Ὃλοι θά πεθάνουμε». Δέν εἶναι ἄδικος… καί πολλά ἄλλα… Πότε; Ὅταν ὑπάρχει αὐτή ἡ μνήμη τοῦ θανάτου. Γιατί ὁ θάνατος, παιδιά, εἶναι ὁ μεγάλος φιλόσοφος, πού δέν ἀφήνει τόν ἄνθρωπο νά ἀλαζονεύει, ὅπως ὅταν θά ἐκινεῖτο σάν νά πίστευε ὅτι εἶναι ἀθάνατος.
Καί συνεχίζει ὁ ἃγιος Πατήρ: «Μεμνημένος οὖν τῆς φύσεως, οὐκ ἐπαρθήσῃ ποτέ». «Ὅταν γνωρίζεις ποιά εἶναι ἡ ἀνθρωπίνη σου φύση, ποτέ δέν θά ὑπερηφανευτεῖς»: «Τί εἶμαι;»… Θυμᾶμαι τόν μακαριστόν Παναγιώτη Τρεμπέλα -αὐτός πού ἔχει προσφέρει τόση ἐργασία καί ἔχουμε καί τήν Καινή του Διαθήκη σέ μετάφραση, σε ἑρμηνευτική ἀπόδοση κ.λπ.- σέ μιά ὁμιλία πού εἶχε κάνει κάποτε εἶπε (τό ‘χε πεῖ μάλιστα καί λίγο ὠμά): « Ἒ… καί μή ξεχνᾶμε», λέγει, «ἀπό ποῦ βγήκαμε, ἀπό ποῦ προερχόμαστε…». Δηλαδή ὄχι πῶς γεννηθήκαμε… πῶς συλληφθήκαμε, πῶς ἔγινε ἡ σύλληψή μας. Ἔ, ἅμα τό θυμᾶται κανείς αὐτό, πόσο μικροί εἴμαστε… καί ἀπό ποῦ βγήκαμε… αὐτό μᾶς κάνει νά ταπεινούμεθα. Διότι, γιά σκεφθεῖτε ἐσεῖς νά ‘χετε σπίτι σας ἕνα… μωρό, καί νά πεῖτε, αὐτό τό μωρό ὅταν μεγαλώσει, θά σᾶς δέρνει, θά γίνει βάναυσος, θά γίνει δήμιος, θά γίνει φονιᾶς, θά γίνει… δέν ξέρω τί θά γίνει… τό φανταστήκατε; Αὐτό τό νήπιο! Ἔ, αὐτό τό νήπιο μπορεῖ νά κάνει αὐτά; Πόσο περισσότερο ἄν δοῦμε ποιός εἶναι ὁ ἄνθρωπος στή σύλληψή του -μόλις συλληφθεῖ!- στά σπλάχνα τῆς μάνας του… Καί τότε; Αὐτός ὁ ἄνθρωπος σηκώνει τράχηλον, σβέρκο, ἐναντίον τοῦ Θεοῦ, ἐναντίον τῶν γονιῶν του, ἐναντίον τῆς κοινωνίας μέσα στήν ὁποία βρίσκεται; Πῶς, λοιπόν, προήλθαμε; Δέν ἔχουμε παρά νά τό θυμόμαστε αὐτό, γιατί πράγματι εἶναι πάρα πολύ σπουδαῖο.
Ἀκόμη ἐπιγραμματικά λέγει ὁ ἃγιος Πατήρ: «Μεμνήσῃ δὲ σαυτοῦ, ἐὰν προσέχῃς σεαυτῷ». Δηλαδή: «Νά θυμᾶσαι τόν ἑαυτόν σου, ἐάν προσέχεις τόν ἑαυτό σου». Τί λέει τό ρητό; «Πρόσεχε σεαυτῷ». Ἐάν, λοιπόν, προσέχεις τόν ἑαυτό σου, τότε θά θυμᾶσαι τόν ἑαυτό σου. Γιατί «προσέχω» θά πεῖ: Ὃλα αὐτά πού λέμε τώρα, καί πού πολύ περισσότερα ἔχει ὁ Μέγας Βασίλειος, ἅμα, λοιπόν, προσέχω τόν ἑαυτό μου, τότε μπορῶ νά θυμᾶμαι πράγματι καί ὅλα αὐτά, ὅτι δηλαδή ἀπό ποῦ προέρχομαι… κ.λπ. … κ.λπ…. Γιατί, ἀλλιώτικα, ὅταν κανείς δέν θυμᾶται -δηλαδή δέν προσέχει- τότε δέν θυμᾶται. Καί τότε ὅταν δέν θυμᾶται, τότε χάνει τόν ἑαυτόν του καί τελικά εἶναι αὐτοδιαλυόμενος. Μόνος του διαλύεται.
Καί τέλος, -ἄν ὑπάρχει τέλος σέ ὅλα αὐτά τά ὁποῖα πρέπει νά προσέχουμε- λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος: «Πρόσεχε οὖν σεαυτῷ, ἵνα προσέχῃς Θεῷ·». Δηλαδή, «Πρόσεχε, λοιπόν, τόν ἑαυτόν σου, γιά νά μπορεῖς νά προσέχεις τόν Θεό». Πελώριο πρᾶγμα εἶναι αὐτό, παιδιά. Διότι ἄν ρωτήσει κάποιος: «Πῶς μπορῶ νά προσέχω τόν Θεό;», δηλαδή νά ἔχω πάντα τήν προσοχή μου στόν Θεό… τί θέλει ὁ Θεός ἀπό μένα; Τί ἐντέλλεται ὁ Θεός; Θά τό πετύχεις μόνο ἐάν προσέχεις τόν ἑαυτό σου. Κι ἄν ἔτσι, παιδιά, προσέχουμε τόν ἑαυτό μας, θά προσέχουμε τί ὁ Θεός θέλει ἀπό μᾶς. Βλέπετε ὅτι αὐτή ἡ μικρή ἐντολή -μικρή στό μέγεθος, «πρόσεχε σεαυτῷ», μόνο δύο λέξεις εἶναι- ἔχει τόσο πλοῦτο!
Ἀλλά ὅταν ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ παραγγέλλει: «Πρόσεχε σεαυτῷ» πού βέβαια μ’ αὐτόν τόν λόγο (εἶναι στό Δευτερονόμιο γραμμένο) βέβαια μέ αὐτόν τόν λόγο τόν θεόπνευστο προπέμπει ὁ Τωβίτ τόν γιό του, τόν Τωβία, πού θά πήγαινε εἰς τούς Ράγους τῆς Μηδίας, καί φυσικά δέν θά πρέπει νά ἐννοοῦσε μόνο, μ’ ἐκεῖνο τό «Πρόσεχε τήν ψυχή σου», ἀλλά «καί τό σῶμα σου». Ὅταν μιά μητέρα λέγει στά παιδιά της (πού φεύγουν γιά τό Σχολεῖο): «Παιδιά, προσέξτε!», τί νά προσέξουν; Πῶς θά τό ἐννοήσουν αὐτό τό «προσέχετε»; «Βέβαια προσέχετε τίς κακές συναναστροφές, προσέχετε νά εἶστε καλοί μαθητές, βέβαια προσέχετε καί τά αὐτοκίνητα στόν δρόμο». Συνεπῶς αὐτό τό «προσέχετε» δέν εἶναι μόνο στόν τομέα τῆς ψυχῆς, εἶναι καί στόν τομέα τοῦ σώματος. Καί ὅτι τά πράγματα εἶναι ἔτσι, πρῶτα θά τό δείξουμε αὐτό, θά τό καταδείξουμε ὅτι δέν εἶναι τό «πρόσεχε σεαυτῷ» μόνο στήν ψυχή, ἀλλά εἰς τόν ὅλο ἄνθρωπο, καί μετά θά δοῦμε τί ἀκριβῶς πρέπει νά προσέχουμε καί εἰς τό σῶμα μας.
Ὅταν ὁ Θεός, παιδιά, ἔκανε τόν ἄνθρωπο, εἶπε: «Ποιήσωμεν ἄνθρωπον» δέν εἶπε: «Ποιήσωμεν ψυχήν», οὔτε εἶπε: «Ποιήσωμεν σῶμα», διότι ἁπλούστατα ὁ ἄνθρωπος περιέχει καί τήν ψυχή καί τό σῶμα. Ὅταν λέμε «ἄνθρωπο», αὐτό ἐννοοῦμε. Ὅταν πᾶμε στό νεκροταφεῖο καί σκάψουμε ἕναν τάφο, ἐκεῖ βέβαια… καί βγάλουμε τά ὀστά, τά λέμε «λείψανα». Λείψανα, θά πεῖ ἀπομεινάρια. Δηλαδή κάτι πού ἀπέμεινε, ἀλλά δέν εἶναι κάτι τό ὅλον. Ἡ ψυχή ἔφυγε ἀπό κεῖ, καί τό σῶμα ἔλιωσε, κι ἔμειναν μόνο τά ὀστά, τά κόκκαλα. Ἄρα σωστά λέμε «λείψανα». Καταλαβαίνετε τήν λέξη «λείψανα»: ἀπομεινάρια, αὐτά πού ἔχουν μείνει» (ἀπομείνει). Ἔτσι ὅταν ὁ Θεός, παιδιά, εἶπε: «Ποιήσωμεν ἄνθρωπον», «Νά κάνουμε τόν ἄνθρωπο», ἐννοοῦσε ὅ,τι εἶναι ἡ ὅλη κατασκευή, αὐτό πού ἐγώ αὐτή τήν στιγμή εἶμαι, κι αὐτό πού ἐσεῖς αὐτή τή στιγμή εἴσαστε. Συνεπῶς, ὅταν ξεκινᾶ ὁ Θεός τρόπον τινα νά δημιουργήσει τόν ἄνθρωπο, δέν προηγήθηκε ἡ ψυχή τοῦ σώματος, διότι αὐτό θά ἦτο ἡ πλατωνική ἀντίληψη περί τοῦ ἀνθρώπου, γι’ αὐτό στό τέλος ὁ Πλάτων καταδικάζει τό σῶμα, τό ὁποῖον λέγει «σῆμα» -εἶναι οὐδέτερον: τό σῆμα- καί θά πεῖ «τάφος». Λέμε σῶμα, σῶμα-σῆμα, εἶναι ὁ τάφος, καί λέγεται καί θεωρεῖται τό σῶμα, ὁ τάφος τῆς ψυχῆς. Ὄχι. Δέν ἔκανε ὁ Θεός τήν ψυχή γιά νά τήν βάλει σ’ ἕνα σῶμα. Οὕτε πάλι ἔκανε τό σῶμα πρῶτα ἐρήμην τῆς ψυχῆς, γιατί θά ἐδικαιώνετο ἡ θεωρία τοῦ Δαρβίνου, ὅτι πρῶτα ὁ ἄνθρωπος ἔγινε ζῶο (ζῶο ἄλογο ἔτσι; Δηλαδή χωρίς λογική) καί κατόπιν κατασκεύασε τόν ἄνθρωπο, δηλαδή προχώρησε… ἔ τά γνωστά τῆς θεωρίας τοῦ Δαρβίνου, καί ἔγινε καί ἀνεδείχθη ἄνθρωπος. Ὄχι! Ὅταν ὁ Θεός εἶπε: «Ποιήσωμεν ἄνθρωπον» ἐννοοῦσε ταυτόχρονη κατασκευή καί τοῦ σώματος καί τῆς ψυχῆς. Αὐτό, παιδιά, εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Τί εἶναι, λοιπόν, ὁ ἄνθρωπος; Ἄς δοῦμε τί ἀπαντοῦν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας καί οἱ διδάσκαλοι.
Κατ’ ἀρχάς νά δοῦμε -ὑπάρχουν πολλές θέσεις, ὅλες βέβαια εἶναι σύμφωνες ἀλλά δυό-τρεῖς ἐγώ ἐπεστράτευσα- τί λέγει ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος, ὁ φιλόσοφος. «Τί γάρ ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ' ἤ τό ἐκ ψυχῆς καί σώματος συνεστός ζῶον λογικόν;». «Τί εἶναι», λέγει «ὁ ἄνθρωπος;». «Τί ἄλλο παρά τό λογικόν ζῶον;» . «Ζῶον», μέ τήν ἔννοια πού ζεῖ. «Ὁ ἄνθρωπος εἶναι», λέμε, φέρ’ εἰπεῖν λέγει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, «ζῶον θεούμενον». Δηλαδή ὕπαρξις πού ζεῖ καί θεοῦται. «Τί εἶναι, λοιπόν», λέγει «ὁ ἄνθρωπος;». Δέν εἶναι παρά αὐτή ἡ ὕπαρξις, ἡ ὁποία συνίσταται ἀπό ψυχή καί σῶμα. «Μή οὖν καθεαυτήν ψυχή ἄνθρωπος;». Προσέξτε αὐτό: «Μή, λοιπόν, εἶναι ἀπό μόνη της ἡ ψυχή, ἄνθρωπος;». Ὅταν ἔχουμε τόν θάνατο κι ὁ θάνατος εἶναι ξέρετε μία τιμωρία, ταυτόχρονα δέ εἶναι καί μία εὐεργεσία -δέν εἶναι βέβαια τῆς ὥρας νά κάνω πιό πολλή ἀνάλυση- τό θέμα εἶναι ὅτι οἱ ἅγιοι στόν Παράδεισο -πού εἶναι μόνο σάν ψυχές-περιμένουν τήν ὥρα τῆς ἀναστάσεως, λαχταροῦν τήν ὥρα τῆς ἀναστάσεως, τό γράφει αὐτό τό βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως… : «Πότε», λέγει, «Κύριε, θά μᾶς ξαναδώσεις πίσω τά σώματά μας; Πότε θἀ ἐκδικήσεις τό αἷμα μας πού χύθηκε πάνω στή γῆ (αὐτό ἐννοεῖ). Πότε θά ἀναστηθοῦμε;». Καί τοῦτο διότι ἡ ψυχή μόνη της, γυμνή ἀπό τό σῶμα -νά τό πῶ ἔτσι- δέν αἰσθάνεται καλά. Ἐπιθυμεῖ νά ἐπανέλθει εἰς τό σῶμα τό ὁποῖον ἄφησε. «Μή οὖν καθεαυτήν ψυχή ἄνθρωπος;» λέει ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος. Δηλαδή «Μήπως ἀπό μόνη της ἡ ψυχή εἶναι ἄνθρωπος;». «Οὔ, ἀλλ' ἀνθρώπου σῶμα καλεῖται κατ’ ἰδίαν μέν τούτων οὐδέτερον ἄνθρωπος ἐστίν». Οὔτε τό σῶμα μόνο του εἶναι ἄνθρωπος, οὔτε ἡ ψυχή μόνη της εἶναι ἄνθρωπος. «Τό δέ ἐκ τῆς ἀμφοτέρων συμπλοκῆς καλεῖται ἄνθρωπος». Τί εἶναι ὁ ἄνθρωπος; Ἡ συμπλοκή -ὡραία λέξις, ὡραία, εὔστοχος!- ψυχῆς καί σώματος, αὐτό ἀποτελεῖ τόν ἄνθρωπον. Αὐτό, λοιπόν, εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Ὅταν, συνεπῶς, λέγει: «Πρόσεχε σεαυτῷ» πρέπει νά δοῦμε τόν ὅλον ἄνθρωπον, ὄχι μόνο τήν ψυχή, ἀλλά καί τό σῶμα.
Ἀλλά ἐδῶ μιά πού μιλήσαμε γι’ αὐτό τό θέμα, ἄνθρωπος εἶναι τόσο ὁ ἄνδρας, ὅσο καί ἡ γυναῖκα. Ἁπλῶς εἶναι ὁ ἄνθρωπος ὑπό δύο φύλα. Τό φύλον τοῦ ἀνδρός καί τό φύλον τῆς γυναικός. Ἀλλά καί ὁ ἄνδρας καί ἡ γυναῖκα εἶναι ἄνθρωποι. Καί μάλιστα λέγει ὁ Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς, πάνω σ’ αὐτό σημεῖο -τό λέγω γιατί ἔχουμε καί κοπέλες πού τ’ ἀκοῦν, γιατί πολλές φορές νά θεωρηθεῖ ὅτι ἄνθρωπος εἶναι μόνον ὁ ἄνδρας. Ὄχι· ἄνθρωπος εἶναι καί ὁ ἂνδρας καί ἡ γυναῖκα. Λέγει τά ἐξῆς, στό σύγγραμμά του «Παιδαγωγός», στο α΄ κεφάλαιο: «Ἐν ἐκείνῳ τῷ αἰώνι», δηλαδή «στόν αἰῶνα τόν ἄληκτο πού δέν τελειώνει ποτέ, στήν αἰωνιότητα», «τά ἔπαθλα (:τά βραβεῖα) οὐκ ἄρρενι καί θηλείᾳ», «δέν θά εἶναι μόνο στόν ἄνδρα καί στήν γυναῖκα», «ἀνθρώπῳ δέ ἀπόκειται», ὄχι γιατί θά δοθοῦν στόν ἄνδρα ἤ στήν γυναῖκα· στόν ἄνθρωπο! «Κοινόν οὗν καί τ’ ὄνομα ἀνδράσιν καί γυναιξίν ὁ ἄνθρωπος». «Εἶναι κοινό τό ὄνομα καί εἰς τόν ἄνδρα καί εἰς τήν γυναῖκα». Τί εἶναι ὁ ἄνδρας; Ἂνθρωπος. Τί εἶναι ἡ γυναῖκα; Ἂνθρωπος. Καί μάλιστα ὁ Ἱππόλυτος λέγει τό ἐξῆς· βάζει ἄρθρον θηλυκό, καί λέγει: «ἡ ἄνθρωπος». Ὁ ἄνθρωπος-ἡ ἄνθρωπος- τῆς ἀνθρώπου. Τὀ ἄρθρο εἶναι θηλυκό γιά νά δηλώσει τό φύλον, ἀλλά ἄνθρωπος ὁ ἕνας, ἄνθρωπος καί ὁ ἄλλος. Γιά νά μή σᾶς πῶ ὅτι στήν προχριστιανική γραμματεία ὑπῆρχε καί ἡ λέξις «ἀνδρίς» -στήν Ἑλληνική γλῶσσα! Ἡ ἀνδρίς-τῆς ἀνδρίδος. Ὁ ἄνδρας (ὁ ἀνήρ)-ἡ ἀνδρίς (ἡ γυναῖκα)- πού δείχνει ἐδῶ πέρα κατά ἕναν πολύ ὡραῖο τρόπο ὅτι καί ὁ ἄνδρας καί ἡ γυναῖκα εἶναι τό ἴδιο. Νά ἐκεῖ πρέπει νά ἀναζητᾶμε τίς ρίζες τῆς ἰσότητος καί ὄχι παρακαλῶ… γιατί φοράει ὁ ἄνδρας παντελόνια, νά βάλουμε καί μεῖς… γιατί ὁ ἄνδρας γίνεται φορτηγατζῆς, νά γίνει καί ἡ γυναῖκα φορτηγατζοῦ! Ὄχι. Ὁ καθένας στήν δουλειά του. Γιατί ὅλοι δέν εἶναι γιά τήν ἴδια δουλειά, ἁπλούστατα. Βλέπετε, παρακαλῶ, ὁ ἀληθινός φεμινισμός ποῦ εἶναι κατατεθειμένος; Κατατεθειμένος μέσα στήν Ἁγία Γραφή, μέσα στούς Πατέρες, μέσα στόν λόγο τοῦ Θεοῦ. Τί κάνουν οἱ Πατέρες; Οἱ Πατέρες ἀπλῶς ἑρμηνεύουν τόν λόγο τοῦ Θεοῦ.
Ἀλλά ἀκοῦστε τί λέγει ἀκόμη κι ὁ Μεθόδιος Ὀλύμπου πάνω ἀκριβῶς στό θέμα πού ζητᾶμε. Ὁ ἄνθρωπος λέγεται κατά φύσιν, οὔτε ψυχή χωρίς σώματος, οὔτε πάλιν σῶμα χωρίς ψυχή, ἀλλά τό ἐκ συστάσεως ψυχῆς καί σώματος εἰς μίαν μορφήν συντεθέν. Τί εἶναι ὁ ἄνθρωπος; Οὔτε ἡ ψυχή μόνη της, οὔτε τό σῶμα μόνο του, ἀλλά καί τά δυό σέ μία σύνθεση, σέ μία μορφή. Αὐτό, λέγει, εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Συνεπῶς, παιδιά, ὅπως βλέπουμε, τό συμπέρασμα εἶναι ὅτι ὅταν ἀποτείνεται ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καί λέγει: «Πρόσεχε σεαυτῷ», ἐννοεῖ τόν ὅλον ἄνθρωπο. Κι ὅταν ὁ Τωβίτ λέγει αὐτό στόν Τωβία: «Πρόσεχε σεαυτῷ»… προσέξτε τί λέγει: «Πρόσεχε σεαυτῷ, παιδίον, ἀπό πάσης πορνείας». Μά τό θέμα τῆς ἀνηθικότητος ποῦ εἶναι; Εἶναι στό σῶμα. Πρόσεχε, λοιπόν, καί τό σῶμα σου! Δέν πρέπει νά πεῖ κανείς ἐκεῖνο πού κάποτε μοῦ εἶπε ἕνας γιατρός -ἤμουνα μικρός, μόλις εἶχα ἀπολυθεῖ ἀπό στρατιώτης-: «Ἂ» λέει, «ξέρετε … μάλιστα μοῦ ἔφερε καί παράδειγμα τήν Μαρία τήν Μαγδαληνή… μπορεῖ κανείς νά εἶναι πόρνος εἰς τό σῶμα καί νά μήν εἶναι στήν ψυχή!». Κατ’ ἀρχάς, τοῦ λέγω, ἡ Μαρία ἡ Μαγδαληνή δέν ὑπῆρξε πόρνη. Δαιμονισμένη ναί, πόρνη ὄχι! Πόρνη ὄχι! Αὐτή ἡ πολύ μεγάλη παρεξήγηση πού ὑπάρχει στόν λαό μας ὅταν δέν πιάνουνε στά χέρια τους τά τεφτέρια τῆς πίστεως νά μελετήσουν καί νά διαβάσουν.
Εἴδατε; Μπορῶ νά διαχωρίζω καί νά λέγω ὅτι δέν πειράζει, τό σῶμα μου ἄς εἶναι ὅ,τι θέλει καί ἡ ψυχή ἀρκεῖ νά εἶναι καθαρή; Μά πῶς θά εἶναι καθαρή ἡ ψυχή; Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα. Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα.Δέν μπορεῖς νά λές ὅτι μ’ αὐτό τό σῶμα τῆς ὑπάρξεώς μου ἁμαρτάνω καί μέ τό ἄλλο δέν ἁμαρτάνω! Δέν μποροῦμε νά τό ποῦμε αὐτό. Ὁ ἄνθρωπος, ξαναλέγω, παιδιά, εἶναι ἕνα, ἑνιαῖος. Ψυχή καί σῶμα εἶναι αὐτό πού λέμε: ἄνθρωπος. Συνεπῶς, βλέπει κανείς ἐδῶ ὅτι καί τό σῶμα πρέπει νά προσέξουμε. Γιατί; Διότι ἁπλούστατα τό σῶμα μαζί μέ τήν ψυχή προβάλλεται πρός ἀνάδειξιν (ἔτσι λέμε στά φιλολογικά), προβάλλεται τό σῶμα τῆς ψυχῆς, μάλιστα ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τό κάνει αὐτό, προβάλλει τό σῶμα τῆς ψυχῆς γιά νά δείξει τήν σημασία καί τήν ἀξία τοῦ σώματος· ὅταν λέει: «Δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν καὶ ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν». Προβάλλει τό σῶμα, ἔχει σημασία αὐτό. Γιά νά δείξει ὅτι ὁ ὅλος ἄνθρωπος εἶναι, πρῶτον: ναός τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Δεύτερον: εἶναι κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ. Καί τρίτον: εἶναι μέλος τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ. Μέλος! Κι ὁ Χριστός, δηλαδή ὁ Θεός Λόγος πῆρε τήν ἀνθρωπίνη φύση, πῆρε τήν ἀνθρωπίνη φύση ,πῆρε τήν πραγματική ἀνθρωπίνη φύση, καί ψυχή καί σῶμα. Αὐτό τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ, δηλαδή τήν ἀνθρωπίνη φύση τήν κοινωνοῦμε, καί τήν κοινωνοῦμε ἀνοίγοντας αὐτό τοῦτο τό στόμα μας, μέ τά 32 μας δόντια. Τό σῶμα μας εἶναι ἐκεῖνο πού δέχεται τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καί τρέφεται καί ἡ ψυχή καί τό σῶμα. Ὁ ἄνθρωπος, λοιπόν, εἶναι ἕνα ἑνιαῖο ὅλον.
10η ομιλία στην κατηγορία "Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ".
►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ. " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/palaia-diauhkh/h-pnevmatikh-diauhkh-toy-tvbit
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_7.html?m=1
Ἀπομαγνητοφώνηση, ψηφιοποίηση: Ἠλίας Τσακνάκης.
Επιμέλεια κειμένου : Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.
🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ἡ Πνευματική Διαθήκη τοῦ Τωβίτ».🔻
https://drive.google.com/file/d/1RZ1sYHVgLqBWiFNCBGi90Z__kjEnhr2H/view?usp=drivesdk
💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1
🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk
__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0
Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0
📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0
📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0
__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share
Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk
†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.