Αθανάσιος Άμβωνας: Εκκλησία ~ Μυστήρια.

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Εκκλησία ~ Μυστήρια.. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

30 Μαΐου 2026

Περί Ἐκκλησίας. (τινά μέ λέγουσι οἱ ἄνθρωποι εἶναι;)

†. […] από το κατά Ματθαίον ευαγγέλιον, η οποία θα σταθεί και αφετηριακή όχι μόνον του σημερινού μας θέματος, αλλά και όλης της σειράς των θεμάτων που θα ακολουθήσουν. Είναι από το 16ον κεφάλαιον: «᾿Ελθὼν δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου ἠρώτα τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ λέγων· τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι, τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; Οἱ δὲ εἶπον· οἱ μὲν ᾿Ιωάννην τὸν βαπτιστήν, ἄλλοι δὲ ᾿Ηλίαν, ἕτεροι δὲ ῾Ιερεμίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν. Λέγει αὐτοῖς· ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι; Ἀποκριθεὶς δὲ Σίμων Πέτρος εἶπε· σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ᾿Ιησοῦς εἶπεν αὐτῷ· μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ᾿ ὁ πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Κἀγὼ δέ σοι λέγω ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ ὃ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ ὃ ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς».

«Κάποτε ο Κύριός μας ήρθε εις τα μέρη», λέγει ο ευαγγελιστής Ματθαίος, «εις τα μέρη της Καισαρείας της Φιλίππου –που είχε κτίσει ο Φίλιππος- και ηρώτησε τους μαθητάς Του οι άνθρωποι τι επίστευαν δια το πρόσωπόν Του, τι επίστευαν δια τον Ιησούν». Και οι μαθηταί του μεταφέρουν τας γνώμας του κόσμου. «Λένε άλλοι ότι είσαι ένας προφήτης, άλλοι ότι είσαι ο Ηλίας, άλλοι ότι είσαι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής», αν και ο Ιωάννης είχε ήδη αποκεφαλιστεί αλλά, ωστόσο, όμως, κάποιοι, όπως ο Ηρώδης πίστευαν ότι είχε αναστηθεί. Και γενικά διάφορες γνώμες γύρω από το πρόσωπον του Χριστού. Όπως και σήμερα δυστυχώς, όταν ρωτήσομε τους ανθρώπους τι ιδέα, τι γνώμη έχουν περί του προσώπου του Ιησού Χριστού, περί του ιστορικού Ιησού Χριστού, ε; Εκείνος ο οποίος έζησε μέσα εις την Ιστορίαν, εκείνο που λέγει ο Ευαγγελιστής Λουκάς ότι.. «όταν αυτοκράτωρ της Ρώμης ήταν ο τάδε, ο Αύγουστος και τετραρχούντος της Ιουδαίας του τάδε» κ.λπ. κ.λπ. «εγεννήθη ο Ιησούς». Ο ιστορικός Ιησούς. Θα ακούσομε τις απαντήσεις, τις ποικίλες απαντήσεις. Ότι «είναι ένας θρησκευτικός αναμορφωτής, ένας προφήτης, ένας διδάσκαλος, ένας σπουδαίος άνθρωπος», εκτός από εκείνην την μόνην απάντησιν: Ότι είναι Αυτός ο Υιός του Θεού, Αυτός ο Θεός.

Και ο Κύριος ερωτά, εκ δευτέρου τώρα τους μαθητάς: «Κι εσείς τι γνώμη έχετε για το πρόσωπό μου;». Και απαντά ο Απόστολος Πέτρος εκ μέρους και των υπολοίπων μαθητών: «Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος». «Συ», λέγει, «είσαι ο Χριστός, ο Μεσσίας, ο Υιός του Θεού, του ζώντος Θεού. Δηλαδή είσαι ο Θεός, που έγινες άνθρωπος».

Φυσικά αυτό ήτο μία τεραστία ομολογία με διαστάσεις ανεκτιμήτους. Άνθρωπος να συλλάβει του Ποίος ήτο ο Ιησούς Χριστός, βλέποντας μπροστά του έναν κοινόν άνθρωπον, δεν θα μπορούσε ποτέ, εάν δεν απεκάλυπτε Αυτός ο Θεός Πατήρ εις τον άνθρωπον αυτόν εκείνο που έπρεπε να πει. Γι’ αυτό και ο Κύριος βεβαιώνει τον Απόστολον Πέτρον ότι «Δεν σου απεκάλυψε τούτη την μεγάλη αλήθεια, την τεραστίαν αλήθειαν, άνθρωπος, αλλά Αυτός ο Πατήρ μου ο Ουράνιος. Λοιπόν, εάν εσύ για μένα είπες ότι «σὺ εἶ ὁ Χριστὸς», κι εγώ τώρα θα σου πω με την σειρά μου: «Σὺ εἶ Πέτρος -αυτό το «σὺ εἶ», «συ είσαι». «Συ είσαι ο Πέτρος». Δηλαδή ο βράχος. «Σὺ εἶ Κηφᾶ». «Κηφᾶ» εβραϊκά θα πει «βράχος». Η λέξις η ελληνική, «πέτρα», στην εβραϊκή είναι αρσενικού γένους. Ο Πέτρος. Και συνεπώς «Σὺ εἶ Κηφᾶ» - καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ κηφᾷ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν (:Συ είσαι ο Πέτρος, ο βράχος και πάνω εις αυτήν την πέτραν, τον βράχον της ομολογίας σου, ότι Εγώ είμαι ο Υιός του Θεού, είμαι ο Θεάνθρωπος, θα οικοδομήσω, θα θεμελιώσω αυτήν ταύτην την Εκκλησία μου)».

Ώστε, λοιπόν, η Εκκλησία, αγαπητοί μου, το μεγάλο αυτό θέμα, το οποίον συν Θεώ θα μας απασχολήσει εφέτος, πιστεύω, σε αρκετά θέματα, στηρίζεται και θεμελιούται επί της πίστεως, καλύτερα, επί της θεότητος του προσώπου του Ιησού Χριστού. Εάν ο Ιησούς Χριστός δεν είναι Θεός, τότε η Εκκλησία είναι μετέωρος. Δεν έχει ομολογουμένως κανένα βάθος και κανένα νόημα από εκείνο το οποίον έχει, αναλύοντας την σειρά των θεμάτων μας, εφόσον ο Χριστός είναι Αυτός ο Θεάνθρωπος.

Για πρώτη φορά εις το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον, αλλά και όχι στα άλλα τρία Ευαγγέλια, άλλη μία φορά, γίνεται χρήσις της λέξεως «Εκκλησία». Ενώ ο Απόστολος Παύλος αναφέρει πολλές φορές, πολλές δεκάδες φορές την λέξιν «Εκκλησία», οι τέσσερις ευαγγελισταί δεν λέγουν την λέξη «Εκκλησία», αλλά συνωνύμους λέξεις. Όπως θα δούμε παρακάτω, «Βασιλεία τοῦ Θεοῦ», «Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν» κ.λπ. Η «Βασιλεία τοῦ Θεοῦ» και η «Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν» είναι η Εκκλησία. Γι'αυτό λέγει: «Θα σου δώσω τα κλειδιά της Βασιλείας των Ουρανών». Δηλαδή «θα σου δώσω τα κλειδιά της Εκκλησίας. Και ό,τι κάτω εργαστείς», όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, «εσύ ο Πέτρος, καλύτερα, εσείς οι κληρικοί -διότι οι διάδοχοι των Αποστόλων είναι οι Επίσκοποι, μέσα εις την Ιστορίαν- ‘’ἄνω –λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος- ὁ Δεσπότης κυροῖ’’, επικυρώνει από πάνω ο Χριστός. Συνεπώς, η Εκκλησία είναι η Βασιλεία του Θεού, είναι η Βασιλεία των Ουρανών. Και δια πρώτην φοράν συναντούμε τουλάχιστον την λέξιν «Εκκλησία» όπως σας είπα στα Ευαγγέλια. Αλλά η Εκκλησία είναι μία πραγματικότης.

Και ερωτούμε: Τι είναι η Εκκλησία; Να το μεγάλο μας ερώτημα. Τι είναι η Εκκλησία. Πριν απαντήσουμε εις το ερώτημα αυτό, πρέπει να σημειώσομε εκείνο που και μόλις προ ολίγου είπα. Ότι η Εκκλησία του Χριστού είναι μία αδιάκοπος πραγματικότης μέσα εις τους είκοσι τώρα αιώνας. Και μέσα εις αυτήν την πραγματικότητα εμείς ζούμε, εμείς κινούμεθα. Κι ακόμη, αν θέλετε, είμεθα μέλη αυτής της Εκκλησίας.

Αλλά πρέπει να σημειώσομε και κάτι ακόμα. Ότι ενώ επέρασαν είκοσι αιώνες, ενώ εμείς είμεθα ζώντα μέλη της Εκκλησίας του Χριστού, δυστυχώς στερούμεθα μίας βαθείας επιγνώσεως, μίας βαθείας συνειδήσεως του τι ακριβώς είναι η Εκκλησία. Νομίζομε πολλές φορές ότι η Εκκλησία είναι αυτός τούτος ο ναός. Εδώ μέσα λέμε: «Θα πάμε στην Εκκλησία». Τι είναι η Εκκλησία; Ένα κτίριο. Αυτό είναι η Εκκλησία. Ένα κτίριο. Ακόμη πολλές φορές λέμε, νομίζομε ότι η Εκκλησία είναι η μητρόπολις, το μητροπολιτικόν οίκημα, ή τα γραφεία ή ακόμη, αν θέλετε, ο μητροπολίτης. Ή, αν θέλετε, η ιεραρχία της Ελλάδος. Λέμε: «Η Εκκλησία να λύσει το πρόβλημα αυτό ή το ζήτημα αυτό». «Η Εκκλησία να φωνάξει για εκείνο ή εκείνο». Δηλαδή με άλλα λόγια, νομίζομε ότι η Εκκλησία είναι αυτή η διοικητική οργάνωσις. Ενώ δεν είναι αυτό η Εκκλησία, παρακαλώ.

Βεβαίως και η διοίκησις της Εκκλησίας είναι μία πτυχή της Εκκλησίας. Αλλά δεν είναι η Εκκλησία. Τότε τι είναι η Εκκλησία; Είπαμε τι δεν είναι η Εκκλησία. Αλλά τότε τι είναι η Εκκλησία; Αγαπητοί μου, η Εκκλησία είναι ένα βαθύ μυστήριο. Από τα πλέον βαθέα μυστήρια. Θα ελέγαμε είναι το μυστήριον το αμέσως ερχόμενον, μετά το μυστήριον της Ενανθρωπήσεως του Θεού· με το οποίον αρρήκτως συνδέεται. Και το μυστήριον της Ενανθρωπήσεως του Θεού, του Δευτέρου Προσώπου της Αγίας Τριάδος, είναι το αμέσως μυστήριον, μετά το παμμέγιστο και τελείως ακατάληπτον μυστήριον της Αγίας Τριάδος.

Όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας μας, αυτό που λέμε «βάπτισμα», αυτό που λέμε «ιερωσύνη», «ευχέλαιον», «γάμος» κ.λπ. όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας ξεκινούν από το μεγάλο αυτό μυστήριον, που λέγεται «Εκκλησία».

Η Εκκλησία δεν έχει ορισμόν. Θα το δούμε αυτό την ερχομένη φορά που κάπου θα καταλήξομε, αλλά η Εκκλησία δεν έχει ορισμό, γιατί είναι μυστήριον. Ό,τι είναι μυστήριον, δεν ορίζεται. Ό,τι ορίζομε, σημαίνει ότι το κατέχομε. Τι είναι τραπέζι; Ένα αντικείμενον, το οποίον είναι επίπεδον στο επάνω μέρος κι έχει τέσσερα πόδια ή τρία ή δύο, δεν ξέρω πώς μπορεί να είναι τα πόδια αυτά. Κι επί του οποίου τοποθετούμε αντικείμενα ή να φάμε κ.λπ. Ορίσαμε τι είναι τραπέζι. Το ορίσαμε. Να ο ορισμός. Τι είναι η Εκκλησία; Είναι μυστήριο. Κι ό,τι είναι μυστήριον εκφράζεται με πολλούς τρόπους και με πολλά ονόματα, όπως κι ο Θεός έχει πολλά ονόματα· φερειπείν, το Πνεύμα το Άγιον έχει περί τα πενήντα ονόματα· τα οποία αναλύει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και που η εργασία του αυτή του προσεπόριζε τον τίτλον του Θεολόγου, ακριβώς γιατί ο Θεός δεν έχει όνομα. Και διότι δεν ορίζεται.

Όμως, παρ’ όλα αυτά, σας είπα, γίνεται μία απόπειρα από την Αγίαν Γραφήν, όπως λέγει ο Κύριος κάπου: «Τίνι ομοιώσω την Βασιλείαν των ουρανών;». «Με τι να παρομοιάσω», λέγει, «την βασιλείαν των ουρανών;». Δηλαδή την «αδυναμία» -ας μου το συγχωρέσει ο Χριστός, εντός εισαγωγικών το βάζω αυτό- «την αδυναμία του Χριστού» να μας πει τι είναι η Βασιλεία του Θεού, τι είναι η Εκκλησία. Όχι διότι ήτο αδυναμία του Χριστού, αλλά διότι η Εκκλησία του Θεού, επειδή είναι μυστήριο, δεν χωράει στα μέτρα του χρόνου και του χώρου. Και συνεπώς είναι ένα κάτι που έρχεται από αλλού και φανερούται εις τους ανθρώπους. Και συνεπώς οι άνθρωποι δεν είναι δυνατόν να κατακτήσουν με τη νόησή τους, να κατανοήσουν αυτό το μυστήριο. Γι'αυτό ο Κύριος λέγει: «Τίνι ὁμοιώσω τὴν Βασιλείαν τῶν οὐρανῶν;». «Με τι πράγμα να την παρομοιάσω». Δηλαδή ακριβώς αυτό το «τίνι», «με τι τρόπο», εκφράζει το μυστήριον. Όμως, παρ’ όλα αυτά, σας λέγω, ο Κύριος μάς δίνει αρκετές πτυχές της Βασιλείας του Θεού, της Εκκλησίας. Όπως και η Αγία Γραφή γενικότερα και η Παλαιά Διαθήκη και η Καινή Διαθήκη και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας μάς δίδουν αρκετές πτυχές δια να καταλάβουμε πρώτον ότι η Εκκλησία είναι μυστήριον και δεύτερον ότι το μυστήριο αυτό μόλις και μπορούμε να το προσεγγίσομε. Τόσο όσο χρειάζεται δια την σωτηρία μας. Διότι η Εκκλησία, θα το δούμε αυτό στα παρακάτω θέματά μας, η Εκκλησία είναι ταμιούχος της Θείας Χάριτος και συνεπώς της σωτηρίας. Όπως θα μας πει κατοπινά ο άγιος Κυπριανός ότι έξω της Εκκλησίας σωτηρία δεν υπάρχει.

Μία πρώτη ή καλύτερα, μία τελευταία και βασική ονομασία της Εκκλησίας, είναι αυτή που μας λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι «ἐκκλησία ἐστὶ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ· ἐστὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ». Μας το λέγει στην προς Εφεσίους επιστολήν του στο πρώτο κεφάλαιο και προς Κορινθίους το λέγει αυτό και σημειώσατε ότι η προς Εφεσίους επιστολή είναι ολόκληρη εκκλησιολογική. Ιδίως το πρώτο κεφάλαιο είναι καθαρά εκκλησιολογικόν.

Αφού, λοιπόν, η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού, άρα η κεφαλή πρέπει να είναι Αυτός ο Χριστός. Διότι όταν ομιλούμε περί σώματος, ποτέ δεν μπορούμε να φανταστούμε σώμα ακέφαλον. Σώμα, λοιπόν, η Εκκλησία, κεφαλή του σώματος αυτού είναι ο Χριστός. Και μας λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Καὶ αὐτὸν ἔδωκε –Ποιος; Ο Θεός Πατήρ. Ποίον; Τον Ιησούν Χριστόν- κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ Ἐκκλησίᾳ». «Αυτόν», λέει, «έδωκε στην Εκκλησία, κεφαλή πάνω απ’ όλα».

Και συνεπώς αυτή η κεφαλή είναι ηνωμένη οργανικώς, με όλη τη σημασία της λέξεως «οργανικώς», με ό,τι θα εννοούσε ένας γιατρός, επί παραδείγματι, την ένωσιν την οργανικήν, την βιολογικήν, την οργανικήν ένωσιν, ενός μέλους του σώματος με το υπόλοιπον σώμα. Η κεφαλή, λοιπόν, ηνωμένη οργανικώς μετά του όλου σώματος.

Αλλά εδώ τώρα τίθεται το ερώτημα: Εάν η Εκκλησία είναι ηνωμένη μετά του Χριστού, ο Χριστός έχει αιώνιον προΰπαρξιν, μήπως και η Εκκλησία έχει αιώνιον προΰπαρξιν;

Πολλές φορές νομίζουμε, το διδασκόμεθα και εις τα σχολεία, κακώς, κάκιστα, ότι η Εκκλησία εθεμελιώθη επί της γης την ημέρα της Πεντηκοστής. Και ότι είναι η γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας. Αυτό δεν είναι καθόλου ακριβές, διότι απλούστατα, αγαπητοί μου, η Εκκλησία συνηνωμένη με το δεύτερον πρόσωπον της Αγίας Τριάδος είναι προαιωνία. Υπήρχε αρχικά εις την σκέψιν του Θεού. Όπως ταυτοχρόνως υπήρχε εις την σκέψιν του Θεού και η Δημιουργία του κόσμου.

Συνεπώς, όταν ο Θεός εδημιούργησε τον κόσμον, κατά νουν είχε και την δημιουργίαν της Εκκλησίας. Αλλά η Εκκλησία είναι πρεσβυτέρα του κόσμου και της Δημιουργίας. Διότι απλούστατα υπήρξε προ του υλικού κόσμου. Θα το δούμε αυτό στη συνέχεια πώς. Συνεπώς η αρχή και η ρίζα της Εκκλησίας ευρίσκεται εις Αυτόν τον Θεόν και όχι εις τους ανθρώπους. Είναι μία αρχή θεία και υπερφυσική και ουράνιος και όχι ανθρωπίνη και φυσική.

Όταν, επί παραδείγματι, λέγει η Αγία Γραφή ότι όταν ο Μελχισεδέκ ηυλόγησε τον Αβραάμ, ήδη εν τω προσώπω του Αβραάμ, ηυλογήθη και ο Ααρών· ο οποίος στάθηκε αρχιερεύς. Συνεπώς, λέγει ο απόστολος Παύλος: «Τό ἔλαττον ὑπὸ τοῦ μείζονος εὐλογεῖται». «Το κατώτερο από το ανώτερο ευλογείται». Και συνεπώς, ο Ααρών ήτο κατώτερος του Μελχισεδέκ. Αλλά ο Ααρών ακόμη δεν είχε γεννηθεί. Πού ήτο; Γεννήθηκε, αν το θέλετε, ούτε λίγο ούτε πολύ, 500 χρόνια μετά, 400-500 χρόνια μετά. Πού ήτο ο Ααρών; Ο Ααρών ήτο εις την οσφύν του Αβραάμ. Ήτο μέσα εις τον Αβραάμ. Έτσι και η Εκκλησία ήτο μέσα εις το δεύτερον πρόσωπον της Αγίας Τριάδος.

Συνεπώς, δεν είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα η Εκκλησία. Δεν έχει την αρχή της από τους ανθρώπους και από τον κόσμον αυτόν. Θα μας πει ο Ιησούς Χριστός ότι «οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἡ βασιλεία» Του, η Εκκλησία Του.

Αλλά αποτελεί μυστήριον μέγα, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Ἐγὼ δὲ λέγω μυστήριον μέγα εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν». Το μέγα μυστήριον εκεί που το λέγει, το ακούμε εις τον Απόστολο του γάμου. Δεν είναι το μέγα μυστήριον ο γάμος. Το μέγα μυστήριον είναι η Εκκλησία. Και η Εκκλησία ήτο το μέγα μυστήριον, όπως λέγει στους Εφεσίους, «τὸ ἀποκεκρυμμένον ἀπὸ τῶν αἰώνων ἐν τῷ Θεῷ». «Ήταν», λέει, «το μεγάλο μυστήριο που ήταν κρυμμένο από τους αιώνες, ήταν κρυμμένο από την Δημιουργία». Και πού ήτο; «Ἐν τῷ Θεῷ». «Μέσα στον Θεό». Εκεί ήτο η Εκκλησία. Μέσα στον Θεό ήτο η Εκκλησία. Προχρονική, λοιπόν, αγαπητοί μου, η ύπαρξη της Εκκλησίας, προϊστορική, υπερφυσική, υπερκόσμιος, ουρανία και, όπως σας είπα, και αυτής της Ιστορίας της ανθρωπότητος και της Ιστορίας και αυτού, ακόμη, του σύμπαντος.

Αλλά εμείς ξέρομε την Εκκλησίαν και ως επίγειον. Βεβαίως. Η Εκκλησία έχει μία διπλήν ύπαρξιν. Είναι και ουράνιος, είναι και επίγειος. Διέγραψε δε την εξής τροχιάν η Εκκλησία: Ξεκίνησε από τον Θεό ως πνευματική κατάστασις, διήλθεν από την γην και ξαναγυρίζει πίσω εις τον Θεόν. Αυτή είναι η τροχιά της Εκκλησίας μέσα… ή καλύτερα μέσα… πώς να το εκφράσω, ξεκίνησε από το άχρονον, όπως ακριβώς ένας κομήτης φεύγει από πολύ μακριά, έχοντας βεβαίως κέντρον τον ήλιον και κόβει την τροχιάν της γης που γυρίζει γύρω από τον ήλιο και ξαναφεύγει πάλι.

Έτσι ακριβώς και η Εκκλησία, έφυγε από τον Θεό σαν μία πνευματική κατάσταση, ήρθε εις την γην συναποκομίζουσα πιστούς, δια να μην είπω εκείνο που θα πούμε προσεχώς, συναποκομίζουσα ολόκληρη την Δημιουργία και φέρνοντάς την εις Αυτόν τον Θεόν. Ολόκληρη την Δημιουργία· η οποία Δημιουργία πρέπει, κατά το σχέδιον του Θεού, να εκκλησιαστικοποιηθεί. Ολόκληρη η Δημιουργία, προσέξτε, όχι η γη μας απλώς, όχι οι άνθρωποι· το σύμπαν ολόκληρο πρέπει να γίνει Εκκλησία. Και να εισέλθει εις την Βασιλείαν του Θεού. Καλύτερα, να γίνει Βασιλεία του Θεού. Γι’ αυτό ωραιότατα, ωραιότατα, η Ορθόδοξος Εκκλησία το εκφράζει αυτό με το να βάζει κατά πλησμονήν το υλικόν στοιχείον μέσα εις την λατρείαν. Να φτιάξει ωραίον ναόν η Ορθοδοξία μας, θα διακοσμήσει τον ναό, θα βάλει εικόνες, θα βάλει ωραία μουσική, θα βάλει λουλούδια, θα βάλει, θα βάλει, θα στολίσει, θα παραφορτώσει, γιατί; Γιατί ακριβώς αυτό εκφράζει. Ότι θέλει ήδη εκ προοιμίων να εισαγάγει δια του αγιασμού των ανθρώπων, τον αγιασμόν της αλόγου Δημιουργίας. Και να εισαγάγει την Δημιουργίαν εν τω Θεώ, δηλαδή να κάνει την Δημιουργία, Εκκλησία.

Αλλά ας τα πάρομε τα πράγματα λιγάκι με τη σειρά τους. Αν μπορούσαμε να διακρίνομε αυτήν την πορεία της Εκκλησίας αχρόνως ή εγχρόνως, έξω από τον χρόνο και μέσα εις τον χρόνον, αν ήταν δυνατόν να παρατηρηθεί ανθρωπίνως, θα μπορούσαμε να διακρίνομε τρεις φάσεις, τρεις περιόδους.

Η πρώτη περίοδος, που είναι και το ξεκίνημα της Εκκλησίας είναι, προσέξτε, τρεις φάσεις, αλλά η Εκκλησία είναι μία, μία και αδιαίρετος, απλώς είναι τρεις φάσεις, τρεις περίοδοι, όπως θα λέγαμε είναι τρεις περίοδοι του ενός ανθρωπίνου προσώπου. Είναι τα νεανικά, τα παιδικά του χρόνια, τα ώριμά του χρόνια και τα γεροντικά του χρόνια. Δεν παύει, όμως, το ίδιο πρόσωπο να είναι το αυτό. Έτσι, λοιπόν, και η Εκκλησία είναι η μία, η αδιαίρετος Εκκλησία, διερχομένη τας τρεις αυτάς φάσεις. Η πρώτη φάσις έχει το ουράνιο τμήμα της. Είναι η ουρανία Εκκλησία, εκείνη η οποία δημιουργήθηκε προ καταβολής υλικού κόσμου, πριν γίνει ο υλικός κόσμος, αγαπητοί μου· υπήρχε η Εκκλησία. Όχι πρεσβυτέρα του Αδάμ και της Εύας, όχι πρεσβυτέρα του ηλίου και της σελήνης, αλλά ολοκλήρου του κτιστού, υλικού ορατού κόσμου.

Και από ποιον απετελείτο η Εκκλησία αυτή; Απετελείτο από τον κόσμον των πνευμάτων, από τους αγγέλους. Γι'αυτό θα μας πει ο Απόστολος Παύλος ότι ο κόσμος των αγγέλων ήτο «ὡς ἐκκλησία πρωτοτόκων ἐν οὐρανοῖς». «Ἐκκλησία πρωτοτόκων ἐν οὐρανοῖς», στο 12ο κεφάλαιό του. Και ακόμη θα μας πει ότι ήτο «πόλις Θεοῦ ζῶντος». Κι ακόμη θα μας πει ότι ήτο «Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος». Εκεί, λοιπόν, ήτο η Εκκλησία. Προϋπάρχουσα ἐν τῷ Θεῷ Λόγῳ ως πνευματική προπάντων όλων των δημιουργημάτων, ηνωμένη μετά του Θεού Λόγου.

Αυτήν την επουράνιον Εκκλησίαν, ο Απόστολος Παύλος την ονομάζει, όπως σας είπα, «ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἥτις ἐστὶ μήτηρ πάντων ἡμῶν», «η οποία», λέγει, «είναι η μητέρα όλων ημών». Και ότι «ἡμῖν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει». «Ότι το πολίτευμά μας», λέγει, «η πολιτεία μας, η πατρίδα μας, είναι», λέγει, «εις τον ουρανόν». Και θα μας πει ακόμη ότι «προσεληλύθατε (:έχετε έλθει)», λέγει, «Σιὼν ὄρει» (:στο όρος Σιών) καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ καὶ μυριάσιν ἀγγέλων πανηγύρει (: και η οποία, λέει, είναι ένα πανηγύρι, είναι μία πανήγυρις, λέγει, από μυριάδες αγγέλους, η άνω Ιερουσαλήμ, η Εκκλησία η Ουράνιος) ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων (:που είναι, λέγει, απογεγραμμένοι οι άγγελοι αυτοί, είναι καταγεγραμμένοι ως πολίται αυτής της ζώσης πόλεως του Θεού, οι άγγελοι. Και ότι η Εκκλησία δεν είναι χειροποίητος, δεν είναι κατασκεύασμα των ανθρωπίνων χεριών). «Τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς – λέγει στην προς Εβραίους ο Απόστολος- οὐ χειροποιήτου (:όχι χειροποίητος) τουτέστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως (: δηλαδή όχι από τον κόσμον αυτόν)».

Η δευτέρα επιστολή του Κλήμεντος Ρώμης, είναι ένας πατήρ της Εκκλησίας μας, είναι τρίτος επίσκοπος, αν θυμάμαι καλά, δεύτερος, τρίτος της ρωμαϊκής Εκκλησίας. Πανάρχαιος πατήρ, ε; Λέγει ότι: «Ἄνωθεν πρώτη –δηλαδή η Εκκλησία-, πρὸ ἡλίου καὶ σελήνης ἐκτισμένη (:ότι η Εκκλησία κτίστηκε, λέει, πριν τον ήλιο, πριν την σελήνη) πνευματική. Πνευματικὴ δὲ οὖσα ἐφανερώθη ἐν τῇ σαρκὶ τοῦ Χριστοῦ (:και υπάρχουσα –λέγει- πνευματική, φανερώθηκε εις την σάρκα του Χριστού. Φανερώθηκε εις την σάρκα του Χριστού)». Αγαπητοί μου, αυτό θα το εξαντλήσουμε και την ερχομένη φορά, τι σημαίνει «εἰς τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ». Είναι εκείνο που θα μας πει ο Απόστολος, το είπα και προηγουμένως ότι η Εκκλησία είναι το σώμα του Χριστού.

Ακόμη, αυτή η μεγάλη αλήθεια ότι η πρώτη φάσις της Εκκλησίας ήτο άγγελοι, το βλέπομε και στη Θεία Λειτουργία. Και του Ιερού Χρυσοστόμου και του Μεγάλου Βασιλείου. Αλλά σχηματικώς, θα λέγαμε, έτσι κατά έναν τρόπον εποπτικόν, το βλέπομε εις την Προσκομιδήν.

Πριν δύο χρόνια, όταν είχαμε κάνει μία ανάλυση σε οκτώ θέματα της Θείας Λειτουργίας, χωρίς να γνωρίζω πόσοι εξ υμών των κυρίων ήσαστε, είχαμε κάνει εδώ μία πλήρη περιγραφή εποπτικώς της Προσκομιδής που γίνεται σε κάθε Θεία Λειτουργία. Εκεί, δηλαδή, εις την βορείαν κόγχην του ιερού που με το πρόσφορο, ο ιερεύς παίρνει και προσκομίζει, βάζει κρασί στο άγιο Ποτήριο, τον άρτον επί του αγίου δισκαρίου, για να γίνει η μεγάλη Είσοδος κα εν συνεχεία η τέλεσις του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Εκεί ο ιερεύς, όταν βάλει τον Αμνόν εις την μέσην, το «Ιησούς Χριστός Νικά», τον Αμνόν, τον Ιησούν Χριστόν, εις το μέσον, που θα γίνει σώμα Χριστού, δεξιά βάζει την μερίδα της Θεοτόκου και αριστερά βάζει… κακώς λέμε «τα εννέα τάγματα», δεν είναι εννέα τάγματα, είναι εννέα μερίδες που η κάθε μερίδα αντιπροσωπεύει όχι τάγματα, ούτε τάξεις, δεδομένου ότι… μάλιστα η τελευταία μερίδα αντιπροσωπεύει τον Ιερόν Χρυσόστομον. Ένα πρόσωπο δεν είναι μία τάξις ανθρώπων. Ωστόσο, η πρώτη μερίς είναι προς τιμήν των αγίων αγγέλων. Αγγέλων, αρχαγγέλων και λοιπά.

Ολόκληρο το άγιο δισκάριο είναι η Εκκλησία. Σχηματικώς. Μάλιστα, όταν θα γίνει Σώμα Χριστού, πραγματικό σώμα Χριστού εν τη Θεία Ευχαριστία, βλέπομε ότι έχομε Αυτόν τον Χριστόν ενανθρωπιζόμενον συνεχώς εν τη Ιστορία, αν θέλετε, παρατεινόμενον μέσα εις την Ιστορίαν, που περικυκλούται πάντοτε, πάντοτε, υπό των αγίων, υπό της Εκκλησίας Του. Οι άγιοι είναι η Εκκλησία Του. Αλλά και οι άγιοι άγγελοι. Γι'αυτό και οι άγγελοι λέγονται άγιοι. Γιατί Άγιος και ο Θεός, Αγία και η Εκκλησία. Γι'αυτό θα δείτε στο άγιο δισκάριο την μερίδα της Θεοτόκου, των αγγέλων, των αγίων. Θα βάλομε ακόμη τις μερίδες των κεκοιμημένων αδελφών που έφυγαν από τον κόσμον αυτόν, εν τη Εκκλησία, πάντοτε και των ζώντων αδελφών εν τη Εκκλησία πάντοτε. Και πάντοτε ο Χριστός συνοδεύεται από την Εκκλησία Του, πάντοτε. Γι'αυτό και όταν βγάζομε και τα Εξαπτέρυγα, τον Σταυρόν, πάντα θα συνοδεύεται ο Σταυρός από τα Εξαπτέρυγα. Ποτέ ο Χριστός, καλύτερα ο Τριαδικός Θεός, ποτέ δεν εμφανίζεται μόνος Του. Είτε με την νεφέλη, είτε με τους αγγέλους Του ή την θεία δόξα κ.λπ. Όλα αυτά εκφράζουν την Εκκλησίαν Του. Όπου ο Χριστός, εκεί και η Βασιλεία Του, δηλαδή η Εκκλησία Του. Δεν υπάρχει ο Θεός χωρίς την Βασιλεία Του, δηλαδή χωρίς την Εκκλησία Του. Αν θέλετε ακόμη και γι'αυτό γιορτάζομε πολύ συχνά μέσα στο εκκλησιαστικό μας έτος, τους αγγέλους. Πολύ συχνά. Όχι μόνο 8 Νοεμβρίου, αλλά και άλλες μέρες. Όπως λέμε: «το θαύμα του αρχαγγέλου Μιχαήλ εν Χώναις» κ.λπ. κ.λπ. Πολλές φορές γιορτάζομε τους αγγέλους. Είναι, παρακαλώ, οι πρωτότοκοι αδελφοί μας μέσα εις την Εκκλησίαν.

Η δευτέρα φάσις. Η δευτέρα φάσις της Εκκλησίας δεν ήτο τι άλλο, παρά ως να κατέβηκε η Εκκλησία από τον Ουρανό, από τον Θεό κάτω στη γη. Μας το λέγει αυτό το βιβλίο της «Ἀποκαλύψεως»: «Κατέβη ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ». Θα έχετε διαβάσει στην Αποκάλυψη που λέγει: «Και είδα - λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης- την άνω Ιερουσαλήμ καταβαίνουσαν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εις την γην». Τι θα πει «κατεβαίνει»; Είδε σαν μία πόλη την Ιερουσαλήμ, την άνω Ιερουσαλήμ, δηλαδή την Εκκλησίαν να κατεβαίνει κάτω. Τι σημαίνει «κατεβαίνει η Εκκλησία»; Σημαίνει ότι η Εκκλησία τώρα, κατά την δευτέρα της φάση, μεταφυτεύεται εις την γην. Αλλά η γη αντιπροσωπεύει το σύμπαν. Συνεπώς η Εκκλησία τώρα επεκτείνεται εις αυτήν την υλικήν Δημιουργίαν.

Ο Θεός μετά τους αγγέλους έκανε τον υλικόν κόσμον. Και συνεπώς τώρα θέλει να επεκτείνει την Εκκλησία Του, την Βασιλεία Του ο Θεός και εις τον υλικόν κόσμον. Ποίος είναι ο σκοπός που ο Θεός θέλει να εκκλησιαστικοποιήσει τα πάντα; Ο σκοπός Του είναι να δοξάσει τα πάντα. Ο σκοπός Του είναι να ζήσουν τα πάντα εν τη ζωή της Αγίας Τριάδος. Ο σκοπός του Θεού είναι να ζήσουν τα πάντα εις την μακαριότητα της ζωής της Αγίας Τριάδος. Έτσι, λοιπόν, τώρα ο Θεός μεταφυτεύει, επεκτείνει την Εκκλησίαν Του, την Βασιλείαν Του, εις τον υλικόν κόσμον. Και πού; Φυσικά όπου υπάρχουν λογικά όντα. Ο Αδάμ και η Εύα.

«Και ο Θεός», λέγει, «έκανε τον Παράδεισον». Ο Παράδεισος τι ήτο; Η γη μας ήτο, ήτο η γη μας. Και μέσα εις τον Παράδεισον ο Θεός τι κάνει; Συνδιαλέγεται μετά των Πρωτοπλάστων. Δηλαδή, τι έχομε; Μίαν κοινωνίαν του Θεού, με τα ανθρώπινα, τώρα, λογικά Του όντα.

Έτσι, λοιπόν, εγκαινιάζεται η δευτέρα φάσις της Εκκλησίας, μέσα εις την ανθρωπίνη Ιστορία και γενικότερα μέσα στην Ιστορία του σύμπαντος.

Αλλά, όπως θα ξέρομε όλοι, δυστυχώς, οι Πρωτόπλαστοι εξέπεσαν. Εξεβλήθησαν του Παραδείσου. Βγήκαν έξω από τον Παράδεισον. Τι σημαίνει αυτό; Ημάρτησαν. Όπως και οι δαίμονες, άγγελοι όντες φωτεινοί, εξέπεσαν. Και συνεπώς απεκόπησαν από την Εκκλησία, από την Βασιλεία. Έτσι, λοιπόν, οι πρωτόπλαστοι απεκόπησαν, βγήκαν από την Εκκλησίαν, βγήκαν από την σωτηρία, βγήκαν από τον Παράδεισον.

Όμως, δεν βγήκαν ολοτελώς. Έμεινε η ελπίδα της επαναφοράς των. Όταν ο Θεός έδινε την υπόσχεση λέγοντας εκεί εις την Εύα και εις το φίδι, εις τον διάβολον ότι «από την γυναίκα θα γεννηθεί Εκείνος που θα σου συντρίψει την κεφαλήν». Και δεν ήτο τι άλλο παρά ο Λυτρωτής που θα ήρχετο εν καιρώ. «Καὶ σὺ τηρήσεις αὐτοῦ πτέρναν». «Εσύ θα του κάνεις κακό. Αλλά τόσο λίγο κακό, όσο να χτυπήσει κάποιος κάποιον εις την φτέρναν».

Έτσι, λοιπόν, αμυδρώς, σκιωδώς, με την υπόσχεσιν αυτή του Θεού στους Πρωτοπλάστους, η Εκκλησία, παρακαλώ, παραμένει εις την γην, αλλά όχι με πλήρη φανέρωση της δόξης του Θεού, όπως ήτο εις τον ουρανόν. Συνεπώς, η δευτέρα φάσις δεν είναι τίποτε άλλο παρά πάλι η Εκκλησία επί της γης, με την διαφορά, όμως, πως τώρα είναι η Εκκλησία των δικαίων, των προ του Νόμου, των προ της Παλαιάς Διαθήκης, από τον Άβελ ή μάλλον με τον Άβελ, με τον Νώε κ.λπ. Αυτοί είναι προ της Παλαιάς Διαθήκης. Η Παλαιά Διαθήκη αρχίζει ιστορικώς από το 2000 προ Χριστού. Αρχίζει με τον Αβραάμ. Συμπεριλαμβάνει όλους τους δικαίους που ο Θεός έβαλε τον νόμον της συνειδήσεως εντός, τον ηθικόν νόμον της συνειδήσεως, εντός των ψυχών· και οι οποίοι έμεναν με την προσδοκίαν της ελεύσεως του Μεσσίου. Αυτοί μαζί με τους άνδρας τους δικαίους της Παλαιάς Διαθήκης, οι οποίοι πήραν αποκεκαλυμμένον τον Νόμον, απετέλουν την δευτέραν φάσιν της Εκκλησίας του Χριστού. Σκιωδώς, όμως, όχι απολύτως φανερώς.

Για να έλθει η τρίτη φάσις. Η τρίτη φάσις έρχεται με την παρουσία του Ιησού Χριστού. Είναι η ενανθρώπησις του Χριστού, που ο ίδιος ο Κύριος πλέον παίρνει την υπάρχουσα εν τη γη Εκκλησία, την αναγεννά, την ανακαινίζει και την τελειοποιεί με το Σώμα Του και το Αίμα Του.

Λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι «ὁ Θεὸς Πατήρ, αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἔδωκε κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ, ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα Αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου». «Αυτός», λέει, «έδωσε», ο Θεός Πατήρ, «τον Χριστόν κεφαλή της Εκκλησίας, που είναι το Σώμα Του και που συμπληρώνει τα πάντα».

Και θα μας πει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Ἐκκλησίας σάρκα ἀνέλαβε (: Επήρε, λέει, σάρκα της Εκκλησίας) καὶ ἐλθὼν εἰς τὸ καταφύγιον αὐτῆς (: ήλθε στο καταφύγιό της. Ποιο; Εκείνο που ήδη υπήρχε επάνω εις την γην) καὶ εὑρὼν ῥυπῶσαν (: και αφού την βρήκε βρώμικη), αὐχμῶσαν (:κακοτράχηλη), γυμνήν, ἐνέδυσεν ἱμάτιον (: την έντυσε με ιμάτιο), πεφυρμένην αἵματι (: γεμάτη από αίματα· θυμηθείτε, παρακαλώ, την παραβολή του καλού Σαμαρείτου), ἔλουσεν, ἤλειψεν, ἔθρεψεν, ἐνέδυσεν ἱμάτιον, Αὐτὸς αὐτῇ γενόμενος περιβολή (:ο Ίδιος ο Χριστός έγινε περιβολή της Εκκλησίας) καὶ λαβὼν αὐτήν, οὕτως ἀνάγει (:και αφού την πήρε στα χέρια Του, έτσι την οδήγησε πάλι πίσω εις τον Θεόν Πατέρα)».

Βλέπετε, λοιπόν, το διάγραμμα αυτό. Από τον ουρανό στη γη και πάλι πίσω εις τον ουρανόν. Όπου ο Χριστός φανερούται εκεί και η Εκκλησία Του. Φανερώθηκε εδώ εις τη γην, και η Εκκλησία μαζί Του.

Αλλά, αγαπητοί μου, με τα λίγα αυτά που είπα, δεν θέλω να επιμείνω πιο πολύ, γιατί δεν σας είπα παραδείγματα. Σε άλλα θέματα ίσως θα έχομε παραδείγματα. Διότι… πώς να το κάνομε, είναι και μερικά θέματα λίγο δύσκολα. Αλλά και αναγκαία. Πρέπει να ξέρομε μερικά πράγματα από την πίστη μας. Πρέπει… πώς να το πούμε, να συνειδητοποιήσομε την καταγωγή μας. Πρέπει να ξέρομε ποία είναι η θέσις μας μέσα στην Εκκλησία. Τι σημαίνει «είμεθα Εκκλησία». Και ποίος είναι ο σκοπός μας που ευρισκόμεθα μέσα εις την Εκκλησίαν μας. Ποίος είναι ακόμη ο σκοπός της υπάρξεώς μας και ποιος είναι ο σκοπός των αγώνων μας και των προσπαθειών μας. Αγαπητέ μου, νηστεύεις, προσεύχεσαι, πας στην Εκκλησία να λειτουργηθείς. Είσαι τίμιος μέσα εις την ζωήν σου. Δεν κάνεις εκείνα που κάνουν οι άλλοι. Υστερείσαι πολλάκις. Ερωτώ: Αδελφέ μου, γιατί; Ξέρεις γιατί; Πώς να το ξέρεις, άμα δεν ξέρεις τι είναι η Εκκλησία. Διότι τα πάντα υπάρχουν μέσα εις την Εκκλησίαν. Κι όταν αποκτήσομε αυτήν την συνείδησιν του τι είμεθα και γιατί αγωνιζόμεθα, τότε ασφαλώς θα βρούμε και τον τελικόν μας σκοπόν.

Συνεπώς, δεν επιτρέπεται να αγνοούμε. Και, αγνοώντας, να περιφρονούμε Αυτόν τον ιδρυτήν και θεμελιωτήν Θεόν, ιδρυτήν της Εκκλησίας. Ο χρόνος αυτός, ο οποίος υπάρχει μεταξύ του Χριστού, όλως και κατεξοχήν, μέχρι που να τελειώσει η Ιστορία, είναι ο χρόνος της σωτηρίας. Δηλαδή είναι ο χρόνος της Εκκλησίας.

Γι’ αυτόν, ακριβώς, τον λόγο και ο Χριστός μας μέσα εις τον χρόνον αυτόν, που, όπως και προηγουμένως σας είπα, ο Χριστός είναι ο παρατεινόμενος Χριστός μέσα εις την Εκκλησίαν Του, είναι ο μεγάλος ζητιάνος των ανθρωπίνων καρδιών. Έρχεται και ζητά τις ανθρώπινες καρδιές. Στέκεται μπροστά στον κάθε άνθρωπο. Και του κρούει την θύρα. Και του λέγει, όπως μας το περιγράφει ζωηρότατα ο Ιερός Χρυσόστομος: «Ἐγὼ Πατήρ, Ἐγὼ ἀδελφός, Ἐγὼ Νυμφίος, Ἐγὼ οἰκία, Ἐγὼ τροφαί, Ἐγὼ ἱμάτιον, Ἐγὼ ῥίζα, Ἐγὼ θεμέλιος. Πᾶν ὅπερ ἂν θέλῃς Ἐγώ (:ό,τι ζητήσει η καρδιά σου, ό,τι θέλεις, είμαι Εγώ). Μηδενὸς ἐν χρείᾳ καταστῇς (:να μην κατασταθείς σε τίποτα αναγκαίον, να μην βρεθείς σε κάποια ανάγκη). Ἐγὼ δουλεύσω (: Εγώ, λέει, θα δουλέψω). Ἦλθον γὰρ διακονῆσαι, οὐ διακονηθῆναι (:Ήρθα να διακονήσω, να υπηρετήσω, όχι να υπηρετηθώ). Ἐγὼ καὶ φίλος καὶ ξένος καὶ κεφαλὴ καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ. Πάντα Ἐγώ (:Όλα είμαι Εγώ). Μόνον οἰκείως ἔχε πρὸς ἐμέ (:ένα πράγμα θα σου πω μόνον: Να διάγεσαι φιλικά προς Εμένα. Να με πιστεύεις, να με αγαπάς). Ἐγὼ πένης διὰ σέ (:Εγώ έγινα ζητιάνος για σένα) καὶ ἀλήτης διὰ σέ -‘’’αλήτης’’ θα πει ‘’περιπλανώμενος’’. Κι αυτήν την έννοια έχει και η σύγχρονη λέξις ‘’αλήτης’’. Αυτός που γυρίζει από δω και από κει. Εγώ, λέει, και αλήτης δια σε. Πράγματι, όταν ερωτήθηκε ο Κύριος από κάποιον: «Κύριε, πού μένεις;», του είπε ότι «οι αλεπούδες και τα τσακάλια έχουνε φωλιές και τα πουλιά του ουρανού· Εγώ όμως δεν έχω πού να κλίνω το κεφάλι μου»). Ἐπὶ Σταυροῦ διὰ σέ (: Ανέβηκα στον Σταυρό για σένα), ἐπὶ τάφου διὰ σέ. Ἄνω ὑπὲρ σοῦ ἐντυγχάνω τῷ Πατρί (: επάνω στον ουρανό για σένα προσεύχομαι και μεσιτεύω εις τον Πατέρα μου). Κάτω ὑπὲρ σοῦ πρεσβευτὴς παραγέγονα παρὰ τοῦ Πατρός (:κάτω στη γη, για σένα έγινα πρεσβευτής πάλι προς τον Πατέρα). Πάντα μοι σὺ καὶ ἀδελφὸς καὶ συγκληρονόμος καὶ φίλος καὶ μέλος (: Όλα, λέγει, τα δικά μου, είναι και δικά σου. Και αδελφός και κληρονόμος μαζί σου και φίλος και μέλος). Τί πλέον θέλεις; (: Τι παραπάνω θέλεις;)».

Αγαπητοί μου, όλα αυτά τα αγαθά, όλους αυτούς τους θησαυρούς, θα τους βρούμε εις το μέγα μυστήριον που λέγεται Εκκλησία.

🔸16η🔸ομιλία στην κατηγορία : " Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς ".

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/omilies-eis-proskynhtas
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_40.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EIzF_wNhI56Qn07qt70W1xBu97ZeXKm7/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς «Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ofekOTp4nhn13GcWlyuyvU

📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς «Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BD%89%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B5%CF%82%20%CE%B5%E1%BC%B0%CF%82%20%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CE%BA%CF%85%CE%BD%CE%B7%CF%84%E1%BD%B0%CF%82.?m=1

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Ψηφιοποίηση και επιμέλεια κειμένου : Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.
https://tasthyras.wordpress.com/tag/%ce%b5%ce%bb%ce%ad%ce%bd%ce%b7-%ce%bb%ce%b9%ce%bd%ce%b1%cf%81%ce%b4%ce%ac%ce%ba%ce%b7/

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

🔸Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

🔸Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

23 Μαΐου 2026

Τόσοι και τόσοι άχρηστοι άνθρωποι μέσα στην εκκλησία, ποιός τους εκλέγει αυτούς;

†. Αν κάποιος πει —ξέρω τη σκέψη σας— "τόσοι και τόσοι άχρηστοι άνθρωποι μέσα στην Εκκλησία, ιδίως ως κληρικοί, αναδεικνύονται· ποιος τους εκλέγει αυτούς;", θα πείτε.

Αγαπητοί μου, αυτούς δεν τους αναδεικνύει ο Θεός, αλλά παραχωρεί να υπάρχουν και να αναδεικνύονται ως ποιμένες για την τιμωρία και την ταλαιπωρία εκείνων που τους αναδεικνύουν. Γιατί, θα έλεγε κανείς, πόσους κόπους, πόσους αγώνες και πόσες προσπάθειες καταβάλλει ένας κληρικός προκειμένου να γίνει επίσκοπος ή αρχιεπίσκοπος! Και ενώ κινούνται παρασκήνια, δίνονται υποσχέσεις ψηφίσεως —"θα σε ψηφίσω", λέει ο Άλφα, "θα σε ψηφίσω", λέει ο Βήτα από εκείνους τους εκλέκτορες— χρησιμοποιούνται ακόμη, αν θέλετε, και πολιτικά πρόσωπα και πολιτικά μέσα. Επιστρατεύεται η κολακεία, τίθεται σε ενέργεια η υποκρισία, ακόμη διακινείται –αλίμονο– και η συμμονία, όπως πολλές φορές έχει αποδειχθεί από την ίδια την Ιστορία.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ο Θεός αναδεικνύει; Αναδεικνύουν οι άνθρωποι και όχι ο Θεός. Γι' αυτό και έχουμε την ταλαιπωρία που υφιστάμεθα. Όλοι μας υφιστάμεθα αυτήν την ταλαιπωρία την οποία υφιστάμεθα. Και όλα αυτά που λέμε τώρα, και με την αφορμή αυτού του χωρίου του βιβλίου των Πράξεων των Αποστόλων, ο ιερός Χρυσόστομος —ο πολύπαθος εκείνος Πατριάρχης, ο πολύπαθος που έπαθε πολλά όχι μόνο από τη βασιλική αυλή, αλλά έπαθε πολλά από τους επισκόπους— ο ίδιος έλεγε: "Τίποτα δεν φοβήθηκα όσο τους επισκόπους". Το έλεγε ο ίδιος· εννοείται τους κακούς επισκόπους. Έγραψε λοιπόν μια αθάνατη σελίδα —κήρυγμα το έκανε, οι ομιλίες του είναι προφορικές. Μια αθάνατη σελίδα, επιτρέψατέ μου να πάρω... είναι πολλά. Είναι πολλά και στον τρίτο λόγο, στην τρίτη ομιλία, στις Πράξεις των Αποστόλων. Επιτρέψτε μου να κάνω μια επιλογή μερικών θέσεων. Σας διαβάζω. Την πρώτη πρόταση την παίρνω στο αρχαίο κείμενο, τα παρακάτω τα μεταφράζω: "Ἀλλ’ εἴπω τίνος ἕνεκεν περιμάχητον τὸ πρᾶγμα γέγονεν; Ὅτι οὐχ ὡς ἐπὶ ἀρχὴν καὶ προστασίαν ἀδελφῶν ἐρχόμεθα, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τιμὴν καὶ ἀνάπαυσιν". Αλλά θα πω, για ποιο λόγο να υπάρχει τέτοια μάχη, προκειμένου να καταληφθεί η θέση η επισκοπική; Μήπως για την προστασία των αδελφών, δηλαδή των ποιμαινομένων, των πιστών στην Εκκλησία, ή μήπως για την τιμή, τη δόξα και την ανάπαυση, το ραχάτι;

Συνεχίζω μετάφραση. Διότι –αποτείνεται στο ακροατήριό του– αν κανείς θα ήθελε έτσι να αναδειχθεί, να πάρει το μάθημά του. Αλλά και προς τον λαό, να ξέρει πώς πρέπει να κινείται όταν βλέπει τους ποιμένες του. Διότι εάν εγνώριζες ότι ο επίσκοπος οφείλει να φροντίζει για όλα και να βαστάζει τα βάρη όλων. Ότι όταν οι άλλοι οργίζονται υπάρχει συγγνώμη, όχι όμως και για τον επίσκοπο, αν υποτεθεί ότι οργίζεται. Ότι όταν οι άλλοι αμαρτάνουν υπάρχει επιείκεια. Όταν ο επίσκοπος αμαρτάνει, κανείς δεν του το συγχωρεί. Αν αυτά τα εγνώριζες, τότε δεν θα έσπευδες να κατακτήσεις την επισκοπική εξουσία.

Ακόμη, βρίσκεται στο στόμα όλων ο επίσκοπος και στις κρίσεις όλων, και των σοφών και των ασόφων. Μέρα νύχτα κόπτεται με φροντίδες· πολλοί είναι εκείνοι που τον μισούν και τον φθονούν. Μη μου πεις για εκείνους που σε όλα χαρίζονται, που θέλουν να κοιμούνται τον ύπνο της αργοσχολίας, εκείνους που πιάνουν το αξίωμα για ανάπαυση. Όχι, όχι γι' αυτούς ο λόγος, αλλά για εκείνους που αγρυπνούν για τις ψυχές σας και που προτιμούν τη δική σας σωτηρία περισσότερο από τη δική τους σωτηρία.

Τι θα μπορούσε ακόμη να πει κανείς για τη φροντίδα του κηρύγματος και της διδασκαλίας ή ακόμη για τη δυσκολία στη χειροτονία αξίων κληρικών; Είναι δυσχερέστατο, δυσκολότατο. Δεν τα λέω διαφορετικά παρά όπως είμαι και αισθάνομαι, λέγει ο Ιερός Πατήρ. Είχε εμπειρία των πραγμάτων. Δεν νομίζω ότι είναι πολλοί ανάμεσα στους ιερείς εκείνοι που σώζονται. Αλλά πολύ περισσότεροι είναι εκείνοι που χάνονται. Και το αίτιο είναι ότι το λειτούργημα αυτό χρειάζεται γενναία ψυχή. Πολλές είναι οι ανάγκες που τον κάνουν να βγαίνει από το γνωστό του χαρακτήρα και να έχει γύρω του μύριους οφθαλμούς. Δεν βλέπεις πόσα πρέπει να έχει ο επίσκοπος; Να είναι διδακτικός, ανεξίκακος, να κρατά σταθερά τον αξιόπιστο ευαγγελικό λόγο, όπως τον διδάχθηκε. Πόσο τούτο είναι δύσκολο! Και για τα παραπτώματα των άλλων αυτός θεωρείται αίτιος. Γιατί, μη μου πεις ότι αμάρτησε ο πρεσβύτερος ή ο διάκονος. Εάν κάποιος έσπευδε, να πει ότι η αρχιερωσύνη είναι για την προστασία του ποιμνίου, κανένας δεν θα την δεχόταν αμέσως. Τώρα όμως, όπως κυνηγάμε τις κοσμικές εξουσίες, έτσι και αυτήν. Και τούτο για να δοξαστούμε και να τιμηθούμε από τους ανθρώπους, φθάνουμε να χάνουμε τη σωτηρία μας από τον Θεό. Και ποιο το κέρδος της τιμής; Όταν επιθυμήσεις την ιεροσύνη, σύγκρινέ την με τη γέενα. Διότι, αν αμαρτήσεις σαν άτομο, τίποτα δεν θα πάθεις από αυτά. Αν όμως αμαρτήσεις σαν ιερεύς, χάθηκες. Ποιος δείχνει τόση φροντίδα για τα ποίμνια του Χριστού, όση φροντίδα έδειχνε ο Ιακώβ για τα ποίμνια του Λάβαν;

Αυτή είναι η αθάνατη σελίδα, αγαπητοί μου, για την περίπτωση του Ιερού Πατρός. Τι να πούμε; Μας τα λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, και όσοι φέρουν ιεροσύνη τρομάζουν πραγματικά.

Απόσπασμα από την🔸10η🔸ομιλία στην κατηγορία : " Πράξεις τῶν Ἀποστόλων ".

►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Πράξεις τῶν Ἀποστόλων " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/kainh-diauhkh/prajeis-tvn-apostolvn
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_17.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Πράξεις τῶν Ἀποστόλων».🔻
https://drive.google.com/file/d/151ddhVscWX5DAo0hPCLUOkNzoXguoDyp/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς «Πράξεις τῶν Ἀποστόλων».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40q9Fp9yi0F3wPkCYJ-ARuqT

📜 Απομαγνητοφωνημενες ομιλίες της σειράς «Πράξεις τῶν Ἀποστόλων».🔻 https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%CE%A0%CF%81%CE%AC%CE%BE%CE%B5%CE%B9%CF%82%20%CF%84%CF%89%CE%BD%20%CE%91%CF%80%CE%BF%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BB%CF%8E%CE%BD.?m=1

🔸 Απομαγνητοφώνηση :

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

🔸Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

🔸Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

09 Ιουνίου 2025

Τά δύο θεμέλια τῆς Ἐκκλησίας.

†. Σήμερα, αγαπητοί μου, εορτάζομε την Αγίαν Πεντηκοστήν. Δηλαδή το γεγονός της καθόδου του Αγίου Πνεύματος εις την Εκκλησίαν του Χριστού· και που αποτελεί το επισφράγισμα του έργου του Χριστού επί της γης. Και το έργον του Χριστού επί της γης είναι η ίδρυσις της Εκκλησίας Του. Και αυτή η ίδρυσις, το βαθύτερον μυστήριον, το «σεσιγημένον μυστήριον χρόνοις αἰωνίοις», όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος, είναι η φανέρωσις της Εκκλησίας ως Σώματος Χριστού.

Είναι γνωστόν ότι η Εκκλησία είναι άναρχος. Καλώς το ακούσατε. Είναι άναρχος και αιώνιος. Χωρίς αρχήν και χωρίς τέλος. Ακριβέστερα αΐδιος. Όπως ακριβώς αΐδιος, χωρίς αρχή και χωρίς τέλος είναι ο Άγιος Τριαδικός Θεός. Διότι αυτά τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος την αποτελούν. Και εφόσον αΐδιος ο Θεός, αΐδιος και η Εκκλησία. Ως ομοουσιότης και ως κοινωνία των τριών Προσώπων μεταξύ των. Αυτή είναι η Εκκλησία. Έτσι η Εκκλησία απετέλει ένα εσωτερικό γεγονός της θεότητος· σαν εσωτερική προβολή. Η αγάπη, όμως, του Θεού, που εδημιούργησε τον αόρατον κόσμον των αγίων αγγέλων και τον ορατόν κόσμον των ανθρώπων, ήθελε να επεκτείνει την Εκκλησία Του και έξω του εαυτού Του σαν εξωτερική προβολή. Και ο τρόπος ήταν η Ενανθρώπησις του Λόγου. Ήθελε ο Θεός την ένωση, ή επέκταση, της Εκκλησίας Του μέσω του ανθρώπου σε ολόκληρη την Δημιουργίαν. Αλλ’ ο Αδάμ αστόχησε! Είναι γνωστό ότι ο Θεός Λόγος ωμίλει μετά του Αδάμ. Όλος εκείνος ο διάλογος που διημείφθη, μας κάνει φανερό ότι επεσκέπτετο ο Θεός Λόγος τον Αδάμ. Και είχε με αυτόν κοινωνίαν, δηλαδή Εκκλησία. Αλλά ο Αδάμ αστόχησε.

Και ήλθε και ανέλαβε ο νέος Αδάμ, ο Ιησούς Χριστός. Γι’αυτό γράφει ο Παύλος εις την προς Εφεσίους επιστολήν του: «Εἰς οἰκονομίαν τοῦ πληρώματος τῶν καιρῶν, ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τὰ ἐπὶ τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν αὐτῷ». «Ήλθε», λέγει, «να ανακεφαλαιώσει όλα εκείνα τα οποία υπήρχαν ἐν τῷ Χριστῷ». Αλλά τι θα πει «ἀνακεφαλαίωσις»; «Ἀνακεφαλαίωσις», ή, αν θέλετε, το ρήμα «ἀνακεφαλαιώσασθαι» σημαίνει, όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, «συνάψαι» -«συνάπτω»· απαρέμφατο το «συνάψαι»· «ἀνακεφαλαιώσασθαι», απαρέμφατο· δηλαδή, «συνάψαι»: απαρέμφατο- που θα πει να συνάψει, να ενώσει τα εν ουρανοίς με τα επί της γης. Θα διαβάσω ξανά αυτό που γράφει ο Παύλος: «Ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ -σημείον αναφοράς λοιπόν ο Χριστός-, τὰ ἐπὶ τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς(:ό,τι υπάρχει στον ουρανό και ό,τι υπάρχει εις την γην),ἐν αὐτῷ». Δηλαδή εις Αυτόν, δηλαδή εις τον Ιησούν Χριστόν.

Ώστε, λοιπόν, εδώ έχομε το μυστήριον της εκκλησιαστικοποιήσεως των πάντων. Όλα είναι πλέον μία Εκκλησία, μία Σύναψις, μία συνάφεια του Αγίου Τριαδικού Θεού μετά των αγίων αγγέλων, των ανθρώπων και ολοκλήρου της Δημιουργίας. Και αυτό είναι έργον του Αγίου Τριαδικού Θεού. Είναι καταπληκτικό πραγματικά. Εντούτοις, παρότι είναι έργον του Αγίου Τριαδικού Θεού, διαφοροποιείται το έργον του κάθε Προσώπου εις αυτήν την ἀνακεφαλαίωσιν, εις αυτήν την σύναψιν. Συγκεκριμένα, ο Πατήρ θέλει να γίνει αυτή η κοινωνία, αυτή η σύναψις, αυτή η Εκκλησία, ο Υιός ενανθρωπίζει και γίνεται το σημείον αναφοράς ουρανού και γης, ορατών και αοράτων πραγμάτων, και το Πνεύμα το Άγιον πάντα χορηγεί στην Εκκλησία και ζωοποιεί και διατηρεί την Εκκλησίαν αυτήν, δηλαδή αυτήν την ένωσιν, αυτήν την σύναψιν, αυτήν την ανακεφαλαίωσιν. Λέγει ένα ωραίο τροπάριο, είναι το τρίτο κεκραγάριον στον Εσπερινό και το ξέρετε, πιστεύω, όλοι: «Πάντα χορηγεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον(: Όλα τα χορηγεί το Πνεύμα το Άγιον)· βρύει προφητείας(: αναβλύζει τις προφητείες), ἱερέας τελειοῖ (:τελειοποιεί τους ιερείς), ἀγραμμάτους σοφίαν ἐδίδαξεν, ἁλιεῖς θεολόγους ἀνέδειξεν. Ὅλον συγκροτεῖ τὸν θεσμὸν τῆς Ἐκκλησίας(: Όλον τον θεσμόν της Εκκλησίας, το Πνεύμα το Άγιον τον συγκρατεί)».

Η Εκκλησία, αγαπητοί μου, έχει ένα διπλόν θεμέλιον. Το Χριστολογικόν και το Πνευματολογικόν. Προσέξατέ το. Έχει πάρα πολλή, μεγίστη σημασία για την σωτηρία μας. Το πρώτο, το Χριστολογικόν θεμέλιον, η Χριστολογία, αναφέρεται στην παρουσία του Υιού εις τον κόσμον με την Ενανθρώπησιν. Η θεμελίωσις, λοιπόν, της Εκκλησίας είναι χριστολογική. Ήρθε ο Χριστός στον κόσμον και θεμελιώνει την Εκκλησία Του. Και την θεμελιώνει μάλιστα επί του Σταυρού. Όταν ελογχίσθη, εξήλθε αίμα και ύδωρ, που είναι το βάπτισμα και το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας. Και έτσι, αίμα και ύδωρ είναι αυτή αύτη η Εκκλησία. Από πού ξεπήδησε; Από το σώμα του Χριστού. Έτσι η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού.

Και αυτή η εκπήδησις είναι μία πράξις, η οποία δηλώνει, κάνει φανερή την προέλευση της Εκκλησίας. Όπως η Εύα εξήλθε από την πλευρά του Αδάμ. Και έτσι η Εκκλησία είναι «σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ». Σαφώς! Και μάλιστα ο Απόστολος θα προσθέσει και κάτι ακόμα: «καὶ ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων Αὐτοῦ». Όπως όταν ο Αδάμ είδε την γυναίκα και είπε ότι «αυτή είναι σάρκα από την σάρκα μου και οστούν εκ των οστέων μου, έτσι η Εκκλησία είναι σάρκα από την Σάρκα του Χριστού και ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων». Υπογραμμίζω, «ἐκ τῶν ὀστέων». Για να δείξει ο Παύλος τον ρεαλισμόν του πράγματος. Δεν είναι η Εκκλησία ηθικός θεσμός. Είναι οντολογικός θεσμός! Όπως το παιδί μου είναι από την σάρκα μου και είναι από το αίμα μου. Έτσι, λοιπόν, η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού. Η βάση, λοιπόν, της Εκκλησίας προφανέστατα είναι χριστολογική.

Αλλά και το Πνεύμα το Άγιον. Το Πνεύμα το Άγιον έρχεται να θέσει ένα άλλο θεμέλιον. Όχι ξένο. Όπου ο Χριστός, εκεί και το Πνεύμα το Άγιον. Το Πνεύμα το Άγιον αναπαύεται επί του Χριστού. Όταν λέω «Χριστός», δεν εννοώ «Θεός Λόγος», αλλά εννοώ τον Θεόν Λόγον που ενηνθρώπησε. Πάντα άμα λέμε την επωνυμία Χριστός, εννοούμε και την ανθρωπίνη φύση. Και επί της ανθρωπίνης φύσεως του Θεού Λόγου, το Πνεύμα το Άγιον αναπαύεται. Μάλιστα ο Χριστός είπε: «Γιατί δεν με πιστεύετε; Στα θαύματα που σας κάνω; Τα οποία ποιῶ ἐν δακτύλῳ Πνεύματος Ἁγίου». Τι είναι εδώ εν προκειμένω; Στα θαύματα που κάνει ο Χριστός; Ο δάκτυλος του Αγίου Πνεύματος. Το Πνεύμα το Άγιον αναδεικνύει την ανθρωπίνη φύση του Χριστού στον Ιορδάνη. Διότι τι είναι το Πνεύμα το Άγιον ως περιστερά εκεί; Είναι ο δάκτυλος του Πατρός: «Οὗτος ἐστὶν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός». Έτσι, λοιπόν, η σωτηρία, πρέπει να πούμε, είναι αναπόσπαστος απ’ αυτό το διπλό θεμέλιον. Αναπόσπαστος.

Αυτή η αλήθεια, ότι είναι διπλούν το θεμέλιον της Εκκλησίας, Χριστολογικόν και Πνευματολογικόν, το εκφράζει ο Παύλος με την εξής συνηθεστάτη φρασούλα· και πού δεν την βρίσκουμε στις επιστολές του; «Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ». Είδατε; «Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ», το ένα θεμέλιον, «ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», το δεύτερον θεμέλιον. Και «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» σημαίνει «γίνομαι μέλος του σώματος του Χριστού· και συντηρούμαι από το Άγιον Πνεύμα, γενόμενος πνευματικός άνθρωπος». Δεν μπορώ, λοιπόν, να είμαι εγώ μόνο χριστοφόρος, αλλά πρέπει να είμαι και πνευματοφόρος. Και τα δυο μαζί.

Το δόγμα της Αγίας Τριάδος, αγαπητοί, έχει δύο γνωρίσματα. Το ένα είναι η κοινή ουσία. Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα έχουν κοινή ουσία. Ένας ο Θεός. Και εδώ βλέπομε ότι η Εκκλησία κινείται χριστολογικά, που σημαίνει ότι και αυτή έχει μίαν φύσιν. Ποια είναι; Το σώμα του Χριστού. Και, ακόμη, βλέπομε ότι το Πνεύμα το Άγιον έρχεται και κάθεται επί των κεφαλών όσων ευρίσκοντο μέσα εις το Υπερώον. Ήσαν εκατόν είκοσι ψυχές, 120 άνθρωποι. Τι παρατηρούμε εδώ; Ότι το Πνεύμα το Άγιον ἐμερίσθη ἀμερίστως, ἐμερίσθη ἀμερίστως -δεν μοιράζεται το Άγιον Πνεύμα, αλλά όπως ακριβώς θέλει να προσφερθεί- «και εκάθισε», λέγει, «ως φλόγα πυρός στην κεφαλή του καθενός». Τι σημαίνει αυτό; Ανάδειξις, όχι σώματος, ανάδειξις του σώματος του Χριστού, ανάδειξις των Προσώπων. Η Αγία Τριάς είναι μία ουσία, τρία τα Πρόσωπα. Η Εκκλησία, λοιπόν, είναι ένα σώμα και ο καθένας διατηρεί το ίδιόν του πρόσωπον. Γι΄αυτό σας είπα ότι το Πνεύμα το Άγιον είναι αναπόσπαστο από την σωτηρία μας. Κι αυτό έχει τεράστια σημασία. Βλέπετε ότι δεν χάνεται το ανθρώπινον πρόσωπον. Το σώμα του Χριστού δεν είναι μία μάζα, που αρπάζει, συγχωνεύει. Όχι! Είναι μεν ένα το σώμα, μία η ουσία, αλλά ταυτόχρονα έχομε και την ανάδειξη των προσώπων. Κι αυτό γίνεται με το Πνεύμα το Άγιον. Είναι καταπληκτικό, αγαπητοί μου, είναι καταπληκτικό.

Όταν, κάθε χρόνο, εορτάζομε την εορτή της Πεντηκοστής, δεν κάνομε απλώς μία ανάμνηση ενός παρωχημένου γεγονότος. Αλλά σημειώνομε, πρώτον, την συνεχή παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία. Και δεύτερον, την αυτοκριτική ότι κάθε μέλος της Εκκλησίας, αν χριστοποιήθηκε και αν πνευματοποιήθηκε. Και τα δυο. Αυτή η αυτοκριτική θα μας βοηθήσει σ’ αυτήν την συνειδητοποίηση ως μελών της Εκκλησίας. Δηλαδή η πρακτικότητα είναι αμεσοτάτη. Δεν είναι θεωρητικά πράγματα αυτά. Κι αυτό πρακτικά φαίνεται από τα κάτωθι γνωρίσματα που θα σας πω τώρα:

Πρώτον. Η Εκκλησία πρέπει να είναι Αγία. Σαν αληθινή νύμφη του Αρνίου πρέπει να είναι Αγία και άμωμος. Να είναι ασκητική, με την ευρεία έννοια της λέξεως. Για να μην έχει ουδεμίαν σχέσιν ποιοτικά μ’ αυτό που λέμε «κόσμος». Αλλά και με την στενή έννοια της λέξεως «ασκητική». Ως «παρθενεύουσα ἐν μέσῳ γενεᾶς σκολιᾶς καὶ διεστραμμένης». Το βάρος τόσων εκατομμυρίων αγίων πιέζει, ώστε και εμείς σήμερα να δίνομε την μαρτυρία της αγιότητος.

Δεύτερον. Η Εκκλησία πρέπει να είναι διαρκώς προσευχομένη. Ο Κύριός μας ηγωνίζετο εις την προσευχήν. Ηγωνίζετο. Στην αρχαία Εκκλησία εγίνετο εκτενής προσευχή. Την συνεχή προσευχή, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς την αποκαλεί «μνήμην Θεοῦ» . Ο δε άγιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει: «Ἰησοῦ ὂνομα ἑνωθήτω τῇ πνοῇ σου». «Το όνομα του Ιησού να ενωθεί με την αναπνοή σου». Είναι περίεργον, αλλά και φοβερόν, σε μία τέτοια εποχή δύσκολη που ζούμε, εσχατολογική, με αγωνίες για το αύριον, να λησμονούμε την χρήση και την δύναμη της προσευχής. Είναι λυπηρόν.

Τρίτον. Ακόμη η Εκκλησία πρέπει να είναι διακονούσα. Για να εκφράζει ανά πάσα στιγμή, με όλα αυτά που σας λέγω, τι να εκφράζει; Είπα, πρακτικώς την Πεντηκοστή. Εάν ο Κύριος ήλθε να διακονήσει, πόσο μάλλον οι γνήσιοι μαθηταί Του! Έχει τόσους τομείς η κοινωνία μας, στους οποίους οι πιστοί οφείλουν να διακονήσουν. Το «λέντιον», η ποδιά που ζώστηκε ο Χριστός για να πλύνει τα πόδια των μαθητών στον Μυστικό Δείπνο, είναι το σύμβολον της Εκκλησίας μας. Αν το φορούν οι Τέκτονες, οι Μασώνοι, εκείνη την ποδίτσα, θα το έχετε δει, ξέρετε ότι είναι σύμβολον; Σύμβολον διακονίας της κοινωνίας! Οι Μασώνοι; Έχουν σφετεριστεί αυτό το «λέντιον», την ποδίτσα, από την περιουσία της Εκκλησίας. Γιατί ο Χριστός φόρεσε ποδίτσα, ποδιά, για να υπηρετήσει τους μαθητάς.

Τέταρτον. Η Εκκλησία πρέπει να είναι ιεραποστολική. Εκατομμύρια άνθρωποι πεινούν και διψούν αυτήν την στιγμή της σωτηρίας. Αλλά και βαπτισμένοι ακόμη, δεν έχουν εισαχθεί εις την επίγνωσιν του Ιησού Χριστού. Δεν έχουν εισαχθεί. Εδώ είναι το δυστύχημα. Είναι αδιανόητον η Εκκλησία να αδρανεί ή να αδιαφορεί. Εκκλησία, όπως λέγει ένα γνωμικόν, Εκκλησία χωρίς ιεραποστολή, θα προσέθετα, ή έργον κηρυκτικό, είναι Εκκλησία χωρίς αποστολή. Κατέχει θέση, δυστυχώς, σήμερα εγκληματικά διακοσμητική. Είπαμε ότι το κυριότερο σημείο είναι το κήρυγμα, η ιεραποστολή, πλάι με την λατρεία. Είδατε; Σας είπα ότι οι Χριστιανοί μας αγνοούν, δεν έχουν την επίγνωσιν του Υιού του Θεού. Το είδατε; Μόλις ξεκίνησε το κήρυγμα, άνθρωποι, ας μου επιτραπεί να το πω, άσχετοι, σηκώθηκαν και έφυγαν. Σηκώθηκαν και έφυγαν. Γιατί; Ένα πούλμαν ήρθε και σηκώθηκαν οι άνθρωποι και έφυγαν. Και έκαναν και φασαρία… Και αταξία! Γιατί; Γιατί δεν έμαθαν να έχουν την επίγνωση του Υιού του Θεού. Άνθρωποι, πού θα πάτε; Όπου να πάτε, θα αποκτήσετε αυτήν την επίγνωσιν του Ιησού Χριστού του προσώπου Του; Της Εκκλησίας; Δεν ξέρετε ότι το κυριότατο είναι… όχι το κεράκι μας, αλλά να γνωρίσομε Ποιος είναι ο Άγιος Τριαδικός Θεός; Εδώ είναι το τραγικόν για μας τους Χριστιανούς.

Κι ένα πέμπτον. Η Εκκλησία πρέπει να είναι ομολογούσα. Εκεί αποκαλύπτεται ό,τι ενεργοποιεί το Πνεύμα το Άγιον. Δεν μπορείς να ομολογήσεις Χριστόν «εἰ μὴ ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ». Έτσι λέγει ο απόστολος Παύλος: «Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ». Κανείς δεν μπορεί να ομολογήσει την θείαν φύσιν του Χριστού, ακριβέστερα, την θεανθρωπίνη φύσιν του Χριστού, παρά μόνο «ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ». Βλέπετε, λοιπόν, ότι το Πνεύμα το Άγιον είναι η άλλη διάστασις της σωτηρίας μας, η χριστολογική και η πνευματολογική; Πρέπει να έχει διαρκώς την μνήμη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Γι’αυτό λέγει ο ίδιος ο Κύριος: «Καὶ ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς» · ή: «Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς». «Κι Εγώ θα τον ομολογήσω εν ημέρα Κρίσεως· ότι αυτός είναι δικός μου, είναι πιστός μου. Ποιος; Αυτός που με ομολόγησε μέσα στην Ιστορία Εμένα». Η ομολογία του Χριστού είναι πάντοτε ο πυρήνας του χριστιανικού βιώματος. Είναι μια οφειλή προς τον Χριστόν και προς τον κόσμον. Χρωστούμε αυτήν την ομολογία και στον Χριστό, μα και εις τον κόσμο. Αν αγαπάμε τον Χριστό, είναι μία οφειλή, χρέος και εις τον κόσμον. Η ομολογία δε είναι πάντοτε ένα μαρτύριον. Από την χλεύην μέχρι το μαρτύριον του αίματος.

Και τέλος, έκτον, η Εκκλησία πρέπει να είναι μελετώσα και εμβαθύνουσα. Πολλές φορές ο Παύλος αναφέρεται ότι πρέπει να φθάσομε… έχει πολλές φορές την φράση: «στην επίγνωση του Υιού του Θεού». Και «επίγνωσις» θα πει όχι γνώσις, θα πει βαθιά γνώσις. Αυτό θα πει επίγνωσις. Και αυτή η επίγνωσις, που είναι καρπός μιας βαθιάς μελέτης του Λόγου του Θεού, του θεανθρωπίνου προσώπου του Χριστού, θα μας βοηθήσει να στερεωθούμε στην πίστιν και να αναπτύξομε την αγάπη στον Χριστό. Όταν ο Παύλος έλεγε: «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ;». «Ποιος μπορεί», λέει, «να μας χωρίσει από της αγάπης του Χριστού;». Παύλε, γιατί; Γιατί ο Παύλος είχε βαθυτάτην επίγνωσιν Ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός.

Το υλικό μας; Που έχομε να μελετήσομε; Είναι πλούσιο. Από την Αγία Γραφή, Παλαιά και Καινή Διαθήκη, μέχρι τα πορίσματα των τοπικών και Οικουμενικών Συνόδων και μέχρι -επιτραπείτω να το πω έτσι- εις τας λειτουργικάς δέλτους. Έχομε πολλούς τύπους Θείας Λειτουργίας. Λέμε «Μεγάλου Βασιλείου», «Προηγιασμένων»… να πάμε εκεί να μελετήσομε την Θεία Λειτουργία.

Αγαπητοί, αν σήμερα ο Χριστιανισμός ποδοπατείται από εμάς τους ίδιους τους Χριστιανούς, ξέρετε, στην Ευρώπη, οι Χριστιανοί Ευρωπαίοι, άλλο αν είναι Αγγλικανοί, άλλο αν είναι Προτεστάνται ή Καθολικοί, οι Χριστιανοί Ευρωπαίοι, γίνονται κάθε μέρα περισσότεροι και περισσότεροι, το φαντάζεσθε; Ισλαμισταί!! Αρνούνται το Ευαγγέλιον και αποδέχονται το Κοράνιον!! Αυτό δεν είναι κατάντημα; Δεν είναι ποδοπάτημα του Ευαγγελίου, ποδοπάτημα του Χριστιανισμού; Αν αυτό συμβαίνει, είναι γιατί ζήσαμε, ζητήσαμε να προσαρμόσομε, να προσαρμοστούμε στα μέτρα του κόσμου τούτου. Δηλαδή στην εκκοσμίκευσιν του Χριστιανισμού. Και όταν τον εκκοσμικεύσομε, τότε είναι πολύ εύκολο να γλυστρήσομε σε άλλα πράγματα. Έχομε, δηλαδή, συσχηματισθεί με τον κόσμον αυτόν. Και όπως λέει ο Παύλος στην προς Ρωμαίους: «Καὶ μὴ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ», «Μη γίνεστε ένα σχήμα με τον παρόντα αιώνα». Έτσι αφήσαμε τον Χριστόν και λησμονήσαμε το Πνεύμα το Άγιον.

Δεν ζητούμε δε τα χαρίσματά Του. Είναι τόσα πολλά. Είναι κατάφορτο. Εφάπαξ πήραμε τα χαρίσματα όλοι οι βαπτισμένοι –προσέξτε- «δυνάμει». Όχι «ἐνεργείᾳ». «Δυνάμει». Όταν δεχθήκαμε το Χρίσμα, το μυστήριον του Χρίσματος, μετά από το Βάπτισμα. Αλλά αφήνομε τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, που είναι η προίκα μας, είναι η προίκα μας, ανενέργητα. Τα αφήνομε «δυνάμει». Τα βάζομε στο ντουλάπι. Και δεν του ζητήσαμε του Αγίου Πνεύματος να μας ενεργοποιήσει εκείνα τα οποία μας έδωσε. Είναι όπως ακριβώς κάποιο παιδί γεννιέται και ο νονός του, ξέρω ‘γω, να το πω έτσι, στην Τράπεζα τού βάζει μία γενναία κατάθεση χρημάτων και το παιδί μεγαλώνει και ουδεμίαν χρήσιν κάνει αυτών των χρημάτων, αυτής της δωρεάς. Τι κρίμα, αλήθεια, ε;

Λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Χριστιανισμὸς ἐστὶ θείας φύσεως μίμησις». Τι είναι ο Χριστιανισμός; Μίμησις θείας φύσεως. Πρέπει, λοιπόν, να μιμηθούμε την μία ουσία και τα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος. Και η μία ουσία ανταποκρίνεται εις την Χριστολογία. Και τα τρία πρόσωπα ανταποκρίνονται εις το Πνεύμα το Άγιον, που ξεχωρίζει το κάθε πρόσωπον μέσα στην Εκκλησία. Πρέπει να αποδεικνύονται ανά πάσα στιγμή αυτά τα δύο θεμέλια της Εκκλησίας. Θα επαναλάβω. Το Χριστολογικό και το Πνευματολογικό. Να ζούμε «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ». Ο κάθε πιστός να τριαδοποιείται!

Η φετινή γιορτή της Πεντηκοστής, αγαπητοί μου, ας μας γίνει μία ανάμνησις και μία υπόμνησις. Αμήν.

717η ομιλία στην κατηγορία

« Ομιλίες Κυριακών ».

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ὁμιλίαι Κυριακῶν " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/omiliai-kyriakvn
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_25.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BD%89%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1%CE%B9%20%CE%9A%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%B1%CE%BA%E1%BF%B6%CE%BD.?m=1

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Μεταφορά της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας σε ηλεκτρονικό κείμενο και επιμέλεια: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

22 Δεκεμβρίου 2022

Περί Ἐκκλησιαστικῆς Παραδόσεως.

†. Εάν έπρεπε, αγαπητοί μου, να ερωτήσουμε τι είναι το Ευαγγέλιον, θα μπορούσαμε με συντομία να απαντήσουμε: «Η παράδοσις της αληθείας». Αλλά τι είναι αλήθεια; Η αλήθεια είναι ο Χριστός και ο λόγος Του. Όχι ο λόγος Του, αλλά και ο λόγος Του. Διότι ο ίδιος είπε: «Ἐγώ εἰμί ἡ ἀλήθεια». Συνεπώς η αλήθεια είναι τα λόγια Του. Αλλά η πηγή των λόγων Του είναι ο Ίδιος. Συνεπώς η πηγή της αληθείας είναι το πρόσωπό Του.

Επανερχόμενοι λοιπόν εις την ερώτηση, εάν θα πρέπει να ρωτήσουμε τι είναι Ευαγγέλιον, θα απαντούσαμε: «Η Αλήθεια, η Παράδοσις της αληθείας». Δηλαδή ο Χριστός και ο λόγος Του. Αλλ’ όμως πολλές φορές, αγαπητοί μου, ξεχνάμε αυτήν την Παράδοσιν της αληθείας, που είναι το Ευαγγέλιον. Ο Απόστολος Παύλος θα βρεθεί σε μία πολύ δύσκολη θέση, δυσάρεστη, όταν θα γράψει την πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του εις την εκκλησία της Κορίνθου και θα τους πει: «Γνωρίζω δὲ ὑμῖν, ἀδελφοί, τὸ εὐαγγέλιον ὃ εὐηγγελισάμην ὑμῖν, ὃ καὶ παρελάβετε, ἐν ᾧ καὶ ἑστήκατε, δι᾿ οὗ καὶ σῴζεσθε, τίνι λόγῳ εὐηγγελισάμην ὑμῖν εἰ κατέχετε, ἐκτὸς εἰ μὴ εἰκῆ ἐπιστεύσατε. Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις ὃ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς γραφάς, καὶ ὅτι ἐτάφη, καὶ ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς γραφάς» κ.λπ. Δηλαδή μερικοί Κορίνθιοι αμφισβητούσαν την ανάστασιν των νεκρών.

Και φυσικά, όπως λέγει ευστοχότατα κάποιος Πατήρ ότι «εάν αμφισβητείς την ανάστασιν των νεκρών, τότε μην μιλάς πια για το Ευαγγέλιο, δεν έχεις τίποτα». Και συνεπώς ο Απόστολος Παύλος βλέποντας πόσο ακριβώς μεγάλο είναι το θέμα αυτό, αφιερώνει ένα ολόκληρο και μακρότατο κεφάλαιον υπέρ της αναστάσεως των νεκρών, αφού βεβαίως η κατοχύρωσις θα γίνει επάνω στην Ανάσταση του Χριστού. Και θα τους πει: «Γνωρίζω δέ ὑμῖν ἀδελφοί», δηλαδή το «γνωρίζω» εδώ έχει την έννοια «Σας υπενθυμίζω. Γιατί το ξέρετε. Αλλά, το ξεχάσατε;». Δεν τους θίγει. Να τους πει: «Το αμφισβητήσατε; Σας υπενθυμίζω, λοιπόν, αδελφοί, το Ευαγγέλιον. Εκείνο που εγώ ευαγγελίστηκα σε σας. Εκείνο το οποίον εσείς παραλάβατε και επάνω στο οποίο σεις σταθήκατε, δια του οποίου Ευαγγελίου σεις σώζεσθε, εἰ κατέχετε, εάν βεβαίως το κρατάτε».

Εδώ βλέπομε, σ’ αυτήν την έκφρασή του, αγαπητοί μου, όλη εκείνη την διαδικασία της παραδόσεως της αληθείας. Γιατί είναι μεγάλο θέμα η παράδοσις της αληθείας. Είναι αυτό που πήρα εγώ, να το δώσω στον άλλον. Αλλά αυτό που θα δώσω στον άλλον, πώς θα το δώσω; Και αυτός που θα το πάρει από μένα και θα το δώσει στην επόμενη γενεά, πώς θα το δώσει; Θα το δώσει ακέραιο, σωστό, όπως ακριβώς βγήκε από την πηγήν; Ή θα είναι διαφορετικό; Έτσι προκύπτει, αγαπητοί μου, ένα πρόβλημα. Φυσικά αυτό που λέγει εδώ ο Απόστολος ότι «εγώ σας έδωκα το Ευαγγέλιον –εὐηγγελισάμην ὑμῖν τό Εὐαγγέλιον- το οποίον εσείς πήρατε και επάνω στο οποίο σταθήκατε», θέμα δεν ετίθετο τόσο τότε εις τον Απόστολον και την γενεά στην οποία υπάρχει, διότι είναι ο ίδιος εκείνος ο οποίος πήρε απευθείας από την πηγήν τον λόγο του Θεού, όπως και οι άγιοι Απόστολοι. Μάλιστα θα πει λίγο πιο κάτω, που ακούσαμε την αποστολικήν περικοπήν, ότι «εἴτε ἐγώ εἴτε ἐκεῖνοι, οὕτῳ κηρύσσομεν καί οὕτως ἐπιστεύσατε». «Έτσι κηρύσσομε και έτσι πιστεύετε. Αλλά το θέμα είναι ότι εκείνο που εγώ σας έδωκα, εσείς πώς το παραλάβατε; Και ακόμη, όταν εσείς θα το δώσετε λίγο πιο κάτω, οι άλλοι οι επιγενέστεροι, πώς θα το παραλάβουν;».

Όταν λέμε, αγαπητοί μου, «Παράδοση», τι ακριβώς εννοούμε; Είναι ό,τι λέγει η λέξις σε μία πρώτη διάσταση. Δηλαδή αυτό το οποίο παίρνω και δίδω. «Ὃ παρέλαβον -λέγει ο Απόστολος- ὃ καί παρέδωκα ὑμῖν». Τι; Ότι ο Χριστός απέθανε και την τρίτη ημέρα ανέστη. Αυτό πήρα, αυτό σας έδωκα. Αυτό βασικά είναι Παράδοσις. Αλλά το θέμα είναι όταν γραφτεί αυτή η Παράδοσις, κι αυτή η Παράδοσις εγράφη, είναι το Ευαγγέλιον – φερ’ ειπείν, αυτά που γράφει στους Κορινθίους ο Απόστολος Παύλος, αυτά αγαπητοί είναι κατατεθειμένα, έγιναν βιβλίο. Έτσι λοιπόν τίθεται το ερώτημα: Οι επόμενες γενεές, όταν θα διαβάσουν αυτό, πώς θα το καταλάβουν; Δηλαδή πώς θα το ερμηνεύσουν το Ευαγγέλιο; Διότι αν δεν υπήρχε πρόβλημα ερμηνείας, τότε δεν υπήρχε θέμα παραδόσεως. Εάν υπήρχε ένας τρόπος που όλες οι γενεές να καταλαβαίνουν το Ευαγγέλιο σωστά, όπως ακριβώς παρεδόθη από τον Κύριον στους μαθητάς Του, επαναλαμβάνω, δεν θα υπήρχε ανάγκη παραδόσεως.

Η Παράδοσις λοιπόν δεν είναι τίποτε άλλο παρά το φρόνημα της Εκκλησίας, πώς ακριβώς βλέπει τις Γραφές. Πώς η Εκκλησία, πάντοτε η Εκκλησία, από την εποχή των Αποστόλων, από την Αποστολικήν Εκκλησίαν μέχρι σήμερα, πώς η Εκκλησία βλέπει τις Γραφές και τι φρονεί γι’ αυτές. Δηλαδή, πώς ερμηνεύει τις γραφές. Και έτσι το κλειδί της ερμηνείας βρίσκεται μέσα εις αυτό το φρόνημα της Εκκλησίας, δηλαδή μέσα εις αυτήν την Παράδοση της Εκκλησίας. Είναι γνωστό ότι είναι θεμελιωδέστατο αυτό, από τα πιο θεμελιώδη. Γιατί αν αυτό δεν το κρατώ στα χέρια μου, τότε πώς θα καταλάβω την Γραφή; Και μην νομίσετε ότι αυτό είναι μια κουβέντα με την οποία μπορούμε τώρα να απασχολούμεθα και ανήκει σε κάποιους άλλους κύκλους θεωρητικούς. Όχι, δεν είναι καθόλου έτσι τα πράγματα. Το πείραμα έγινε. Έγινε στους Προτεστάντες. Επήραν την Γραφή και άρχισαν να την μελετούν. Και επειδή ήθελαν να αντιδράσουν εις την ρωμαϊκήν Εκκλησίαν, την Δυτικήν, την Εκκλησίαν της Ρώμης, γι΄αυτό τον λόγο άρχισαν να λέγουν ότι… «Μελετάτε την Γραφήν κι όπως την καταλαβαίνετε». Κι έτσι ο κάθε ένας μελετητής έγινε μία αυθεντία ερμηνείας. Το αποτέλεσμα; Επειδή δεν δέχτηκαν την Παράδοσιν, το φρόνημα της Εκκλησίας, πώς ερμηνεύει η Εκκλησία, το αποτέλεσμα είναι να διασπαστούν σε χίλια κομμάτια. Και η πίστις να διασπαστεί και να εισαχθούν πλήθος αναρίθμητο αιρέσεων. Επόμενο ήταν. Διότι όταν ο καθένας ερμηνεύει όπως θέλει, δεν θα εισαχθούν αιρέσεις;

Κατηγορούν την Εκκλησία μας ότι κρατούμε την Παράδοση. Προσέξτε. Όχι τας Παραδόσεις· την Παράδοσιν. Προσέξτε. Όχι τας Παραδόσεις· την Παράδοσιν(Το Π με κεφαλαίο και ενάρθρως). Την Παράδοσιν. Όχι «Παράδοσιν», την Παράδοσιν. Συγκεκριμένο στοιχείο. Την Παράδοσιν. Μας κατηγορούν. Ή ακόμη αν θέλετε και η εποχή μας είναι τέτοια, που εμείς οι ίδιοι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί να στεκόμεθα εναντίον της Παραδόσεως και να λέμε: «Και πού τα βρήκες αυτά; Και τι είναι αυτά;». Και πολλοί που θα’ θελαν ίσως να ζήσουν μία πνευματική ζωή, έξω όμως από την Εκκλησία, έξω από την Παράδοση της Εκκλησίας, όπως πολλές φορές έχομε λογίους ανθρώπους, που παίρνουν την Γραφή την μελετούν, την θαυμάζουν αλλά την καταλαβαίνουν όπως θέλουν αυτοί. Τότε αυτό δεν έχει καμία αξία. Γιατί απλούστατα η Γραφή κατανοείται μόνο μέσα εις την Εκκλησίαν. Μόνον. Δεν μπορώ ποτέ να βρω τον Χριστό, εάν δεν μελετήσω την Γραφή μες την Εκκλησία· που θα πει μέσα στο φρόνημα, με το φρόνημα της Εκκλησίας. Αυτή όμως η Παράδοσις είναι μέσα εις αυτήν την ουσίαν του Χριστιανισμού.

Θα μπορούσαμε να απαντήσομε λοιπόν το εξής: Όταν ο Χριστός παρέδωκε στους Αποστόλους την αλήθειαν, τι είπε; Είπε το εξής: «Εγώ δεν ελάλησα τίποτε απ’ ό,τι ήκουσα από τον Πατέρα. Τίποτα δεν ελάλησα παραπάνω ή παρακάτω απ’ ό,τι ήκουσα από τον Πατέρα. Κι εκείνο που ήκουσα από τον Πατέρα, τούτο λαλώ». Αλλά αυτό που ο Χριστός λαλεί επιβεβαιούται από το Πνεύμα το Άγιον την ημέρα της Πεντηκοστής. Συνεπώς παρατηρούμε ότι μέσα εις τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος να υπάρχει μία ιδιότυπος παράδοσις. Λέγω «ιδιότυπος» διότι ο Θεός είναι εις. Η ουσία του Θεού είναι μία. Παρά ταύτα, επειδή «ο Χριστιανισμός είναι μίμησις της Αγίας Τριάδος», όπως λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, γι΄αυτό και εις το σημείο αυτό η Εκκλησία μιμείται την Αγία Τριάδα. Σε τι; Στην Παράδοση. Αφού ο Υιός τίποτα δεν λέγει απ’ ό,τι δεν ήκουσε από τον Πατέρα και το Πνεύμα το Άγιον επιβεβαιοί παν ό,τι ο Υιός είπε την ημέρα της Πεντηκοστής, διότι τότε κατενοήθη, αλλά και το σπουδαίον είναι ότι δεν θα ήρχετο ποτέ η Πεντηκοστή εάν ο άνθρωπος Ιησούς, όπως τον έβλεπαν οι άνθρωποι, δεν ήτο αληθής. Συνεπώς το Πνεύμα το Άγιον απέδειξε την ημέρα της Πεντηκοστής ότι ο Ιησούς είναι αληθής, συνεπώς είναι Θεάνθρωπος. Ώστε αυτή η Παράδοσις μέσα στη ζωή της Αγίας Τριάδος, που δείχνει μια πειθαρχία, η οποία μας καταπλήσσει, γίνεται μοντέλο, γίνεται πρότυπον για μας μες την Εκκλησία.

Έτσι τώρα πηγή είναι ο Ιησούς Χριστός. Διδάσκει. Οι μαθηταί ακούν. Κατόπιν εκείνοι παίρνουν την εντολή ότι «Πορευθέντες εἰς πάντα τά ἔθνη, διδάσκοντες αὐτούς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν». «Αφού τους διδάξετε να τηρούν όσα εγώ σας παρήγγειλα». Προσέξτε: Πάντα. Ούτε παραπάνω ούτε παρακάτω. Και η αξία, αγαπητοί μου, του Αποστόλου είναι η πιστότητα. Ο Απόστολος δεν πρωτοτυπεί. Η αξία του δεν είναι στην πρωτοτυπίαν. Η αξία του είναι εις την πιστότητα. Εάν παρέδωκε επακριβώς εκείνο το οποίον έχει πάρει.

Και κατόπιν, η Παράδοση αυτή περνάει στους αγίους της Εκκλησίας μας, στους Πατέρες. Και συνεπώς η Αποστολική Παράδοσις γίνεται Πατερική Παράδοσις. Και είναι το φρόνημα της Εκκλησίας. Είναι το κλειδί της ερμηνείας της Αγίας Γραφής. Λέγει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης χαρακτηριστικότατα εις την Α΄ του επιστολή. Δια πολλών, εγώ σας λέω μόνον τρεις λέξεις. Το λέγει κατ’ επανάληψιν συνωνύμους λέξεις: «Ὃ ἑωράκαμεν, ὃ ἀκηκόαμεν ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν». «Εκείνο που είδαμε και εκείνο που ακούσαμε, αυτό σας λέμε. Τίποτα παραπάνω από εκείνο που είδαμε και ακούσαμε και τα χέρια μας», λέγει παρακάτω, «εψηλάφησαν περί του λόγου της ζωής. Και σας τα λέμε όχι για να κάνομε τον έξυπνο, αλλά για να έχετε κι εσείς την ζωή, όπως την έχομε και εμείς». Είναι καταπληκτικό, αγαπητοί μου. Αυτή ακριβώς η πιστότης. Θα μας πει δε αργότερα ο Μέγας Αθανάσιος το εξής θαυμάσιον: «Εἴδομεν καί αὐτήν τήν ἐξ ἀρχῆς Παράδοσιν καί διδασκαλίαν καί πίστιν τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἥν (:την οποίαν) ὁ μέν Κύριος ἔδωκεν, οἱ δέ Ἀπόστολοι ἐκήρυξαν καί οἱ Πατέρες ἐφύλαξαν». «Καί οἱ Πατέρες ἐφύλαξαν». Συνεπώς το ταμείον της αληθείας είναι σ’ αυτό που εφύλαξαν οι Πατέρες, που επήραν από κείνο που εδίδαξαν οι Απόστολοι, οι οποίοι ήκουσαν από το στόμα του Χριστού. «Ἐν ταύτῃ γάρ τῇ παραδόσει ἡ Ἐκκλησία τεθεμελίωται». «Εδώ είναι», λέγει, «θεμελιωμένη, έχει θεμελιωθεί η Εκκλησία. Επάνω εις αυτήν την Παράδοσιν».

Έτσι, αγαπητοί, βλέπομε ότι δεν μπορούμε να λέμε ότι θα παίρνομε την Γραφή να την διαβάζομε, για να παίρνομε συνθήματα ζωής και να την εξηγούμε όπως εμείς την θέλομε και μας συμφέρει. Ή ακόμη να βλέπομε κάποια που να νομίζομε ότι μας αρέσουν και κάποια άλλα να τα βάζομε στην άκρη. Η Γραφή ολόκληρη είναι η αλήθεια.

Θα ΄θελα όμως ακόμη να σας τονίσω και κάτι άλλο. Πολλές φορές, όταν μελετούμε την Γραφή, νομίζομε ότι είναι ένα γράμμα η Γραφή. Όπως ακριβώς θα ήταν ένας που μας στέλνει ένα γράμμα, μια επιστολή, και ξεχνάμε για μια στιγμή τον αποστολέα και μένομε μόνο στο γράμμα. Έτσι θέλομε πολλές φορές να μείνομε σε ένα ρητό, το οποίο θα θέλαμε να το εφαρμόσομε. Σωστό. Δεν αντιλέγει κανείς. Ξεχνάμε όμως κάτι που είναι πολύ ουσιώδες. Ότι δεν είναι αρκετό να πεις «Θα βάλω μπροστά να εφαρμόσω το Ευαγγέλιον, με άσκηση φυσικά». Δεν πρέπει να ξεχνώ ότι πίσω από εκείνο που διαβάζω, πίσω από εκείνο το οποίον με πάσαν προσπάθειαν προσπαθώ να το οικειωθώ, είναι ένα πρόσωπο. Δεν είναι ένας λόγος. Είναι ένα πρόσωπο. Και το πρόσωπο αυτό είναι ο Ιησούς Χριστός. Γι΄αυτό η Παράδοσις δεν είναι ένα γράμμα. Είναι μία ζωντανή πραγματικότης. Και η τελειοτάτη έκφρασις αυτής της Παραδόσεως, όχι σαν γράμμα, αλλά σαν ζωή, είναι η Θεία Λειτουργία. Την νύχτα που παρεδίδετο ο Υιός Σου, ω Πάτερ, πήρε στα χέρια Του το ψωμί και το κρασί και είπε: «Αυτό είναι το Σώμα μου και αυτό είναι το Αίμα μου· γιατί είμαι Εγώ σ’ αυτό που τώρα Εγώ σας παραδίδω». Και η Εκκλησία εκράτησε την υψίστην Παράδοσιν, την Θεία Λειτουργία. Τον ανεκτίμητον αυτόν θησαυρόν. Και δεν έχομε πια μια παράδοση γράμματος, αλλά μια Παράδοση προσώπου. Αυτόν τον Ίδιον τον Χριστό· ο Οποίος είναι… το Σώμα Του, η Εκκλησία. Έτσι, ο Χριστός και η Εκκλησία είναι Ένα. Ό,τι η κεφαλή με το σώμα. «Και το σώμα του Χριστού», λέει ο Απόστολος Παύλος, «είναι η Εκκλησία». Όταν κοινωνούμε σωστά, όπως πρέπει, το σώμα και το αίμα του Χριστού, κρατάμε την Παράδοση, την ζώσα Παράδοση. Γι’ αυτόν τον λόγο λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι θα τελείται το μυστήριον αυτό ἄχρις οὗ ἄν ἔλθῃ, έως ότου έλθει ο Χριστός. Δεν έχει σημασία, αγαπητοί μου, αν λίγοι άνθρωποι τηρούν αυτό. Έστω κι αν αποτελεστεί ένα λείμμα. Πάντα δε, θα είναι η Ορθοδοξία.

Μην το ταυτίζομε, θέλω να ξυπνήσομε λίγο, να ξυπνήσομε. Μην το ταυτίζομε, «ΕΛΛΑΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ». Κάποτε θα δραπετεύσει η Ορθοδοξία από την Ελλάδα. Θα δραπετεύσει. Δεν ξέρω πού θα πάει. Στην Κίνα θα πάει; Στην Ουγκάντα θα πάει; Στον Βόρειο Πόλο θα πάει; Δεν ξέρω. Στους Εσκιμώους; Δεν ξέρω. Ένα μόνο. Η Ορθοδοξία θα μείνει ἄχρις οὗ ἄν ἔλθῃ ο Χριστός. Μας το είπε ο Απόστολος Παύλος. Βεβαίως, εάν δεν μείνει η Ορθοδοξία στην Ελλάδα, εδώ που κηρύχτηκε κι από δω που ξεκίνησαν οι ιεραπόστολοι, πραγματικά θα ήταν κάτι πολύ λυπηρό για μας. Πάρα πολύ λυπηρό για μας. Αλλά, όπως πηγαίνομε και όπως σκεφτόμαστε και όπως κινούμεθα εμείς οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, φοβάμαι ότι γρήγορα θα χάσομε αυτήν μας την μεγάλη δόξα και τιμή. Όπως την έχασαν και οι Εβραίοι· την τιμή να γνωρίσουν τον Χριστό. Μην νομίζετε, ο Θεός δεν μεροληπτεί. Ο Θεός δεν περιορίζεται από συναισθηματισμούς. Όχι. «Τήρησες; Θα σε ανεβάσω και θα σε δοξάσω. Δεν ετήρησες; Θα σε απορρίψω»... Δεν εδίστασε, λέει ο Απόστολος Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή του, «να απορρίψει τον Ισραήλ. Εσύ ποιος είσαι; Εσύ είσαι αγριέλαιος. Θα σε απορρίψει. Εάν λέει την φύσει καλλιέλαιον απέρριψε, εσύ που είσαι αγριέλαιος και σε εκέντρισε δηλαδή σε μπόλιασε, πολύ παραπάνω θα σε απορρίψει».

Γι’ αυτόν τον λόγο αν αγαπάμε και την πατρίδα μας, την Ελλάδα, ας προσέξομε. Η Ελλάς υπάρχει γιατί υπάρχει Ορθοδοξία. Ή καλύτερα, η δόξα της Ελλάδος είναι η Ορθοδοξία. Και η Ορθοδοξία είναι η Παράδοση της Εκκλησίας, είναι η Παράδοση των Αποστόλων, είναι η Παράδοση των Πατέρων. Και εμείς είμεθα η ζώσα παρακαταθήκη. Αλλά ακόμη κάτι να μην ξεχνάμε. Οι Πατέρες, όπως και ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης και ο Θαλής ο Μιλήσιος και ο Σωκράτης και ει τις έτερος σοφός και σπουδαίος, όπως και οι μεγάλοι καλλιτέχνες, δεν ανήκουν στην Ελλάδα αλλά σε όλον τον κόσμο. Είναι κληρονομιά όλου του κόσμου. Βεβαίως οι Πατέρες είναι Έλληνες, αλλά δεν ανήκουν παρά σε ολόκληρο τον κόσμο. Μην, λοιπόν, εμείς καυχόμαστε και λέμε ότι οι Πατέρες ήσαν Έλληνες. Είδατε τι σας διάβασα; Την γνώμη του Μεγάλου Αθανασίου. Και όμως οι Πατέρες θα πουν: «Ανήκομε σ’ όλο τον κόσμο. Όπου υπάρχει Ορθοδοξία. Και σας σάς αγνοούμε». Μη μείνομε, δηλαδή, μόνο με το όνομα. Με ψιλό όνομα ότι οι Πατέρες είναι Έλληνες. Αλλά να κρατήσομε την πίστιν μας. Λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Κρατάτε τάς παραδόσεις». «Να κρατάτε τις παραδόσεις που εγώ σας παρέδωσα». Θα πει να κρατούμε ,να φυλάττουμε. Και τι λέγει ο Κύριος στην Αποκάλυψη σε μια Του επιστολή σε μία Του Εκκλησία. «Κράτει ὃ ἔχεις ἕως οὗ ἄν ἔλθω». «Κράτησε αυτό που έχεις, έως ότου έλθω». Και θέλετε; Αυτή η Εκκλησία της Μικράς Ασίας… -αν και οι επτά Εκκλησίες της Μικράς Ασίας είναι τύπος της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας με επτά πτυχές, με επτά πλευρές, μία η Εκκλησία. Αυτές οι τοπικές Εκκλησίες αποτελούν τύπον. Αυτή η Εκκλησία που πήρε την εντολή να κρατήσει εκείνο που έχει έως ότου έλθει ο Χριστός, δεν το κράτησε. Η λυχνία της έσβησε. Οριστικά το 1922. Έσβησε. Πάει. Βλέπετε δεν εκράτησε την λυχνίαν έως ότου έλθει ο Χριστός. Τι δυστύχημα… Λοιπόν η φωνή του Χριστού μάς ειδοποιεί: «Κράτει ὃ ἔχεις ἕως οὗ ἄν ἔλθω».

69η ομιλία στην κατηγορία « Ὁμιλίαι Κυριακῶν ».

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας : " Ὁμιλίαι Κυριακῶν " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/omiliai-kyriakvn
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_25.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.