Ποῦ καί πῶς λατρεύεται ὁ Θεός. (β΄ ἔκδοσις)

†. Σήμερα, αγαπητοί μου, η Εκκλησία μας αναφέρει ως ευαγγελική περικοπή εκείνον τον θαυμάσιον διάλογον του Κυρίου μετά της Σαμαρείτιδος. Μέσα εις τον διάλογον αυτόν, αποκαλύπτει ο Κύριος παμμέγιστες αλήθειες, μεταξύ των οποίων και το πολύ, εκείνο, ενδιαφέρον θέμα, πού λατρεύεται ο Θεός· το οποίον έχει, βεβαίως, και τις προεκτάσεις του. Όπως ο τρόπος, δηλαδή το πώς, όχι μόνον πού, αλλά και το πώς λατρεύεται ο Θεός, όπως και ο χρόνος της λατρείας του Θεού. Και όλα αυτά, βεβαίως, όταν υπάρχουν οι αληθινοί προσκυνηταί.

   Για να δούμε, όμως. Το θέμα τίθεται από την Σαμαρείτιδα. Δεν θα πω την ιστορία· την ακούσατε στην ευαγγελική περικοπή και σας είναι σε όλους γνωστή. Όταν ήρθε αυτή η γυναίκα να αντλήσει νερό, έξω από το χωριό της ήταν το πηγάδι αυτό του Ιακώβ, το φρέαρ του Ιακώβ, όπου ο Κύριος «ἐκαθέζετο», λέγει, καθόταν, «κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας», ήταν μεσημέρι και κουρασμένος και οι μαθηταί Του πήγαν εκεί στην πόλη, στην κώμην να αγοράσουν τροφές. Τότε έφθασε αυτή η γυναίκα κι εκεί ανοίχτηκε ένας διάλογος, όπως σας ανέφερα.

   Το θέμα, σας είπα, ετέθη, το πώς δηλαδή και πού λατρεύεται ο Θεός, από την Σαμαρείτιδα, αυτή την γυναίκα. Τότε οι Σαμαρείται που ανήκον εις το βόρειον βασίλειον και οι Ιουδαίοι ανήκον εις το νότιον βασίλειον και εχωρίστηκαν ευθύς μετά τον θάνατον του Σολομώντος κι έμειναν για πάντα χωρισμένοι, είχαν διαμάχη ανάμεσά τους περί του τόπου της λατρείας του Θεού. Πού θα λατρεύσομε τον Θεόν. Θα λέγαμε… :«Στην Εκκλησία;» · θα λέγαμε σήμερα εμείς. «Έξω στο ύπαιθρον; Στο βουνό; Στην παραλία; Πού;». Οι Σαμαρείται ήσαν απόγονοι του βορείου βασιλείου, σας ανέφερα προηγουμένως, και μετά από μίαν πολυχρόνιον αιχμαλωσίαν, από τον 7ον αιώνα -μάλλον τέλη 8ου αρχές 7ου αιώνος- έως τον 4ον αιώνα -προ Χριστού αυτά- και εκεί είχαν μιγεί με τους ειδωλολάτρας. Δηλαδή με ειδωλολατρικά φύλα. Και όταν έφθασαν πίσω, έφθασαν με εξαιρετικά νοθευμένη πίστη. Τα είχαν όλα ανακατεμένα και μπερδεμένα.

   Επιπλέον, αφού απέρριψαν -το βόρειο, πάντα, βασίλειον- οι Σαμαρείται -με πρωτεύουσα την Σαμάρεια- απέρριψαν σχεδόν όλα τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, εκτός από την λεγομένη «Πεντάτευχον», τα πρώτα, δηλαδή, πέντε βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, που είχε συγγράψει ο Μωυσής, συνεπώς οι άνθρωποι αυτοί, στερούμενοι των προφητών, δεν είχαν σαφή αποκάλυψη του Θεού περί του τόπου της λατρείας, που θα ήταν, βεβαίως, η Ιερουσαλήμ και έμεναν στην παράδοση ότι μόνον στο όρος Γαριζίν, που ήταν στην περιοχή τους, εκεί έπρεπε να λατρεύεται ο Θεός, διότι εκεί έστησε θυσιαστήριον, ερχόμενος από την Μεσοποταμίαν, τόσο ο Αβραάμ, όσο και ο Ιακώβ.

   Κι ο Κύριος τής απαντά - ήτανε σοβαρή διαμάχη ανάμεσα στους Σαμαρείτας και τους Ιουδαίους. Κι ο Κύριος της απαντά: «ὅτι ἔρχεται ὥρα ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις προσκυνήσετε τῷ Πατρί». «Έρχεται ώρα», λέγει, «που ούτε εις αυτό το βουνό - διότι απέναντι ακριβώς από τον Κύριον ήταν το όρος Γαριζίν - ούτε εις αυτό το βουνό, ούτε εις την Σιών, εις τον λόφον Σιών, που ήταν ο ναός του Σολομώντος, ούτε εκεί, ούτε εδώ, ούτε εκεί πρόκειται εφεξής να λατρευτεί ο Θεός».

   Ήταν όλα σχετικά, διότι ο Θεός είχε τον λόγο Του που είχε πει, μόνον σε έναν ορισμένο τόπο θα λατρεύεται ο Θεός, διότι εφοβείτο, ας το πούμε έτσι, την ειδωλολατροποίηση του λαού. Ήσαν άνθρωποι που με πολλήν ευκολίαν ετρέποντο εις την ειδωλολατρίαν. Αλλά τότε πού θα έπρεπε να λατρεύεται ο Θεός; Και η συνέχεια της απαντήσεως του Κυρίου: «Πνεῦμα ὁ Θεός, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν». Δηλαδή ο Θεός είναι πνεύμα και εκείνοι που θα Τον προσκυνούν, θα Τον προσκυνούν «ἐν πνεύματι», κατά πνευματικόν τρόπον, αλλά και «ἐν ἀληθείᾳ». Δηλαδή θα έχουν ορθήν αντίληψιν περί Θεού. Θα λέγαμε, δογματικώς άψογα, θα το λέγαμε ορθόδοξα.Έτσι ο Κύριος θέτει νέους όρους και νέους τρόπους λατρείας του Θεού, που θα απεδέχοντο όσοι θα επίστευαν εις το δικό Του όνομα και αυτοί θα ελέγοντο Χριστιανοί.

   Τι σημαίνει «λατρεία του Θεού»; Η λατρεία του Θεού τι είναι; Είναι μία σχέσις του ανθρώπου με τον Θεό. Μία σχέσις. Και αυτή η σχέσις είναι μία απάντησις και ανταπόκρισις του πεπερασμένου και αμαρτωλού ανθρώπου προς τον αιώνιον και απειροτέλειον Θεόν. Και η απάντησις και η ανταπόκρισις του ανθρώπου προς τον Θεόν, φανερώνει ότι πρώτος ο Θεός αποκαλύπτει τον εαυτόν Του εις τον άνθρωπον. Πρώτος Εκείνος. Μετά ο άνθρωπος. Και γίνεται μία συνάντησις. Και δημιουργείται μία σχέσις ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο. Αυτή η σχέσις λέγεται «λατρεία». Στη λατρεία βλέπομε, λοιπόν, να συναντώνται δύο ρεύματα ζωής: η ζωή του Θεού και η ζωή του ανθρώπου. Το ένα προέρχεται από την υπερβατικήν πραγματικότητα, από τον ουρανό και το άλλο απορρέει από την θρησκευτική ζωή του ανθρώπου, που ανέρχεται προς τον Θεόν.

   Η ανάγκη της λατρείας εις τον άνθρωπον είναι έμφυτος. Όχι σαν ένα συμβατικόν πράγμα, γιατί έτσι το συμφωνήσαμε. Είναι έμφυτος η λατρεία στον Θεό. Κάποτε διάβαζα, κάνοντας ένα πείραμα… είναι δεκαετίες πίσω. Ένα μικρό παιδάκι μεγάλωσε στο δάσος χωρίς καμίαν αγωγήν, ούτε πολιτιστικήν ούτε θρησκευτικήν. Βρίσκαν τον τρόπον, το τάιζαν, το παιδί αυτό δεν είχε καμίαν κοινωνίαν με τίποτα. Το παιδάκι αυτό μία φορά το είδαν να γονατίζει και να λατρεύει τον ανατέλλοντα ήλιον. Ορίστε. Ότι είναι έμφυτος η λατρεία του θείου. Σε οποιαδήποτε γεωγραφικά μήκη και πλάτη εάν στραφείτε, σε οποιαδήποτε εποχή, σε πολιτισμένους  και απολίτιστους ανθρώπους, θα βρείτε παντού, προσέξτε, όχι την προσευχή, την λατρεία του Θεού. Συνεπώς η λατρεία του Θεού δεν επεβλήθη εξωτερικά, αλλά αναβλύζει από μέσα, εσωτερικά. Είναι μία πηγή στα βάθη της υπάρξεως του ανθρώπου, που ο Θεός εκεί έβαλε αυτήν την τάση να λατρεύεται από τον άνθρωπον.

   Η λατρεία, θα επαναλάβω, δεν είναι προσευχή. Άλλο πράγμα είναι η προσευχή. Άλλο πράγμα ότι μπορεί η λατρεία να περιέχει και προσευχή. Δεν είναι, όμως, η λατρεία η προσευχή. Είναι δύο διακεκριμένα, χωρισμένα πράγματα. Θα το ξαναπώ: Μέσα στη λατρεία απλώς μπορεί να υπάρχει και η προσευχή. Δεν μιλάμε για την προσευχή. Μιλάμε για την λατρεία. Και όπως σας είπα η λατρεία είναι μία σχέσις, μία σχέσις αγάπης· που ζητά, χωρίς τίποτα να ζητά, τι; «Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά Σου, ἐλθέτω ἡ Βασιλεία Σου, γενηθήτω τὸ θέλημά Σου». Δεν ζητούμε τίποτε εκεί, κάτι για μας, κάτι για τον εαυτό μας, κάτι για τις ανάγκες μας. Αλλά τι ζητούμε; Να δοξασθεί το όνομα του Θεού. Το «ἁγιασθήτω» σημαίνει «δοξασθήτω». Να δοξασθεί το όνομα του Θεού. Να έλθει η βασιλεία Του εδώ στη γη, να γίνει το θέλημά Του. Αυτό είναι στοιχείον λατρείας. Παρακάτω, όταν θα πούμε: «Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον, δὸς ἡμῖν σήμερον … καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν» κ.λπ. είναι στοιχεία προσευχής. Ώστε, λοιπόν, η Κυριακή προσευχή έχει δύο στοιχεία: το στοιχείον της λατρείας και το στοιχείον της προσευχής. Είναι η φωνή που λέγει… όπως γράφει ο ιερός Αυγουστίνος: «Τι να είπω, Θεέ μου, αγία μου χαρά!». Δεν ζητάει τίποτα. «Τι να είπω, Θεέ μου, αγία μου χαρά!».

   Έτσι, στη λατρεία του Θεού δεν ζητούμε, αλλά προσφέρομε. Συνεπαρμένοι από το θείον μεγαλείον, την άπειρη αγαθότητα, την ασύλληπτη σοφία του Θεού, την ανείκαστη -ανείπωτη- ωραιότητα του Θεού, προσερχόμεθα στον Θεό, αποβάλλοντες κάθε αυτονομία που θα μπορούσαμε να είχαμε, γιατί κι αυτή είναι μία τάσις του πεπτωκότος ανθρώπου. Λέω «του πεπτωκότος», γιατί υπάρχει μία έλξις ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο, ανάμεσα στην εικόνα και στο πρωτότυπον. Μία έλξις. Όταν, όμως, σπάσει αυτή η έλξις, κατά κάποιο τρόπο δεν έχομε πια τίποτα άλλο παρά την αποστασία· ή την αυτονομία· το ίδιο πράγμα είναι.

    Κι έτσι εκφράζομε τον θαυμασμό μας, την αγάπη μας, την λατρεία μας. Αυτό είναι λατρεία. «Τι ωραίος που είσαι, Θεέ μου!. Τι ωραία είναι αυτά που εδημιούργησες! Πόσο μεγάλος είσαι! Είσαι πανταχού παρών! Είσαι ακίνητος! Ναι. Γιατί μόνον κινείται ό,τι είναι εδώ και δεν είναι εδώ. Για να πάει από ‘δω εδώ κινείται». Αλλά ο Θεός είναι κι εδώ είναι κι εδώ. Είναι πανταχού παρών. Ο ακίνητος Θεός. «Ω μεγαλειώδη Θεέ!». Αυτό είναι μια λατρεία. Έτσι μιμούμεθα τον αγγελικόν κόσμον που ψάλλει εις το διηνεκές τον τρισάγιον ύμνον με έναν ακόρεστον κορεσμόν.

   Αν υπάρχουν άνθρωποι, όμως, που δεν λατρεύουν τον Θεό, έχουν αποστασία από τον Θεό, στρέφονται κατά του Θεού, δεν σημαίνει ότι σ’ αυτούς δεν ετέθη η ανάγκη της λατρείας. Ετέθη. Αλλά ο εγωισμός και η αυτονομία των εστράφη στη λατρεία του διαβόλου, εστράφη στη λατρεία της τύχης, εστράφη εις την λατρείαν του ιδίου «εγώ». Δεν υπήρξε λαός, σας είπα, πολιτισμένος ή απολίτιστος, σε οποιαδήποτε εποχή, σε οποιονδήποτε τόπο, που να μην εξεδήλωνε αυτήν την ανάγκη της λατρείας στον Θεό, έστω κι αν αγνοούσε τον αληθινό Θεό. Μάλιστα οι αρχαίοι Αθηναίοι, στην εποχή του Παύλου, που ήταν «κατείδωλος» η πόλις, είπε κάποιος σύγχρονος ότι στην Αθήνα ήταν πιο πολλοί οι θεοί από τους κατοίκους Αθηναίους.

   Εμείς, όμως, θα μείνομε μέσα στον χώρο του Χριστιανισμού. Πώς μπορούμε να λατρεύσομε τον Θεό μέσα εις αυτόν τον χώρον του Χριστιανισμού. Το κέντρον της χριστιανικής λατρείας -κι αυτό δεν πρέπει ποτέ να μας ξεφεύγει- είναι η Θεία Λειτουργία. Καρδία της οποίας Θείας Λειτουργίας είναι το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας. Εδώ ο Θεός αποκαλύπτεται ἐν προσώπῳ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τι είπε εις τον Φίλιππον; «Εκείνος», λέγει, «ο οποίος είδε Εμένα, είδε τον Πατέρα». Ἐν προσώπῳ Ἰησοῦ Χριστοῦ, λοιπόν, λατρεύεται ο Άγιος Τριαδικός Θεός. Και ζητά την λατρεία Του, η οποία αποπληρούται από τον Ιησούν Χριστόν, από προσώπου, όμως, των ανθρώπων που πιστεύουν σ’ Αυτόν. Διότι αντιπροσωπεύει τους ανθρώπους ο Ιησούς Χριστός. Γιατί Εκείνος επί του Σταυρού έπαθε «ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ἀντὶ ἡμῶν». Αντί εμείς να ανεβούμε στον ουρανόν σαν ένοχοι, ανέβηκε Εκείνος, ο ανένοχος. Είναι, λοιπόν, «ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ἀντὶ ἡμῶν».

   Έτσι ο Χριστός, όπως λέμε μία ευχή στην Θεία Λειτουργία, την οποία δυστυχώς δεν ακούτε εσείς αυτήν την ευχή: «ο Χριστός είναι ο προσφέρων και προσφερόμενος και προσδεχόμενος». Δηλαδή Αυτός που προσφέρει. Τα χέρια του ιερέως δανείζονται εις τον Χριστόν. Ο Χριστός είναι Εκείνος που προσφέρει, ως άνθρωπος. Εις τον Άγιον Τριαδικόν Θεόν προσφέρει. Τι προσφέρει; Τον Εαυτόν Του. Συνεπώς είναι ο προσφερόμενος. Και ποιος δέχεται αυτήν την προσφορά; Ο ίδιος πάλι. Και προσδεχόμενος. «Ὁ προσφέρων καὶ προσφερόμενος καὶ προσδεχόμενος».

   Αυτό είναι λατρεία. Είναι λατρεία. Οι πιστοί, στον χώρο του Χριστιανισμού, προσφέρουν αυτήν την λατρεία τους «ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ». Είναι πολλοί που λένε - να πω κι αυτό- που λένε: «Κάνω την προσευχή μου στο σπίτι και … τίποτε άλλο». Λάθος! Λάθος! Στην Εκκλησία δεν έχομε προσευχή που δύναται να αντικατασταθεί στο σπίτι μας. Και η μία και η άλλη είναι σπουδαίες. Έχομε λατρεία: Την κατεξοχήν λατρεία, την προσφορά του Σώματος και του Αίματος του Χριστού. Αυτό γίνεται στο σπίτι σου, αδελφέ; Κι αυτό σημαίνει… Α, συγνώμη. «Ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ» θα πει: «με πνευματική διάθεση», θα πει: «με όλη την διάθεση της ορθοδοξότητος». «Ἐν ἀληθείᾳ».

    Αλλά επιτρέψατέ μου· οι Πατέρες λένε και κάτι το πολύ ωραίο. Εκείνο το «ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ» θα πει «ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι», που είναι το Πνεύμα το Άγιον, και είναι γνωστό ότι ο Χριστός είναι η Αλήθεια, διότι ο Χριστός είπε: «Ἐγώ εἰμι ἡ Ἀλήθεια»- συνεπώς «ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ». Αυτό θα πει «ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ».  Είναι μία βαθυτέρα θεώρησις αυτού του ημιστιχίου. Και αυτό σημαίνει ότι ανταποκρίνονται οι άνθρωποι ευγνωμόνως σε ό,τι προσέφερε ο Ενανθρωπήσας Υιός του Θεού σε μας τους ίδιους, μέσα στον χώρο της Θείας Λειτουργίας, της κατεξοχήν λατρείας, που όλοι οι πιστοί μαζί προσφέρουν , μετὰ τῆς κεφαλῆς … Ποια είναι η «κεφαλή»; Ο Χριστός. Ο προσφέρων και προσφερόμενος και προσδεχόμενος. Προσφέρουν οι πιστοί , μετὰ τῆς κεφαλῆς, ως μέλη του Σώματος Αυτού, ό,τι ο καθένας μπορεί. Να λέγει «Κύριε, ἐλέησον», «Παράσχου, Κύριε», «Ἀμήν». Την κεφαλοκλισία. Να σκύψομε το κεφάλι σε μία ευχή. Την γονυκλισία. Την προσκύνηση, την ψαλμωδία και οποιαδήποτε άλλη διακονία μέσα εις τον ναόν. Ο ιερεύς εκπροσωπείται από τον λαό. Με τα χέρια του. Τα χέρια του ιερέως είναι τα χέρια του λαού. Όλοι μαζί προσφέρομε σαν σώμα Χριστού, θα επαναλάβω, μετὰ τῆς κεφαλῆς, που είναι ο Χριστός. Αυτό είναι λατρεία.

   Το κεντρικό σημείο της λατρείας είναι πάντοτε η θυσία. Πάντοτε η θυσία. Εάν κάνω την προσευχή μου, προσέξτε για να το καταλάβομε, γιατί πολλές φορές μας μπερδεύεται μέσα μας, κάνω την προσευχή μου, κι ανάψω ένα κεράκι ή βάλω σε ένα καρβουνάκι θυμίαμα, ξέρετε τι έχομε εδώ; Δύο πράγματα. Πρώτον, την προσευχή που συνοδεύεται με την λατρεία. Το να ανάψω το κεράκι, να ανάψω το καρβουνάκι με θυμίαμα, αυτό είναι λατρεία. Αυτό είναι λατρεία. Επιτρέψατέ μου να σας πω. Έξω από κάποια ανάγκη να έχετε να είμαστε κάπου… δεν ξέρω, η προσευχή μας να συνοδεύεται και με λατρεία. Ανάψτε το καντήλι σας, ανάψτε το κεράκι σας, ανάψτε το θυμιατό σας· ώστε η προσευχή να συνοδεύεται και με την λατρεία.

   Η καρδία, σας είπα, όμως, της λατρείας, είναι η θυσία. Είναι η θυσία. Ναι. Στην Θεία Λειτουργία το κέντρον ποιο είναι; Η θυσία. Η θυσία του Χριστού. Το κέντρον, λοιπόν, είναι πάντα η θυσία. Στη θυσία αυτή πρέπει και εμείς να συμμετέχομε όχι μόνον στη συμμετοχή μας στο ποτήριον της ζωής, που θα κοινωνήσομε, αλλά όπως γράφει ο Απόστολος Παύλος «παραστῆσαι τὰ σώματα ἡμῶν (:να παραστήσομε, να προσφέρομε)». Το «παραστῆσαι» έχει ειδική σημασία. Δεν την αναλύω τώρα την λέξη. «Τα σώματά σας». Τι; «Τα σώματά σας», «τα σώματά σας». Τι; «Θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λατρείαν ὑμῶν -τι θα πει «λογική»; Την πνευματική λατρεία σας. Πώς τα σώματα; Θα το δούμε αμέσως παρακάτω- καὶ μὴ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ (:μη γίνεσθε ένα σχήμα με τούτον τον αιώνα), ἀλλὰ μεταμορφοῦσθαι τῇ ἀνακαινώσει τοῦ νοὸς ὑμῶν (:αλλά να μεταμορφώνεσθε εις το να γίνεται καινούρια και καινούρια η νοοτροπία σας) εἰς τὸ δοκιμάζειν ὑμᾶς (:εις το να δοκιμάζετε) τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ (:τι θέλει ο Θεός; Αυτό θα κάνω), τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐάρεστον καὶ τέλειον». Ναι. Προσέξτε: Εάν δεν προσφέρω θυσία στον διάβολο. Τίνι τρόπῳ; Με την πορνεία. Με την πορνεία προσφέρω θυσία στον διάβολο. Με την αγνότητα προσφέρω την θυσία στον Θεό. Γι'αυτό είπε ο Απόστολος Παύλος: «να προσφέρετε θυσία ζωντανή τα σώματά σας». Δεν είπε «τις καρδιές σας». Είπε «τα σώματά σας». Δεν μπορώ να πάω στην Εκκλησία και να πέφτω στην πορνεία. Δεν προσφέρω θυσία στον Θεό. Προσφέρω στον διάβολο και δεν το καταλαβαίνω. Κι όταν το σπέρμα σκορπιέται μάταια και ανώφελα, λένε οι Πατέρες, ότι είναι θυσία και σπονδή εις τον διάβολον. Όχι. Θα μείνω εγκρατής. Μόνον ό,τι ο Θεός θέλει, μόνον μέσα εις τον γάμον. Τίποτε άλλο.

   Η έννοια αυτού του «παραστῆσαι»,  αλλά… σας είπα, ας το αφήσουμε, γιατί πέρασε και η ώρα… Εδώ βλέπομε πολύ θαυμάσια ότι θυσία είναι η προσφορά του ιδίου μας θελήματος. Όχι τι θέλω. Τι θέλει ο Θεός. Και ξέρετε πόσο σκληρόν είναι, πόσο οδυνηρόν είναι να μείνω στο θέλημα του Θεού και όχι στο θέλημα το δικό μου; «Ἰδοὺ ἥκω – λέει ο Κύριος -  τοῦ ποιῆσαι, ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά Σου». «Να, ήρθα να κάνω το θέλημά Σου».

    Θυσία είναι η μετάνοια και η συντριβή της καρδίας. «Θυσία τῷ Θεῷ – λέει η Γραφή στον 50ό Ψαλμό- πνεῦμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει». Θυσία είναι η προσφορά της καρδιάς σαν αγάπη. «Δός μοι, υἱέ, σὴν καρδίαν», λέγει η Γραφή. «Υιέ μου, δος μου την καρδιά σου». Θυσία είναι η ομολογία της πίστεως. Εκείνο το «ἀναφέρωμεν» που λέγαμε προηγουμένως, λέει στην προς Εβραίους ο Απόστολος, και «παραστήνω» και «αναφέρω», «ἀναφέρωμεν»  -το «ρω» με ωμέγα· δηλαδή «να αναφέρομεν», τι;- «θυσίαν αἰνέσεως διὰ παντὸς τῷ Θεῷ, τοῦτ᾿ ἔστι καρπὸν χειλέων ὁμολογούντων τῷ ὀνόματι αὐτοῦ». Θυσία είναι η ελεημοσύνη. Λέει ο Απόστολος: «Τῆς δὲ εὐποιίας καὶ κοινωνίας μὴ ἐπιλανθάνεσθε· τοιαύταις γὰρ θυσίαις εὐαρεστεῖται ὁ Θεός». Θυσία είναι και η ορθόδοξος πίστις. «Ἐν ἀληθείᾳ». Θυσία είναι όλα αυτά.

    Αγαπητοί, η λατρεία του Θεού στο Γαριζίν απεδείχθη κατωτέρα της λατρείας του Θεού στα Ιεροσόλυμα, η οποία και αυτή, με τη σειρά της, κατηργήθη. Απομένει σ’ αυτήν τώρα να λατρευτεί πού; Τώρα πού; Στην Ιερουσαλήμ. Να λατρευτεί ο Αντίχριστος. Εκεί θα λατρευτεί ο Αντίχριστος. Στον ναό του Σολομώντος, που θα χτίσει ο Αντίχριστος.

    Η λατρεία του Θεού είναι παντού. Η λατρεία του Θεού, παντού και πάντοτε, από την θυσία στην Θεία Λειτουργία, μέχρι την θυσία του ανθρώπου στο θυσιαστήριον της πίστεως και της αγάπης του Θεού. Αυτή είναι η λατρεία που μας υπέδειξεν ο Κύριος, όταν είπε «ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ». Κι εμείς, όπως γράφει ο Απόστολος Πέτρος, «ὡς λίθοι ζῶντες(:σαν ζώντα λιθάρια) οἰκοδομούμενοι(:οικοδομούμεθα), οἶκος πνευματικός(:χτιζόμαστε οικοδομή πνευματική), ἱεράτευμα ἅγιον, ἀνενέγκαι (:στο οποίον θα προσφέρομε) πνευματικὰς θυσίας εὐπροσδέκτους τῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ». Εκεί θα προσφέρομε τους εαυτούς μας στον Θεό, ως πνευματική πια λατρεία και θυσία. 

🔸600η🔸ομιλία στην κατηγορία : " Ὁμιλίαι Κυριακῶν ".

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ὁμιλίαι Κυριακῶν " .
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/omiliai-kyriakvn
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_25.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BD%89%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1%CE%B9%20%CE%9A%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%B1%CE%BA%E1%BF%B6%CE%BD.?m=1

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Ψηφιοποίηση και επιμέλεια κειμένου : Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.
https://tasthyras.wordpress.com/tag/%ce%b5%ce%bb%ce%ad%ce%bd%ce%b7-%ce%bb%ce%b9%ce%bd%ce%b1%cf%81%ce%b4%ce%ac%ce%ba%ce%b7/

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

🔸Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου.
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου.
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

🔸Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Ἀπαράδεκτη λατρεία.

†. Σεβασμιώτατε, αγαπητοί μου αδελφοί. Σήμερα, πρώτη ημέρα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εισερχόμεθα εις το σκάμμα των αγώνων των πνευματικών και της λατρείας της πνευματικής προς τον Άγιον Τριαδικόν Θεόν μας. Βέβαια, ο λαός του Θεού θα νηστεύσει. Βέβαια, μη αρκούμενος εις την κατά Σάββατον και Κυριακήν Θείαν Λειτουργίαν, θα αναζητήσει να λατρεύσει τον Κύριον και με τις, κατά Τετάρτην και Παρασκευήν, Προηγιασμένες Θείες Λειτουργίες. Θα υπάρχει δηλαδή μία πύκνωσις προσφοράς και λατρείας στον Θεό. Κι όλα αυτά βεβαίως πολύ καλά. Τίθεται, όμως, το ερώτημα: Είναι ο Θεός ευχαριστημένος ή έχει παράπονον από τον λαόν του, τον νέον Ισραήλ, την Εκκλησίαν;

      Την αφορμήν αυτής της αυτοκριτικής έθεσε το πρωινό ανάγνωσμα από την έκτην Ώραν, και που είναι στην έκτη Ώρα από τον προφήτην Ησαΐαν, που εκεί ο Θεός εκφράζει το παράπονό του για τον παλαιόν Ισραήλ, και πολύ σοφά η Εκκλησία μας ετοποθέτησεν αυτήν την περικοπή, μόνο και μόνο για να υπενθυμίσει, να υπενθυμίζει μήπως τα αυτά παράπονα τα έχει ο Θεός και δια τον νέον Του λαό, τον νέον Ισραήλ, την Εκκλησίαν. Και τούτο διότι δυστυχώς ο νέος Ισραήλ, η Εκκλησία, οι ορθόδοξοι Χριστιανοί μας, βαδίζουν στα ίδια χνάρια, όπως και ο παλαιός Ισραήλ. Συνεπώς, οι προφητικοί λόγοι του Ησαΐου έχουν –δυστυχώς!- την ίδια πάντοτε επικαιρότητα.

     Τι λέγει εκεί ο Θεός; Έτσι δε και ανοίγει το βιβλίον του Ησαΐου: «῎Ακουε οὐρανὲ καὶ ἐνωτίζου γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν· υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν. Ἒγνω βοῦς τὸν κτησάμενον καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ· ᾿Ισραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν. Οὐαὶ ἔθνος ἁμαρτωλόν, λαὸς πλήρης ἁμαρτιῶν, σπέρμα πονηρόν, υἱοὶ ἄνομοι· ἐγκατελίπατε τὸν Κύριον καὶ παρωργίσατε τὸν ἅγιον τοῦ ᾿Ισραήλ». Αγαπητοί μου, υποβαλλόμεθα με αυτούς τους λόγους του Προφήτου, που αρχίζει με μίαν αυστηρήν μεγαλοπρέπεια το προφητικό του αυτό βιβλίο. Επικαλείται ως μάρτυρας της αχαριστίας του λαού του, αυτόν τον ουρανόν και αυτήν την γην, εφόσον –περίεργο- δεν υπάρχει δίκαιος να ακούσει το παράπονον του Θεού. Και καλεί μάρτυρες τον ουρανόν και την γην.

     Αλλά, αν ο προφήτης φτάνει να επικαλεστεί τα άψυχα κτίσματα, αυτό είναι ένα τρομερό κατάντημα του λαού, που λογικοί άνθρωποι δεν θα μπορούσαν να κατανοήσουν αυτό τους το κατάντημα. Και επικαλείται τον ουρανόν και την γην. Έφθασαν στο σημείον, λογικοί όντες, να μην κατανοούν. Λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Πολλοῦ γέμει τοῦ θυμοῦ τὸ προοίμιον». «Το προοίμιον των προφητειών», λέγει, «είναι γεμάτο από θυμόν». «Εἰ γὰρ μὴ σφοδρά τις ἦν καὶ ἄφατος ἡ ὀργή, οὐκ ἂν τοὺς ἀνθρώπους ἀφείς, πρὸς τὰ στοιχεῖα τὸν λόγον ἔστρεψεν». «Εάν δεν ήταν», λέγει, «τόσο πολύ μεγάλη και ανείπωτη η οργή του Θεού, δεν θα άφηνε τους ανθρώπους για να πιάσει τα άψυχα στοιχεία και να ζητάει από εκεί ο Θεός την μαρτυρίαν»· «δεικνὺς ὅτι τῶν ἀναισθήτων φύσει στοιχείων χεῖρον οἱ λόγῳ τετιμημένοι διάκεινται (:δείχνοντας ότι αυτοί που τιμήθηκαν με λογική, δηλαδή οι άνθρωποι, είναι χειρότεροι από τα εκ της φύσεως αναίσθητα στοιχεία)».

       Αλλά πέραν του κτιστού ουρανού, ορατού ουρανού, είναι και οι κάτοικοί του. Είναι οι άγιοι Άγγελοι. Και όλοι οι κάτοικοι της γης, αυτοί που δεν εγνώρισαν τον αληθινόν Θεόν. Οι «εθνικοί» λεγόμενοι, οι ειδωλολάτραι δηλαδή. Όλοι αυτοί καλούνται ομοίως να σταθούν τώρα μάρτυρες. Με μιαν, θα λέγαμε, προέκτασιν της ερμηνείας «ουρανός και γη». Αλλά ακόμα και αυτός ο μετεωρολογικός ουρανός, αυτός που βρέχει, χιονίζει, δίνει την βροχή δηλαδή, δίνει τον ήλιο, δίνει τους ευκράτους καιρούς, όπως και η γη που δέχεται αυτούς τους ευκράτους καιρούς του ουρανού και έρχονται ο ουρανός και η γη να θρέψουν έναν αχάριστο λαό. Τους επικαλείται, λοιπόν, ο Θεός, ο προφήτης για λογαριασμό του Θεού, τους επικαλείται μάρτυρες.

      Και τι λέγει ο Θεός; Σε τι να σταθούν αυτά μάρτυρες; Σε τι; Ποιος ο λόγος; Λέγει ο Θεός: «Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν (:Εγώ εγέννησα παιδιά, τα δόξασα – ὕψωσα -, τα δόξασα και αυτοί δε, με παρεγνώρισαν)». Δηλαδή, «δεν με λογάριασαν, μου γύρισαν την πλάτη». Βλέπετε εδώ ότι είναι η δημιουργία του λαού του Θεού, του λαού του Ισραήλ, που κατάγεται από τον Αβραάμ· και που ο Θεός εφόρτωσε τον Αβραάμ με τόσες υποσχέσεις, τόσες επαγγελίες, γι’ αυτόν τον λαό. Και ο λαός τώρα αθετεί τον Κύριον. Πώς τον αθετεί; Όταν έστρεφε, πολύ πυκνά, το πρόσωπό του ο Ισραήλ να δεχθεί και να λατρεύσει γειτονικούς, ειδωλολατρικούς λαούς και να εγκαταλείπει τον άγιον του Ισραήλ.

     Το κυριότατο αμάρτημα αυτού του λαού δεν ήταν οι συνήθεις παραβάσεις του νόμου, όπως θα λέγαμε, των εννέα τελευταίων εντολών, ή των οκτώ τελευταίων εντολών· ήταν κυρίως οι δύο πρώτες εντολές· που ελάτρευαν την κτίσιν, ελάτρευαν τα είδωλα, ελάτρευαν πέρα από τα είδωλα γιατί πίσω από τα είδωλα είναι οι δαίμονες –λέγει ο Ψαλμωδός ότι «τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν δαιμόνια»- και άφηναν τον αληθινό Θεό… Αυτό ήταν το πολύ πολύ μεγάλο αμάρτημα αυτού του λαού. Και έτσι δημιουργούσαν μίαν αποστασίαν. Απήρχοντο, έφευγαν από του προσώπου του Θεού, δεν ήθελαν… Ρίξτε μια ματιά στην Παλαιά Διαθήκη, διαβάσατέ την όλη, ανάγνωση. Θα δείτε ότι μία διήρχουσα γραμμή είναι αυτή. Ποια; Ότι ο λαός αποστατεί και ο Θεός διαμαρτύρεται. Τιμωρεί, επανέρχεται ο λαός, δια να επανέλθει πάλι εις την αποστασίαν του και πάλι να τιμωρήσει ο Θεός και πάλι να επανέλθει ο λαός· αυτό το σχήμα θα το δείτε συνέχεια· από τη στιγμή που ο Θεός δημιουργεί τον λαό Του δικό Του, τους απογόνους του Αβραάμ μέχρι την εποχή του Χριστού.

      Αλλά… Εδώ λέγει ότι «ἐγέννησα υἱούς». Βεβαίως, η υιοθεσία αυτή θα εγίνετο φανερή και πολύ βαθυτέρα εις τον χώρον της Καινής Διαθήκης. Όταν εκεί βλέπομε να υπάρχει υιοθεσία, υιοθεσία του Θεού δια του Ιησού Χριστού· προσλαμβάνει εκείνους που πιστεύουν και τους κάνει παιδιά Του. Παιδιά Του κατά χάριν. Και Θεούς κατά χάριν. Και στην Παλαιά Διαθήκη ήταν να γίνουν θεοί κατά χάριν. «Ἐγὼ εἶπα θεοὶ ἐστέ».  Και βλέπει κανείς στην Καινή Διαθήκη που λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης: «Ὃσοι ἔλαβον αὐτόν -δηλαδή τον Χριστόν-, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι (:τους έδωκεν την εξουσία να γίνουν παιδιά του Θεού), τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ,  οἳ  (:οι οποίοι) ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν». Βλέπετε, λοιπόν, ότι κατεξοχήν υιοθεσία είναι στην Καινή Διαθήκη.

      Αλλά τι σημαίνει «ἠθέτησαν»; Ο παλαιός Ισραήλ, όχι λιγότερο και ο νεότερος, τι ηθέτησαν; Τα συμφωνηθέντα της διαθήκης. Όταν λέμε Παλαιά Διαθήκη, εννοούμε συμφωνία. Κάνει ο Θεός μία συμφωνία με τον λαό Του. Αυτό θα πει «διαθήκη». Συμφωνία. Και τι θα πει Καινή Διαθήκη; Το ίδιο πράγμα. Συμφωνία. Καταρχάς, λοιπόν, αθετείται αυτή η συμφωνία. Όσο δε για τον χώρο της Καινής Διαθήκης… αθετείται το Βάπτισμα. Διότι εις το όνομα του Αγίου Τριαδικού Θεού εβαπτίσθημεν και όμως αθετούμε το Βάπτισμα.

       Ακόμη; Είναι η αποστασία. Όταν ο Απόστολος Παύλος ομιλεί σαν σημάδι των εσχάτων την αποστασία- ακούσατε προηγουμένως την ευαγγελική περικοπή; Σας τρόμαξε; Ο Κύριος είπε πολλά σημάδια αναγνωρίσεως του τέλους. Κάθε, κάθε λέξη και γεγονός. Σας συνετάραξε η περικοπή; Λοιπόν. Όταν ομιλεί ο Απόστολος Παύλος για την αποστασία, είναι ένα από τα τελευταία σημάδια του ερχομού του Χριστού. Τι λέγει ο Απόστολος; Επειδή είχαν θορυβηθεί οι Θεσσαλονικείς, τους λέγει: «Πρώτα θα έλθει η αποστασία και μετά ο Αντίχριστος, ο άνομος». Διότι εκείνοι επίστευαν ότι θα έλθει στις μέρες των. Ενώ ακόμη ο Παύλος θα ήταν στη ζωή… Είχαν παρανοήσει. Και τους λέει: «Όχι. Θα ‘ρθει πρώτα η αποστασία». Αυτήν την λέξη βάζει: «αποστασία». Και μετά θα έλθει ο άνομος, δηλαδή ο Αντίχριστος. Συνεπώς; Βλέπει κανείς εδώ ότι τι είναι η αποστασία; Είναι η αθέτησις. Αθετούμε τον Χριστόν. Τον έχουμε αθετήσει. Πιστέψτε με. Εδώ εμείς, οι Έλληνες, οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, στο σύνολό μας, πλην, πλην, πλην εξαιρέσεων, έχομε αθετήσει.

      Βέβαια, αν λάβετε υπόψη ότι μόνο το 2% εκκλησιάζεται, αλλά κι αν υποτεθεί ότι ένα άλλο 2% θα μπορούσε να είναι ευσεβές, που να μην εκκλησιάζεται παρά αραιά –τώρα τι είδους ευσέβεια μπορεί να είναι αυτό· άλλη παράγραφος…- αμέσως, από τα νούμερα, βρίσκομε ότι πού είναι το άλλο 98 ή το άλλο 96 -90!- τοις εκατό; Γι ‘ αυτό σας είπα ότι στην πλειονότητά μας ήδη έχομε αποστατήσει από τον Άγιον του Ισραήλ. Ή τον Άγιον Τριαδικόν Θεόν μας. Και αυτό είναι εκείνο το οποίον πρέπει να μας τρομάζει!

     Έτσι, βλέπετε, ο λαός μας, το πόσο κατανοεί αυτά τα οποία ο Κύριος δια του Ευαγγελίου παραγγέλλει, αυτά που ως ήθος θέλει ο Κύριος, ως πνευματική ζωή, αυτά όλα που η Εκκλησία διαρκώς τα διαλαλεί. Μπορείτε να ιδείτε κατά πόσο κατανοεί ο λαός μας από το πώς εχθές, σήμερα διασκεδάζει. Όχι διασκεδάζει. Ασωτεύει. Όταν πια δεν είναι υπόθεσις απλώς ατομική, όταν δήμοι και κοινότητες οργανώνουν αυτήν την ασωτία, μπορούμε να αντιληφθούμε –μη μου πείτε πώς τα οργανώνει· ρίξτε μια ματιά στην εφημερίδα, μάθετε, γύρω μας γίνονται αυτά τα πράγματα, δεν είναι πράγματα άγνωστα, για να δείτε, επαναλαμβάνω, πώς ο λαός μας αντιλαμβάνεται τη σωτηρία του… Και πόσο ο λαός μας αυτός απέχει από του να αφυπνιστεί και να τρομάξει για εκείνα τα οποία έρχονται!

     Αγαπητοί μου· και πάλι μια τρομερή εικόνα εισάγει εδώ ο Θεός. Την πρώτην την εισάγει ο προφήτης- κατ’ έμπνευσιν εννοείται· του Θεού. Πάλι εδώ  εισάγει μια εικόνα ο ίδιος ο Κύριος. Και λέγει: «Ἒγνω βοῦς τὸν κτησάμενον καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν». «Το βόδι ξέρει το αφεντικό του, ‘’τον κτησάμενον’’, αυτόν ο οποίος το αγόρασε, το αφεντικό του. Και το γαϊδουράκι γνωρίζει -λέει- το παχνί του κυρίου του· ξέρει τον στάβλο και γυρίζει και πηγαίνει εκεί. Ο Ισραήλ, όμως, δεν με ανεγνώρισε, ούτε με κατενόησε». Φοβερό και εδώ πάλι! Πάλι αναφέρεται σε όντα κατώτερα του ανθρώπου, για να κάνει μίαν σύγκρισιν. Πρώτα τα άψυχα: ουρανός και η γη. Τώρα τα έμψυχα· αλλά τα «ά-λογα», δηλαδή τα μη έχοντα λογικήν. Ιδού το κατάντημα του ανθρώπου…

      Αν θέλετε να προχωρήσω και λιγάκι πιο πέρα στην Παλαιά Διαθήκη, το σημειώνει αυτό ένας ξένος, ο Πασκάλ και λέγει: «Αν ο Θεός καλεί τον μέθυσον, τον άνθρωπο που μεθά ή τον τεμπέλη και του λέει: «Έλα εδώ, οκνηρέ, να ιδείς πώς δουλεύει η μέλισσα, πώς εργάζεται το μυρμήγκι». «Εάν», λέγει, «αυτά τα έντομα ο Θεός καλεί για να συνετίσει τον τεμπέλη, αυτό είναι κατάντημα». Είναι κατάντημα. Πραγματικά.

     Και δικαιολογημένα, λοιπόν, εδώ επιφωνεί ο προφήτης: «Οὐαὶ ἔθνος ἁμαρτωλόν, λαὸς πλήρης ἁμαρτιῶν, σπέρμα πονηρόν, υἱοὶ ἄνομοι (:Αλίμονό σου, έθνος αμαρτωλό, λαός που είσαι γεμάτος από αμαρτίες, είσαι σπέρμα πονηρόν)». Αυτό λίγο να το δούμε: «Αντί να είσαι ἔθνος ἅγιον», που λέει ο Θεός στο βιβλίο της Εξόδου, «ἔθνος ἅγιον, εσύ γίνεσαι σπέρμα πονηρόν. Αντί να είσαι σπέρμα Αβραάμ, γίνεσαι σπέρμα πονηρόν. Κι αντί να είσαι παιδί του Θεού, να είστε παιδιά του Θεού, είσαστε άνομοι». Και ο ορμαθός αυτός των αμαρτιών είχε σαν αποτέλεσμα την αποστασία και την ροπή εις την ειδωλολατρία.

     Γι'αυτό λέγει ο προφήτης στη συνέχεια: «Ἐγκατελίπατε τὸν Κύριον καὶ παρωργίσατε τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραήλ». «Τον εγκαταλείψατε - αποστασία-  και Τον παροργίσατε τον Άγιον του Ισραήλ». Είδατε; «Τον Άγιον του Ισραήλ». Μπορεί να δει κανείς όλους αυτούς τους λόγους του προφήτου στον νέον Ισραήλ, τον λαό μας τον ελληνικόν -να πάρω μόνο τον ελληνικόν- ορθόδοξον, ελληνικόν μας λαόν; Μπορεί να δει εδώ καταστάσεις ίδιες και να μην δακρύσει; Και να μην πονέσει, και να μην μελαγχολήσει; Γιατί; Γιατί εδώ έχομε κάτι πολύ βαρύτερο, κάτι πολύ σπουδαιότερο· διότι επιτέλους, πώς εδόθηκε η Παλαιά Διαθήκη; Και πώς στηρίχτηκε; Με αίμα ζώων… Και καμία λατρεία δεν προσεφέρετο στον Θεό χωρίς θυσίες, αιματηρές και αναίμακτες. Εδώ τι έχομε; Έχομε τον Τίμιον Αίμα του Χριστού! Πόσο διαφέρει το Τίμιον Αίμα του Χριστού από τις θυσίες της Παλαιάς Διαθήκης; Πόσο λοιπόν περισσότερο έντονα θα έπρεπε να μιλήσει ο λόγος του Θεού δια τους αθετούντας Ορθοδόξους Χριστιανούς;

      Και για να μην το λέγω εγώ, ακούστε, με λαχτάρα και φόβο γράφει ο Απόστολος Παύλος στους Εβραίους: «Διὰ τοῦτο δεῖ περισσοτέρως ἡμᾶς προσέχειν τοῖς ἀκουσθεῖσι, μή ποτε παραῤῥυῶμεν (:πρέπει περισσότερο να προσέξομε σε εκείνα που ακούστηκαν για το πρόσωπο του Ιησού Χριστού από τους αποστόλους Του και να μην παρασυρθούμε). Εἰ γὰρ ὁ δι᾿ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος –ποιος λόγος; Στο Σινά!-, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν(:τιμωρήθηκε αυστηρά· πώς σύρθηκαν στην Βαβυλώνα οι Εβραίοι -70 χρόνια!- αιχμάλωτοι, κι άλλα… ή το Βόρειο Βασίλειο αποχωρίστηκαν, χωρίστηκαν, δυο βασίλεια, κι αυτό κατάντημα, και το Βόρειο Βασίλειο είχε προ-αιχμαλωτιστεί από τους Ασσυρίους και τόσα άλλα, και πολέμους και λοιπά και λοιπά που υφίστατο αυτός ο λαός, τιμωρίες των παραβάσεών των… Και λέγει ο Απόστολος:), πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας;». «Πώς εμείς θα ξεφύγουμε», λέγει, «μπροστά σε μια – και λέει «αμέλεια»- μπροστά στην αμέλεια μιας τέτοιας σωτηρίας;».  Ποιας σωτηρίας; Η οποία κατακυρώθηκε με το Αίμα, καλύτερα με την Ενανθρώπηση και το χυμένο, στον Σταυρό, Αίμα του Ενανθρωπήσαντος Λόγου του Θεού; Mπορούμε, λοιπόν, να συγκρίνομε; Υπάρχει σύγκρισις;

     Και εξηγεί ο Θεός, για όλους τους προαναφερθέντες αυτούς χαρακτηρισμούς, για να δείξει αυτήν την απαράδεκτη λατρεία που προσφέρεται στον Θεό, λέγει στη συνέχεια: «Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν;». «Ως προς τι», λέγει, «το πλήθος των θυσιών σας;». Βλέπετε; «Πλῆθος». Δηλαδή προσέφεραν πολλές θυσίες. Θα λέγαμε σήμερα: Πρόσφορα, κεριά, λιβάνια, λειτουργίες, τούτα, κείνα… «Λέγει Κύριος· πλήρης εἰμὶ ὁλοκαυτωμάτων κριῶν, καὶ στέαρ ἀρνῶν καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι –είμαι γεμάτος· δεν θέλω τίποτα απ’ αυτά όλα- οὐδὲ ἂν ἔρχησθε ὀφθῆναι μοι (:ούτε να ‘ρχεστε να σας βλέπω). Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν (:Ποιος σας τα ζήτησε από τα χέρια σας αυτά;); Πατεῖν τὴν αὐλήν μου οὐ προσθήσεσθαι (:Δεν θα ξαναμπείτε μέσα στην αυλή μου -στον ναό, εννοείται, του Σολομώντος- δεν θα σας επιτρέψω να μπείτε μέσα εις την αυλή μου)· ἐὰν φέρητε σεμίδαλιν, μάταιον (: εάν φέρετε σιμιγδάλι-ή κάνετε πρόσφορο σιμιγδαλένιο, ματαίως)· θυμίαμα, βδέλυγμά μοί ἐστι (:θυμίαμα; Μου είναι βδέλυγμα)· τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰ σάββατα καὶ ἡμέραν μεγάλην –ποια είναι η «μεγάλη ἡμέρα»; Οι εορτές- οὐκ ἀνέχομαι (:δεν τις θέλω. Δεν θέλω να κρατάτε αργία -το λέει παρακάτω:)· νηστείαν καὶ ἀργίαν καὶ τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου(:τις νηστείες σας και τις αργίες σας τα μισεί η ψυχή μου. -Γιατί; Λέμε «Καθαρά Δευτέρα», αργία: η πιο βρώμικη Δευτέρα του έτους… Πάσχα, Χριστούγεννα· οι πιο βρώμικες ημέρες του έτους… Αντιλέγετε; Αμφιβάλλετε; Είδατε; : «Μισεῖ ἡ ψυχή μου»-)· ἐγενήθητέ μοι εἰς πλησμονήν (:γίνατε για μένα πλησμονή, δηλαδή σας μπούχτισα), οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν (: δεν θα ανεχτώ πια τις αμαρτίες σας). Ὃταν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας ὑμῶν πρός με (:προσεύχεστε και δέεσθε), ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ᾿ ὑμῶν (: θα πάρω τα μάτια μου), καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν ὑμῶν -κάνουμε πολλές ακολουθίες κ.λπ.-, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν (:δεν θα σας ακούσω)».

      Γιατί; Βλέπομε αγαπητοί μου, μια λατρεία απαράδεκτη. Επειδή υπάρχει πολλή αμαρτία. Επειδή υπάρχει διεστραμμένη αντίληψις περί θρησκευτικής και πνευματικής ζωής. Όταν εσύ, κυρά μου, δίνεις την κόρη σου να βγει στο πεζοδρόμιο για να την παντρέψεις –αλλά πας το πρόσφορό σου στην εκκλησία… Εσύ, πατέρα, όταν σπρώχνεις το παιδί σου στην πορνεία, «γιατί», λέει, «είναι άνδρας!»- πας όμως στην εκκλησία… Αμ δεν θα δεχτεί τίποτα ο Θεός από όλα αυτά. Τίποτα δεν θα δεχτεί! Δυστυχώς, είναι γνωρίσματα του δικού μας, του ορθοδόξου ελληνικού λαού αυτά που σας λέγω.

      Γι'αυτό και ακριβώς ο Θεός μας προσκαλεί σε μια ειλικρινή, ειλικρινή μετάνοια. Και λέγει: «Λούσασθε (:λουστείτε) καὶ καθαροὶ γίνεσθε(: εξομολογηθείτε), ἀφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν (:αφαιρέστε τις πονηριές από τις ψυχές σας) ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου, παύσασθε ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν, μάθετε καλὸν ποιεῖν (:μάθετε να κάνετε το καλό), ἐκζητήσατε κρίσιν (:το δίκαιο δηλαδή), ῥύσασθε ἀδικούμενον (:απαλλάξατε τον αδικούμενον), κρίνατε ὀρφανῷ καὶ δικαιώσατε χήραν· καὶ δεῦτε διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος». -Ακούστε: «Και ελάτε να κουβεντιάσουμε». Πώς μ’ αρέσει αυτή η φρασούλα: «Και ελάτε να κουβεντιάσουμε»· δεῦτε διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος»-.

      Και οι συνέπειες αυτής της υπακοής  ή ανυπακοής αναλόγως, το λέει πάλι ο Ίδιος ο Κύριος: «Καὶ ἐὰν θέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε (: Αν θέλετε και αν με ακούσετε, τα αγαθά της γης θα φάτε, θα υπάρχει ευδαιμονία)· ἐὰν δὲ μὴ θέλητε (:όταν, όμως, δεν θέλετε), μηδὲ εἰσακούσητέ μου (:ούτε με ακούσετε) μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται (:μαχαίρι θα σας φάει)· τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα». Όχι του πατρός Αθανασίου· το στόμα του Κυρίου τα είπε αυτά…

       Αγαπητοί μου. Σεβασμιώτατε. Αγαπητοί μου. Ο Θεός είπε δια του Ησαΐου: «Ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ καὶ ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν τιμῶσί με, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόῤῥω ἀπέχει ἀπ᾿ ἐμοῦ· μάτην δὲ σέβονταί με». «Μόνο με τα χείλια, όχι με την καρδιά». Γι’ αυτό ας ακούσουμε αυτό που λέγει η Εκκλησία μας - ήτανε σημερινό τροπάριο, πρωινό· δηλαδή στον Εσπερινό: «Νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν, εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ, ἀληθὴς νηστεία, ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις (:να φύγουμε από τα κακά), ἐγκράτεια γλώσσης, θυμοῦ ἀποχή, ἐπιθυμιῶν χωρισμός, καταλαλιᾶς, ψεύδους, καὶ ἐπιορκίας· ἡ τούτων ἔνδεια (:όταν, δηλαδή, υπάρχει φτώχεια τέτοιων, φτώχεια τέτοιων κακών καταστάσεων), νηστεία ἐστίν, ἀληθὴς καὶ εὐπρόσδεκτος». «Τότε», λέγει, «υπάρχει αληθινή νηστεία, δεκτή από τον Θεό και ευπρόσδεκτη». Είναι το πρώτον τροπάριον των αποστίχων του Εσπερινού της σημερινής ημέρας.

       Αγαπητοί μου. Με μία τέτοια γνώση και με τέτοιες προϋποθέσεις, σας εύχομαι καλή Σαρακοστή.

🔸18η🔸 ομιλία στην κατηγορία : " Ὁμιλίες Κυρ. Τυρινῆς, Καθ. Δευτέρας, Μεγάλου Κανόνος ".

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ὁμιλίες Κυρ. Τυρινῆς, Καθ. Δευτέρας, Μεγάλου Κανόνος " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/omilies-kyr-tyrinhs-kau-defteras-megaloy-kanonos
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_60.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίες Κυρ. Τυρινῆς, Καθ. Δευτέρας, Μεγάλου Κανόνος».🔻
https://drive.google.com/file/d/1SmoR2cqkXjuoTu0es5zMUX9ZQiV-Y3nU/view?usp=drivesdk

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Ψηφιοποίηση και επιμέλεια κειμένου : Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

🔸Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

🔸Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Πρέπει νά γονατίζουμε τήν Κυριακή κατά τήν λατρεία;

†. Μερικοί λένε ὅτι στὸ «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν» πρέπει νὰ γονατίζουμε ὡς ἔνδειξι εὐλαβείας πρὸς τὸν Θεόν· ἄλλοι ὅμως λένε ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται, διότι ἡ Κυριακὴ εἶναι ἀναστάσιμη ἡμέρα καὶ τὸ γονάτισμα δηλώνει πένθος. Τελικῶς, τί πρέπει νὰ κάνουμε;

   Μία παρατήρησι· στὸ χαρτὶ τῆς ἀπορίας, στην πρότασι «τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν», στο «σῶν» ὑπάρχει ὀξεία! Θέλει περισπωμένη! Πῶ, πῶ, πῶς φαίνεται! Τὸ μονοτονικὸ εἶναι πανάθλιο! Εἶμαι ἐχθρὸς τοῦ μονοτονικοῦ! ἀλλὰ τὸ νὰ γράφεις ἀρχαία γλῶσσα καὶ νὰ γράφει μονοτονικό! Καλύτερα νὰ μὴν βάλλεις τίποτε! εἶναι πάρα πολὺ δύσκολο· εἶναι πολλὰ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ξέρει κανεὶς πῶς νὰ τὰ ἑρμηνεύσει. Π.χ. το «ην», ἥττα, νί· δὲν βάζεις καθόλου τόνο. Τί εἶναι αὐτό; Ρῆμα, παρατατικὸς τοῦ εἰμί; Εἶναι ἀναφορικὴ ἀντωνυμία θηλυκοῦ γένους; Τί εἶναι; Οἱ ἀρχαῖοι ἔβαλαν τόνους γιατὶ δὲν μποροῦσαν οἱ ἐκτὸς ηπειρωτικῆς Ἑλλάδος νὰ διαβάσουν καὶ νὰ μιλήσουν· εἶχαν τὸν λόγο τους!

   Γιὰ τὸ θέμα μας ρωτᾶ ἡ ἀπορία γιὰ τὴν Κυρική· δὲν τίθεται θέμα γιὰ και θημερινές. Ὁ Ἰουστῖνος ὁ φιλόσοφος, στὰ μέσα του 2ου αἰῶνος, δίδει ἀπάντησι στὴν ἐρώτησι (ὑπ' ἀριθμόν 115 ἀπάντησις)· ἀναφέρεται στὸν Ἅγιον Εἰρηναῖο, ἐπίσκοπο Λυῶνος, ὁ ὁποῖος ἦταν μαθητής τοῦ Ἁγίου Πολυκάρπου, ὁ ὁποῖος ἦταν μαθητὴς τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ. Θὰ λέγαμε ὅτι εἶναι ὁ «πνευματικὸς ἐγγονός»· ὁπότε ἄκουσε ἀπὸ τὸν Ἅγιον Πολύκαρπον πολλὰ πράγματα ὁ Ἅγιος Εἰρηναῖος, τὰ ὁποῖα ἔγραψε, εἶπε, καὶ τώρα τὰ παίρνει ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος, ὁ «δισέγγονος» τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ θεολόγου. Είμαστε πολὺ κοντὰ στοὺς Ἀποστόλους· ἔχουμε τὴν ἄμεσο παράδοσι τῶν Ἀποστόλων. Λέγει ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος· «Τὸ δὲ ἐν Κυριακῇ μὴ κλίνειν γόνυ», τὸ νὰ μὴν γονατίζει κανεὶς τὴν Κυριακή «σύμβολόν ἐστι τῆς ἀναστάσεως», εἶναι σύμβολο τῆς ἀναστάσεως τῆς δικῆς μας ὄχι τοῦ Χριστοῦ! «δι᾿ ἧς τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι τῶν τε ἁμαρτημάτων καὶ τοῦ τεθανατωμένου θανάτου ἠλευθερώθημεν», μὲ τὴν ἀνάστασι τοῦ Χριστοῦ σώθηκαν οἱ δικές μας ἁμαρτίες· «ἐκ τῶν ἀποστολικῶν δὲ χρόνων ἡ τοιαύτη συνήθεια ἔλαβε τὴν ἀρχήν», τὴν ἀρχὴν αὐτή, νὰ μὴν γονατίζουμε τὴν Κυριακή, τὴν ἔχουμε ἀπὸ τοὺς ἀποστολικούς χρόνους! «καθώς φησὶ ὁ μακάριος Εἰρηναῖος ὁ μάρτυρ» (ὄχι ὁ μάρτυς, ἀλλὰ ὁ «μάρτυρ»· εἶναι ἀρχαιότερος τύπος! ὁ μάρτυρ, τοῦ μάρτυρος), αὐτὸς ποὺ δίνει την μαρτυρία του «ἐν τῷ περὶ τοῦ Πάσχα λόγου, ἐν ᾧ μέμνηται καὶ περὶ τῆς Πεντηκοστῆς», ὅταν ὁμιλεῖ περὶ τοῦ θέματος στὸν λόγο γιὰ τὸ Πάσχα, καὶ κάνει μνεία καὶ στὴν περίπτωσι τῆς Πεντηκοστῆς· «ἐν ᾗ», στὴν ὁποία Πεντηκοστή «οὐ κλίνομεν γόνο, ἐπειδὴ ἰσοδυναμεῖ τῇ Κυριακῇ κατὰ τὴν ῥηθεῖσαν περὶ αὐτῆς αἰτίαν». Δηλαδὴ κάθε Κυριακὴ τοῦ ἔτους δὲν κάνουμε μετάνοιες, δὲν γονατίζουμε· ἀπὸ τὴν Κυριακὴ τοῦ Πάσχα ἕως τὴν Κυριακὴ τῆς Πεντηκοστῆς, δὲν κάνουμε μετάνοιες. 50 ἡμέρες δὲν γονατίζουμε, οὔτε στὴν Λειτουργία, οὔτε στὴν προσευχή μας.

   Ἂς δοῦμε καὶ τὸν 20ο κανόνα τῆς πρώτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου ποὺ ἀναφέρεται στὸ θέμα αὐτό· «Ἐπειδὴ εἰσί τινες ἐν τῇ Κυριακῇ γόνυ κλίνοντες», ἐπειδὴ μερικοὶ γονατίζουν τὴν Κυριακή «καὶ ἐν ταῖς τῆς Πεντηκοστῆς ἡμέραις». καὶ τὶς ἡμέρες τῆς Πεντηκοστῆς· δὲν λέγει «ἡμέρᾳ» ἀλλὰ «ἡμέραις», καὶ ἐννοεῖ ὅλο τὸ Πεντηκοστάριο· «ὑπὲρ τοῦ πάντα ἐν πάσῃ παροικία φυλάττεσθαι», γιὰ νὰ φθάσουν ὅλοι οἱ Χριστιανοί, ὅπου καὶ ἂν βρίσκονται, τὸ ἴδιο πράγμα να κάνουν· «ἑστῶτες ἔδοξε τῇ Ἁγία Συνόδῳ τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ», ἐφάνη καλὸν εἰς τὴν Σύνοδον νὰ ἀποδίδουμε τὶς εὐχές μας, εἴτε στὴν λατρεία, εἴτε στην προσωπική μας προσευχή, ὄρθιοι.

   Ἑρμηνεύει δὲ ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης στὸ Πηδάλιο τὸν κανόνα αὐτόν καὶ λέγει· «Τὰ παρὰ τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων παραδοθέντα ἔθιμα πρέπει νὰ φυλάττονται κοινῶς, ἀπὸ ὅλας τὰς Ἐκκλησίας, καὶ ὄχι μερικά ἀπὸ μερικὰς μόνον», ἀπὸ μερικὲς Ἐκκλησίες, μερικὰ ἀπὸ αὐτά· ἄλλα ἔτσι, καὶ ἄλλα ἀλλιῶς. «Διὰ τοῦτο καὶ ὁ παρὼν κανών διορίζεται (ὁρίζει, παραγγέλλει), ὅτι ἐπειδὴ μερικοὶ Χριστιανοὶ κλίνουσι γόνυ καὶ ἐν τῇ Κυριακῇ ἡμέρᾳ, καὶ ταῖς ἡμέραις ταῖς ἀπὸ τοῦ Πάσχα ἕως τῆς Πεντηκοστῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι παρὰ κανόνας καὶ ἄτοπον, ἐφάνη εὔλογον εἰς τὴν Ἁγίαν Σύνοδον ταύτην, νὰ ἀποδίδουσι τὰς εὐχάς των εἰς τὸν Θεὸν οἱ Χριστιανοὶ ὅλοι, ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις, ὄχι γονατιστοί, ἀλλὰ ἑστῶτες καὶ ὄρθιοι».

   Κάνει ὅμως καὶ ἕναν σχολιασμόν (εἶναι ἐκτενὴς καὶ κάνω ἐπιλογή) «Πρέπει νὰ παύει ἡ γονυκλισία ἀπὸ τὴν ἐν τῷ ἑσπερινῷ εἴσοδον τῶν ἱερέων τοῦ Σαββάτου, ἕως τὴν εἴσοδον τῶν ἱερέων τὴν γενομένην ἐν τῷ λυχνικῷ τῆς ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς», «λυχνικόν» εἶναι ὁ ἑσπερινός· ἀπὸ τὴν στιγμὴν ποὺ ἀρχίζει ὁ ἑσπερινὸς τοῦ Σαββάτου, δεν κάνουμε μετάνοιες! Σάββατον βράδυ δὲν κάνουμε μετάνοιες, ἕως ὅτου τελειώσει ὁ ἑσπερινὸς τῆς Κυριακῆς· μετὰ τὸν ἑσπερινὸ τῆς Κυριακῆς μποροῦμε νὰ κάνουμε μετάνοιες. «Ἐν δὲ τῇ Κυριακῇ ὄρθιοι προσευχόμεθα, οὐ μόνον διότι ἐν αὐτῇ συνανέστημεν τῷ Χριστῷ», ὄχι μόνον διότι συναναστηθήκαμε μὲ τὸν Χριστόν· «ἀλλὰ καὶ χρεωστοῦμε νὰ ζητοῦμε τὰ ἄνω καὶ τὰ οὐράνια», γιατὶ εἶναι σύμβολον· «ἀλλὰ διατὶ ἡ Κυριακὴ ἡμέρα φαίνεται τρόπον τινά πῶς εἶναι εἰκὼν καὶ τύπος τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ἐν ᾧ δηλονότι πάντες ἀνεστημένοι εὑρίσκονται», εἶναι ἕνας τύπος, πῶς θὰ εἴμαστε στὴν βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐφαρμόζουμε τὸν τύπον.

   Καὶ ἕνα δικό μου σχόλιο σ' αὐτά· ἡ πλέον εὐπρόσδεκτος εὐλάβεια (διότι ἀπὸ εὐλάβεια γονατίζουν την Κυριακήν) δὲν εἶναι νὰ γονατίσουμε, ἀλλὰ νὰ συμμορφωθοῦμε μὲ τὶς ἐπιταγὲς τῆς Ἐκκλησίας μας! Ὁ διάβολος μᾶς κλέπτει ἀπὸ τὰ δεξιά! Ἐνῶ ὁ Θεὸς μᾶς ἔδωκε ἐντολὴν μὴν κλίνετε δεξιά, ἢ ἀριστερά (λέγει στὸ Δευτερονόμιο). Ἀριστερὰ θὰ πεῖ· παράβασις! Δεξιὰ θὰ πεῖ· ὑπέρβασις! Ἐπὶ παραδείγματι· Σοῦ λέγει ὁ Θεός (ἡ Ἐκκλησία)· θὰ κάνεις μετάνοιες. Ἐσὺ λέγεις· -Καὶ τί εἶναι οἱ μετάνοιες; -Αὐτὸ εἶναι κλέψιμο ἀπὸ τὰ ἀριστερά! =παράβασις. Ἡ Ἐκκλησία σοῦ λέγει· Θὰ κάνεις μετάνοιες ἀπὸ ἐδῶ ἕως ἐκεῖ· δηλαδὴ τὸ Πάσχα, Πεντηκοστή, Πεντηκοστάριον, Κυριακές, δὲν θὰ κάνεις μετάνοιες. Ἐσὺ λέγεις· -Γιατί νὰ μὴν κάνω μετάνοιες; Παίρνουν καὶ ὕφος, περίεργον. ἐγωισταί! καὶ λέγονται καί «εὐλαβεῖς»! −Μά... τὸ λέγει ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ! Αὐτὸ λέγεται κλέψιμον ἀπὸ τὰ δεξιά! Εἶναι ὑπέρβασις!

   Χωρὶς νὰ τὸ καταλάβουμε δηλαδή, ζοῦμε μία εὐλάβεια σε διαστάσεις αὐτονομίας! Ἦταν ἀκριβῶς τὸ ἁμάρτημα τοῦ Σαούλ! Ἡ Ἐκκλησία λέγει ὄχι. -Τί θέλεις νὰ κάνεις; Τὸν ἔξυπνο;(!) ὅτι εἶσαι πιὸ εὐλαβὴς καὶ πιὸ θεϊκὸς τοῦ Θεοῦ; βασιλικότερος τοῦ βασιλέως; Ὁ Θεὸς λέγει· δὲν θὰ κάνεις μετάνοιες! Εἶσαι ἁγιώτερος τῶν ἁγίων ποὺ ἐθέσπισαν αὐτά; Μέσα στις φυλλωσιές τῆς ὑπάρξεώς μας, κρύβεται τὸ ἁμάρτημα καὶ ὁ ἀπηγορευμένος καρπὸς τῆς αὐτονομίας! Αὐτὸς ποὺ τὸν ἔφαγαν οἱ πρωτόπλαστοι καὶ πέθαναν.

   Πρέπει νὰ ἔχουμε ὑπακοὴ στὴν Ἐκκλησία, καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ καλυτέρα εὐλάβεια, καὶ ὄχι ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ γονατίζουμε.

100η ομιλία στην κατηγορία " Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ". (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)

►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας : " Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου) " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/pantiseis-pori-n-katixitiko
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/321.html?m=1

Απομαγνητοφώνηση : Ἱερὰ Μονὴ Ξενοφῶντος.

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://drive.google.com/file/d/1bnD4KlS2bRvJrfYXaOewN02780y5Z9Sg/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς «Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40pM8I69EWsOE4l3gd0pOg7b

🔸📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς «Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BC%88%CF%80%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20%E1%BC%80%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%B9%E1%BF%B6%CE%BD%20%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B7%CF%87%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%E1%BF%A6.%0A%28%E1%BC%88%CE%BD%CF%89%CF%84%CE%AD%CF%81%CE%BF%CF%85%20%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B7%CF%87%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%E1%BF%A6%20%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CE%BF%CF%85%29?m=1

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Ἡ μετάφραση τοῦ κειμένου τῆς Θ. Λειτουργίας.

†. Γιατί ἡ Θεία Λειτουργία δεν μεταφράζεται στὴν γλῶσσα ποὺ μιλάμε;

   Ἂν ἔπρεπε νὰ μεταφρασθεῖ στὴν γλῶσσα ποὺ μιλᾶμε, ἂν πάρετε ὅτι στὴν μορφὴ ποὺ τὴν ἔχουμε εἶναι ἀπὸ τὸν 5ο αἰῶνα, θὰ ἔπρεπε ἀπὸ τὸν 5ο αἰῶνα μέχρι τον 20ο ποὺ ζοῦμε, νὰ ἔχει μεταφρασθεί πάρα πολλὲς φορές. Μάλιστα, ἂν γινόταν μετάφρασι μεταφράσεως, καταλαβαίνετε τί θὰ ἔφθανε σὲ μᾶς. Πρέπει νὰ καταλάβουμε ὅτι τὰ κλασικά κείμενα ποτὲ δὲν μεταφράζονται· μένουν ἀτόφια. Οἱ εὐρωπαῖοι μαθαίνουν ἑλληνικὰ γιὰ νὰ καταλάβουν Ἁγία Γραφή. Βεβαίως εἶναι μεταφρασμένη ἡ Ἁγία Γραφὴ στὴν γλῶσσα τοῦ κάθε λαοῦ· παρὰ ταῦτα, ὅποιος θὰ ἤθελε νὰ ἀπολαύσει καὶ νὰ καταλάβει Ἁγία Γραφή, μαθαίνει ἑλληνικά. Στὰ πανεπιστήμια τῆς Εὐρώπης, τῆς Ἀμερικῆς καὶ τῆς Ἰαπωνίας, ὑπάρχει ἕδρα τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης.

   Ἄκουσα πρὸ ἡμερῶν ἀπὸ φοιτήτρια τῆς φιλολογίας ποὺ εἶναι στὸ κλασικὸ τμῆμα, ὅτι ἐπειδὴ στὸ τμῆμα ὑπάρχουν μόνον καμιά 30ριά φοιτητές, γι' αὐτὸ θὰ κλείσει τὸ τμῆμα αὐτό, τῶν κλασικῶν σπουδῶν. Φοβερόν! Γιὰ νὰ καταλάβει κανεὶς ἕνα ἀρχαῖο κείμενο θὰ πρέπει νὰ σπουδάσει στο πανεπιστήμιο τοῦ Τόκυο ;

   Μετὰ τὸ μονοτονικὸ γίνονται τὰ πρῶτα βήματα γιὰ τὸ ἀτονικόν. Σὲ κάποιες ἐπιγραφὲς καὶ ἀλλοῦ βάζουν καὶ λατινικὰ στοιχεῖα, γιατὶ θὰ προχωρήσουν νὰ μὴν ὑπάρχει τὸ ἑλληνικό αλφάβητο ἀλλὰ τὸ λατινικό. Κάποια μέρα οἱ ἕλληνες θὰ μιλοῦν ἀγγλικά. Δὲν θέλω νὰ πῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ μαθαίνουμε κάποια ξένη γλώσσα, ἀλλὰ ἂν ὑπάρχει κάποιο μακροπρόθεσμο σχέδιο νὰ ἀφελληνίσουν τοὺς ἕλληνες, αὐτὸ ἀρχίζει ἀπὸ τώρα.

  Ἕνας λαὸς δὲν χάνεται ἀπὸ τὴν ἱστορία διότι εἶναι ἢ δὲν εἶναι χριστιανικός. Αὐτὸ ποὺ λέμε ἴσως εἶναι ὑπερβολικό· κάποιος θὰ πεῖ ὅτι εἶναι ὑπερβολικό. Τὴν ἐθνικότητά μου δὲν τὴν διατηρεῖ ἡ ὀρθόδοξη χριστιανική μου ιδιότητα. Κυριώτατα τὴν διατηρεῖ ἡ γλῶσσα. Ὅταν ἡ γλῶσσα ἑνὸς λαοῦ λησμονηθεί, τότε ὁ λαὸς αὐτὸς ἱστορικῶς ἔχει πεθάνει. Μιλοῦν τελευταῖα γιὰ ἀντίστασι καὶ ἀντίστασι... Θὰ σᾶς ἔλεγα νὰ δημιουργήσει κανεὶς μιὰν ἀντίστασι. -Μά, εἶναι εὔκολο πράγμα να μαθαίνω μονοτονικὸ καὶ ἐγὼ νὰ βάζω τόνους; -Δὲν ξέρω! Πρέπει νὰ κάνουμε ἀντίστασι· νὰ μάθουμε ἑλληνικά, νὰ μὴν μεταφράσουμε! Τὸ μεταφραστικὸ θέμα ἐτέθη τὰ τελευταῖα χρόνια, ὅταν ἀκριβῶς ξεχνοῦμε τὴν γλῶσσα. Ὅταν μαθαίνουμε τὴν ἑλληνική, δὲν τίθεται ποτέ θέμα μεταφράσεως τῶν λειτουργικῶν κειμένων.

   Ακόμη, τὰ κείμενα αὐτά, τὰ κλασικά, δὲν πρέπει νὰ ἀλλάξουν οὔτε σ᾽ ἕνα τους γράμμα. Η μετάφρασις καταστρέφει. Οἱ χιλιαστές κρατοῦν πάντοτε μιὰ μεταφρασμένη Ἁγία Γραφή, στὴν ὁποία ἔβαλαν πολὺ ἑρμηνευτικό νερό! διότι ἡ μετάφρασις δὲν εἶναι τὸ κείμενο! Υπάρχει πάντοτε ἕνας κίνδυνος λανθασμένης ἑρμηνείας. Θὰ πρέπει νὰ προσεγγίσουμε τὰ κείμενα αὐτὰ δὲν θὰ μᾶς προσεγγίσουν- καὶ νὰ τὰ κατανοήσουμε. Είναι μία μεγάλη ἀλήθεια: ἐκεῖνος ποὺ πάει συχνὰ στὴν Ἐκκλησία, ὅπως ἡ γιαγιὰ καὶ ἡ προγιαγιά μου, ποτὲ δὲν θέτει θέμα μεταφράσεως· οὔτε ἐκεῖνοι. Ὅταν πηγαίνουμε στὴν Ἐκκλησία ἐξοικειούμεθα μὲ τὰ ἱερὰ αὐτὰ κείμενα, ἁγιαζόμεθα καὶ κατανοοῦμε. Μάλιστα, δὲν ὑπάρχουν πολλὲς ἄγνωστες λέξεις, γιατὶ οἱ Λειτουργίες μάλιστα, ἀπὸ συντακτικῆς πλευρᾶς εἶναι ὁμαλότατες.

   Τὰ λειτουργικὰ κείμενα, οὐσιαστικῶς εἶναι μία τονισμένη καθαρεύουσα. Ἂν βγάλετε ἕνα «γάρ», «ἐστί» καὶ μερικὰ ἄλλα, τὰ ὑπόλοιπα εἶναι τίποτε· κατὰ τ᾿ ἄλλα δὲν ἔχει δυσκολίες.

63η ομιλία στην κατηγορία " Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ". (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)

►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας : " Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου) " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/pantiseis-pori-n-katixitiko
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/321.html?m=1

Απομαγνητοφώνηση : Ἱερὰ Μονὴ Ξενοφῶντος.

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://drive.google.com/file/d/1bnD4KlS2bRvJrfYXaOewN02780y5Z9Sg/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς «Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40pM8I69EWsOE4l3gd0pOg7b

🔸📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς «Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BC%88%CF%80%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20%E1%BC%80%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%B9%E1%BF%B6%CE%BD%20%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B7%CF%87%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%E1%BF%A6.%0A%28%E1%BC%88%CE%BD%CF%89%CF%84%CE%AD%CF%81%CE%BF%CF%85%20%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B7%CF%87%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%E1%BF%A6%20%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CE%BF%CF%85%29?m=1

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Το βιβλίο των Ψαλμών και η θέση του στην Λειτουργική ζωή της Εκκλησίας.

†. Μέ τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ, ἀρχίζουμε. Φέτος τά θέματα πού θά κάνουμε θά εἶναι ἀπό τό Ψαλτήρι, ἀπό τό βιβλίο τῶν Ψαλμῶν. Ὅπως θα ξέρετε, τό βιβλίο τῶν Ψαλμῶν εἶναι ἕνα ἀπό τά σαράντα ἐννέα βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, καί ὅλοι οἱ Πατέρες, καθώς καί οἱ νεώτεροι Ἑρμηνευτές, συμφωνούν πώς εἶναι ἡ καρδιά τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Μάλιστα λέγεται ὅτι τό τί εἶναι τό Ψαλτήρι θά μποροῦσε νά ἐκφραστεῖ μέ δυό μόνο λέξεις: εἶναι ὁ Θεός καί ὁ ἄνθρωπος! Καί αὐτό γιατί ἐκεῖ μιλάει ὁ Θεός μέ ἕναν τρόπο ἔντονο· ἀλλά καί ὁ ἄνθρωπος μιλάει πρός τόν Θεό μέ ἕναν τρόπο πολλές φορές δραματικό. Για παράδειγμα, λέει ὁ Θεός: «πρόσχες μοι», πρόσεξέ με κατά τόν ἴδιο τρόπο καί ὁ ἄνθρωπος λέει πρός τόν Θεό: «ἐνώτισε», ἄκουσέ με, βάλε καλά τά αὐτιά Σου να μ' ἀκούσεις. Γίνεται δηλαδή ἕνα εἶδος πάλης ἀνάμεσα στόν ἄνθρωπο καί τόν Θεό. Το Ψαλτήρι θα λέγαμε πώς εἶναι τό πιό δυνατό βιβλίο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης.

     Καί ἀπ' αὐτό τό βιβλίο, μέ τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ φυσικά, θα κάνουμε φέτος αρκετά θέματα. Αλλά θα αναλύσουμε μόνο μερικούς από τους Ψαλμούς, γιατί ἄν θα θέλαμε νὰ τοὺς ἀναπτύξουμε ὅλους, θα χρειαζόμαστε πολλά χρόνια· ἴσως πέντε... ἕξι... Ξέρετε τί θά πεῖ νὰ κάνεις πέντε-έξι χρόνια, γιὰ νὰ ἀναλύσεις αὐτό το βιβλίο; Ξέρετε τί σημαίνει αὐτό; Γι' αὐτό, εἰλικρινά σᾶς λέει, ἡ Ἁγία Γραφή δεν εξαντλείται.

     Το Ψαλτήρι, ὅπως σᾶς εἶπα, εἶναι τό βασικότερο βιβλίο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, γιατί ἐπιπλέον περιέχει μέσα του κάθε πτυχή τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς! Ἄν θά ἀνοίξει κανείς τό Ψαλτήρι, θά βρεῖ τόν ἑαυτό του.

     Ὁ μέγας Αθανάσιος λέει ὅτι σ' ὅποια κατάσταση καί νά βρίσκεται ὁ ἄνθρωπος, θλιμμένη ἤ χαρούμενη, σέ ἀπόγνωση ἤ σ' ἐνθουσιασμό ἤ σέ ἀπορία ή σε όποιαδήποτε ἄλλη κατάσταση κι ἂν βρίσκεται, το Ψαλτήρι ἔρχεται νά τοῦ ἀπαντήσει, ἔρχεται να ταυτιστεῖ μέ τή δική του ψυχολογική κατάσταση, γιατί απλούστατα γράφτηκε κάτω ἀπό ποικίλες ψυχολογικές συνθήκες. Καί γι' αὐτό εἶναι ἕνα βιβλίο ιδιαίτερα κατάλληλο για όλους, προσαρμόζεται πραγματικά σε κάθε ἀνθρώπινη ψυχή!

    Ἔτσι, τό Ψαλτήρι, εκτός από τό ὅτι περιέχει ψυχολογικές καταστάσεις πού ἀνταποκρίνονται στην ανθρώπινη ψυχή, ἔχει καί κάτι ἄλλο: περιέχει πλούσια θεολογία, είναι γεμάτο από χριστολογία. Ὅλοι οἱ Ψαλμοί, καί οἱ ἑκατόν πενήντα, είναι χριστολογικοί. Βέβαια μερικοί εἶναι κυρίως χριστολογικοί, δηλαδή ἄμεσα χριστολογικοί, όπως είναι ο 21ος Ψαλμός, όπως είναι ὁ 109ος Ψαλμός, πού εἶναι καί τό βαρύ πυροβολικὸ ὅλων τῶν Ψαλμών. Είναι μικρός, πολύ μικρός Ψαλμός σε έκταση. Είναι αυτός που λέει: «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου κάθου ἐκ δεξιῶν μου...» καί τά λοιπά.

     Αὐτός ὁ Ψαλμός εἶναι ἡ κορυφή ὅλων τῶν Ψαλμῶν ἀπό πλευράς χριστολογικῆς, προφητικῆς. Ωστόσο, ενώ ἔχουμε ψαλμούς άμεσα χριστολογικούς, ὅλοι ἔμμεσα εἶναι καί χριστολογικοί. Ἔτσι ἔχουμε ἕνα βιβλίο, πού ἐνῶ εἶναι ποιητικό, ἐνῶ εἶναι συλλογή προσευχῶν, ἐνῶ εἶναι μία κραυγή τοῦ ἀνθρώπου προς τόν Θεό, ταυτόχρονα, μέσα σ' αυτή την κραυγή, διακρίνει κανείς τό προφητικό στοιχεῖο πολύ έντονα, και κυρίως τό χριστολογικό. Το σπουδαῖο εἶναι ὅτι ὁ συντάκτης του Ψαλμοῦ ταυτίζεται μέ τόν Χριστό καί ἀποτελεῖ τύπον τοῦ Χριστοῦ.

     Βέβαια, δέν σᾶς εἶπα, τό Ψαλτήρι δέν εἶναι γραμμένο μόνο ἀπό τόν Δαβίδ. Ἐπειδή ὅμως οἱ περισσότεροι Ψαλμοί εἶναι τοῦ Δαβίδ, λέγεται Ψαλτήρι τοῦ Δαβίδ. Οἱ Ψαλμοί δέν ἀνήκουν ὅλοι σ' ἐκεῖνον, στή γραφίδα του, ἀλλά ἀνήκουν καί σέ ἄλλα πρόσωπα, καί φυσικά τά πρόσωπα αυτά δέν εἶναι ὅλα σύγχρονα τοῦ Δαβίδ. Ἐκεῖνος πού άρχισε να γράφει τους Ψαλμούς ὁπωσδήποτε εἶναι ὁ Δαβίδ, ἄσχετα ἄν στο Ψαλτήρι ἔχουμε κι ἕναν Ψαλμό πού ανήκει καί στόν Μωυσή.Ἕνας Ψαλμός μόνο ανήκει στον Μωυσή, καί φυσικά αὐτός ὁ Ψαλμός είναι κατά τέσσερις περίπου αιώνες, ἤ πέντε, ἀρχαιότερος. Ὁ Δαβίδ ὅμως εἶναι ἐκεῖνος πού εἶχε μία πολύ σημαντική παραγωγή Ψαλμών. Μετά ἔγραψαν κι ἄλλοι. Ὅλοι αὐτοί λοιπόν οἱ Ψαλμοί συλλέχθηκαν και αποτέλεσαν το βιβλίο των Ψαλμών,

     Εἶναι ποιήματα κατά τήν ἑβραϊκή φιλολογία, ὄχι ὅπως τά γνωρίζουμε. Η ποίηση στήν ἑβραϊκή φιλολογία δέν ἔχει οὔτε ὁμοικαταληξία ούτε ἴσως καί κάποιο ρυθμό. Οπωσδήποτε υπάρχει και κάποιος τόνος ρυθμοῦ, ὄχι ὅμως πάρα πολύ έντονος. Εἶναι σάν τα σύνχρονα ποιήματα, ποὺ δὲν ἔχουν ρυθμό, ἂν τὸ ἔχετε προσέξει, καί αὐτό πού τα κάνει να ξεχωρίζουν από τον πεζό λόγο εἶναι ὅτι ἔχουμε επανάληψη μιας φράσεως, πού δίνει ἕναν τόνο ποιητικό. Είναι το μόνο στοιχεῖο ἀπό τό ὁποῖο μπορεί να χαρακτηριστεί ἡ ἐβραϊκή ποίηση. Όμως εἶναι ποιήματα, ποιήματα-προσευχές.

    Ἔτσι λοιπόν ἐπανέρχομαι από προηγούμενο που εἶπε, ὅτι ὁ Δαβίδ, ή ο Ψαλμωδός –θά λέμε πάντα ὁ Ψαλμωδός· δὲν θὰ λέμε ὁ Δαβίδ, ἐκτός βέβαια ἂν ἡ   ἐπιγραφή από πάνω λέει ότι ανήκει στον Δαβίδ– ο Ψαλμωδός λοιπόν, που στην προκειμένη περίπτωση εἶναὶ ὁ Δαβίδ, ταυτίζεται με το πρόσωπο που προφητεύει, δηλαδή τόν Ἰησοῦ Χριστό.

     Όταν πάσχει ὁ Δαβίδ –καί πάσχει φυσικά μέσα σέ ἕνα ἱστορικό πλαίσιο, είναι το συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο– πάσχει γιατί αποτελεῖ τύπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὅταν ὁ Δαβίδ λέει ὅτι ὑποφέρει από τούς ἐχθρούς του, ὅτι τόν κύκλωσαν ἐχθροί πολλοί, ὅτι τόν κύκλωσαν «κύνες πολλοί», σκυλιά, κι ότι τον κύκλωσε «συναγωγή πονηρευομένων» (Ψαλμ. 21, 17.), ὁπωσδήποτε αὐτά εἶναι προσωπικά του στοιχεία· αλλά αυτά τα προσωπικά του στοιχεῖα ποτέ δέν μποροῦν νά σταθοῦν μόνο προσωπικά του, γιατί βάζει καί ἄλλα πράγματα, πού δέν εἶναι προσωπικά του καί πού ξεπερνοῦν τὸν Δαβίδ, ξεπερνοῦν τό πρόσωπο πού τά γράφει.

     Όπως, για παράδειγμα, όταν λέει «οῦ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν» (Ψαλμ. 15, 10.), δεν θα δώσεις τῶν ὅσιό σου να δεῖ διαφθορά, μέ ἄλλα λόγια να μπει στον τάφο και να λιώσει, αὐτό τό πράγμα δεν αφορά στον Δαβίδ. Πολύ ὀρθά τό τοποθετεῖ ὁ ἀπόστολος Πέτρος σέ μιά ὁμιλία του στους Εβραίους, καί λέει: «Αγαπητοί μου, αὐτό ὁ Δαβίδ δέν τό εἶπε γιά τόν ἑαυτό του· γιατί εἶναι γνωστός ὁ τάφος του. Ὁ Δαβίδ τάφηκε και φθάρθηκε καί ἔλιωσε» (Πράξ. 2, 27-31.). Μάλιστα λέει ότι είναι γνωστός ὁ τάφος τοῦ Δαβίδ, γιατί φαίνεται πώς στήν ἐποχή τοῦ ἀποστόλου Πέτρου υποδεικνυόταν ὁ τάφος του. Γιατί ὅμως γράφει ὁ Δαβίδ και λέει «οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν»; Κι ἐκεῖ ἀκριβῶς ὁ ἀπόστολος Πέτρος, ὀρθότατα, ερμηνεύει καί λέει ὅτι αὐτό ἀναφέρεται στόν Ἰησοῦ Χριστό.

    Ἔχουμε λοιπόν μια ταύτιση, όπως και χθές σας τό ἔλεγα, τοῦ ἀντιτύπου με το πρωτότυπο. Τὸ ἀντίτυπο παίρνει τή θέση τοῦ πρωτοτύπου, μέχρι να παρουσιαστεῖ τό πρωτότυπο. Φυσικά καί τό ἀντίτυπο πάσχει, πάσχει προσωπικά, ἀπό τά προσωπικά του θέματα. Αὐτά ὅμως ὅλα θὰ βροῦν πλήρη εφαρμογή από πρωτότυπο, καί δέν εἶναι μόνον ἐκεῖνα πού ἀφοροῦν στό ἀντίτυπο. Ἔχουμε δηλαδή ένα ξεπέρασμα.

    Ἕνα ἄλλο, πού ὁμοίως λέει, ἐκτός ἀπό τό «οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν», εἶναι τό «ὤρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας» (Ψαλμ. 21, 17.), ἔσκαψαν κι ἄνοιξαν τρύπες στα χέρια μου και τα πόδια μου. Καταπληκτικό! Μάλιστα, ἂν θέλετε να ξέρετε, αὐτά εἶναι γραμμένα ὥς τά 1.100 π.Χ.. Ξέρετε τί θά πεῖ 1.100 π.Χ.; Ὁ σταυρικός θάνατος δεν ήταν γνωστός, ἂν καὶ οἱ ἀρχαῖοι λαοἱ πάντα τόν χρησιμοποιοῦσαν, δέν τόν χρησιμοποιοῦσαν μόνον οἱ Ρωμαῖοι. Οἱ Ρωμαῖοι βέβαια τόν σταυρικό θάνατο τὸν εἶχαν πια σε περιοπή· οἱ Εβραίοι όμως οὐδέποτε χρησιμοποίησαν σταυρική εκτέλεση, και αυτό γιατί ἦταν γραμμένο στον Νόμο «ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου» (Δευτ. 21, 23. Πρβλ. Γαλ. 3, 13.), και κατά συνέπεια δέν ἤθελαν οὔτε καί τόν χειρότερο κακοῦργο νά τόν ὀνομάσουν ἐπικατάρατο. Ο τρόπος πού χρησιμοποιοῦσαν οἱ Εβραίοι στη θανατική εκτέλεση ήταν ο λιθοβολισμός. Κατά συνέπεια, μέσα σ' αυτό τό κλίμα εἶναι τρομερά παράξενο καί περίεργο να γράφει ὁ Δαβίδ «ὤρυξαν χειράς μου καὶ πόδας». Αὐτό δηλαδή ξεπερνάει το ἀντίτυπο κατά πολύ καί φθάνει στο πρωτότυπο, πού εἶναὶ ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Ὁποῖος εἶναι ὁ μόνος Εβραίος πού δικάζεται από το Συνέδριο, ζητεῖται ἄδεια ἀπό τον Ρωμαῖο Διοικητή και σταυρώνεται. Είναι ὁ μόνος Εβραίος! Αργότερα βέβαια ο Τίτος, όταν κατέστρεψε τά Ἱεροσόλυμα, σταύρωσε χιλιάδες Ἑβραίους· ἀλλά τότε πλέον, ὡς Ρωμαῖος κατακτητής, δέν θά ρωτοῦσε τί θά κάνει αὐτούς πού ὑπέτασσε. Οἱ Ἑβραῖοι οἱ ἴδιοι ὅ-μως, ἀπό τόν Νόμο τους, ποτέ δέν ἔκαναν σταυρική ἐκτέλεση.

     Αυτό σημαίνει ὅτι τό ἀντίτυπο ξεπερνιέται και φθάνει στο πρωτότυπο. Ταυτίζει λοιπόν ο Ψαλμωδός τόν ἑαυτό του, γίνεται προφητικό πρόσωπο, αντιπροσωπεύει, ἄς ποῦμε, ἐκεῖνον πού προφητεύει, μέχρι να ἔλθει αυτός που προφητεύεται. Δεν υπάρχει Ψαλμός πού νά μήν εἶναι προφητικός, εἴτε άμεσα εἴτε ἔμμεσα.

     Ακόμη ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος λέει ὅτι τό Ψαλτήρι τα μέλλοντα προφητεύει, τα πεπραγμένα τῶν ἀρχαίων ὑπενθυμίζει, τόν νόμο τῶν ζώντων προσφέρει καί τόν τρόπο τῶν πρακτέων εκθέτει. Ὁ δέ μέγας Βασίλειος λέει: «Ἐνταῦθα ἔνι θεολογία τελεία, πρόρρησις τῆς διὰ σαρκὸς ἐπιδημίας Χριστοῦ, ἀπειλὴ κρίσεως, αναστάσεως ελπίς, φόβος κολάσεως, επαγγελίαι δόξης, μυστηρίων ἀποκαλύψεις» (Ὁμιλία εἰς τὸν πρῶτον Ψαλμόν, MPG 29.213.18-22.). Δηλαδή τό Ψαλτήρι είναι ένα βιβλίο θεολογικότατο!

     Ακόμη κάνει ἐντύπωση ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Χριστός ἀναφέρθηκε στο Ψαλτήρι ὀνομαστικά. Ὄχι μόνο χρησιμοποίησε χωρία από το Ψαλτήρι, αλλά αναφέρθηκε και στό ὄνομά του, ὅταν εἶπε «γιά μένα γράφει ὁ Νόμος, οἱ Ψαλμοί καί οἱ Προφῆτες» (Λουκ. 24, 44.). Καὶ ὁλόκληρη την Παλαιά Διαθήκη ὁ Χριστός τή χώρισε σε τρία τμήματα: πρῶτα στον Νόμο –πού εἶναι τά πέντε πρῶτα βιβλία, δηλαδή ή Πεντάτευχος– μετά στούς Προφῆτες –πού με αὐτή τή λέξη ἐννοοῦσε ὅλους τούς Προφῆτες– και τέλος στό Ψαλτήρι, που το ξεχωρίζει. Βέβαια κάτω ἀπό τό θέμα Ψαλτήρι, σέ μιά εὐρεῖα ἔννοια, θά μπορούσαμε να πούμε ότι είναι τα ποιητικά βιβλία, όπως ή Σοφία Σολομώντος, ὁ Ἐκκλησιαστής, και λοιπά· ωστόσο Ψαλτήρι, σε τελευταία ανάλυση, εἶναι τό βιβλίο τῶν Ψαλμῶν. Καί ὁ Χριστός τό χρησιμοποίησε εἰδικά μέ τήν ὀνομασία του, ότι δηλαδή το Ψαλτήρι μαρτυρεῖ γι' Αυτόν. «Διαβάστε το Ψαλτήρι, λέει, και θά βρεῖτε ὅτι μιλάει για μένα» (Λουκ. 24, 44.).

Ακόμη, σᾶς εἶπα προηγουμένως ὅτι κάθε ἀνθρώπινη ψυχή αἰσθάνεται τήν ἀνάγκη νά καταφύγει στο Ψαλτήρι, γιατί ἐκεῖ βρίσκει τόν ἑαυτό της αλλά και κάθε ψυχολογική κατάσταση αντικατοπτρίζεται, ἢ μᾶλλον κάθε Ψαλμός μπορεῖ νά ἀνταποκριθεῖ σέ μιά ψυχολογική κατάσταση. Τί γίνεται ὅμως τώρα ἐδῶ; Ἐκεῖνος που διαβάζει το Ψαλτήρι, σε όποια ψυχολογική κατάσταση και να βρίσκεται, ταυτίζει τόν ἑαυτό του μέ τόν Συγγραφέα, μέ τόν Ψαλμωδό, καί σιγά-σιγά οἰκειοποιείται τόν Ψαλμό, τόν κάνει δικό του, καί τόν φέρει πρός τόν Θεό. Όπως λοιπόν ἀρχικὰ ἐκεῖνος πού ἔγραψε τόν Ψαλμό, ὁ Δαβίδ, εὐαρέστησε στόν Θεό μέ τα λόγια αὐτά, ἔτσι καί ὁ πιστός, κατ' επέκταση –ἀφοῦ ἔχει κάνει δικό του τόν Ψαλμό, ἔγινε κτῆμα του, ανταποκρίνεται στην ψυχολογική ή στην ηθική του κατάσταση– εὐαρεστεῖ κι αυτός τόν Θεό, γιατί προσεύχεται όπως πρέπει.

     Καί ἀκόμη κάτι ἄλλο. Ὁ μέγας Ἀθανάσιος λέει ὅτι σιγά-σιγά ὁ πιστός πού διαβάζει το Ψαλτήρι προσαρμόζει την ψυχή του στην ψυχολογία, την ηθική και τήν πνευματικότητα τῶν Ψαλμών, καί ἔτσι φθάνει να μοιάσει μέ τούς συγγραφεῖς τῶν Ψαλμῶν, μέ τούς Ψαλμωδούς, ἤ μέ τόν Ψαλμωδό, δηλαδή νά γίνει ἅγιος. Γι' αὐτό, πραγματικά, στη λατρεία τῶν Ἑβραίων το Ψαλτήρι ἦταν σε μεγάλη χρήση.

     Είναι γνωστό ὅτι οἱ Ψαλμοί είχαν ποικίλη χρήση. Ἄλλοι Ψαλμοί λέγονταν τό πρωί, ἄλλοι τό μεσημέρι, ἄλλοι τό ἀπόγευμα, στις διάφορες θυσίες καί σέ ποικίλες γιορτές. Ὅταν, για παράδειγμα, ἔρχονταν οἱ Εβραίοι ἀπό τήν ἔξω χώρα, από τις επαρχίες, να προσκυνήσουν κατά τη γιορτή του Πάσχα ἤ τῆς Πεντηκοστῆς, τότε στον δρόμο, ὅταν ἔβλεπαν από μακριά τά Ἱεροσόλυμα, έψελναν ορισμένους Ψαλμούς, καί εἶναι αὐτοί πού λέγονται Αναβαθμοί. Κατά μία ἑρμηνεία, ψάλλονταν ὅταν οἱ προσκυνητές ανέβαιναν στά Ἱεροσόλυμα. Ἄλλοι Ψαλμοί ἦταν τῆς μετανοίας, καί οὕτω καθ' ἑξῆς. Στη Λατρεία, αλλά και στην προσωπική χρήση, οἱ Ψαλμοί ἦταν πάντα στήν ἡμερήσια διάταξη. Ἦταν, θα λέγαμε, το βιβλίο τῶν προσευχῶν κάθε Εβραίου, καὶ αὐτῆς τῆς ἐπίσημης Λατρείας.

    Ἐπειδή δέ τό Ψαλτήρι εἶναι τόσο σπουδαῖο καί τόσο βαθύ, χρησιμοποιήθηκε καί στή χριστιανική Λατρεία. Είναι γνωστό ὅτι οἱ θυσίες, ο τελετουργικός Νόμας, έχει καταργηθεί, αλλά όχι και το Ψαλτήρι. Σήμερα δέν θυσιάζουμε ζῶα, οὔτε κάνουμε ὅ,τι λέει ὁ παλαιός Νόμος, ὁ τελετουργικός, πού τον συναντάμε στό βιβλίο τῆς Ἐξόδου, στο Λευιτικό, στους Αριθμούς. Έκεῖ γράφει διάφορα στοιχεῖα γιά τό πῶς θά γίνονται οἱ θυσίες κατά τή Λατρεία τοῦ Θεοῦ, ὅπως μέ τό θυμίαμα, μέ τήν ἀναίμακτη θυσία, την αιματηρή θυσία, το πλύσιμο χεριών, ποδιῶν, καί λοιπά και λοιπά. Τέτοια πράγματα δὲν ἔχουμε. Έχει καταργηθεῖ ὁ τελετουργικός Νόμος, γιατί απέβλεπε στη θυσία τοῦ Χριστοῦ, καί ἐφόσον ήρθε το πρωτότυπο, ή σκιά δέν χρειάζεται.

     Δεν θέλουμε τώρα φῶς, για παράδειγμα, είτε καμμένη εἶναι ἡ ἀσφάλεια, εἴτε ὄχι, ἂν ἔχουμε τὸν ἥλιο δέν μᾶς ἐνδιαφέρει πιά νά ἔχουμε ἠλεκτρικό. Ἔτσι κι ἐδῶ ἦλθε το πρωτότυπο, ὁ Ἰησοῦς Χριστός, καὶ δὲν ἔχουμε ἀνάγκη πλέον ἀπό τόν σκιώδη τελετουργικό Νόμο. Αλλά το Ψαλτήρι έχει παραμείνει. Γιατί; Υπάρχει ἕνας στίχος πού λέει: «Ἔλεον θέλω καὶ οὐ θυσίαν» (Ωσηέ 6, 6. Πρβλ. Ματθ. 9, 13.). Ή, όπως λέει ὁ ἀπόστολος Παύλος, που τό παίρνει ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη: «ὁ καρπός τῶν χειλέων εἶναι ἀνώτερος από τη θυσία» (Έβρ. 13, 15-16. Πρβλ. Ωσηέ 14, 3.). Και ξέρετε ποιός εἶναι ὁ καρπός τῶν χειλέων; Εἶναι τὸ νὰ ψάλλεις, να προσεύχεσαι· καί αὐτό εἶναι μιά θυσία λογική, μιά θυσία τῶν χειλέων, μιά θυσία τῆς καρδιᾶς. Καί ἐφόσον στην Καινή Διαθήκη δέν ἔχουμε πλέον τήν παλαιά θυσία, ἔχουμε νέου τύπου θυσίες, τη θυσία τῶν χειλέων, τή θυσία τῆς καρδιᾶς, ἔχουμε δηλαδή τό Ψαλτήρι, πού προσαρμόζεται σ' αυτή τη μορφή θυσίας.

    Ἔτσι λοιπόν εἶναι τό μόνο βιβλίο πού περνάει στην καθημερινή χρήση τῆς χριστιανικῆς Λατρείας καί ζωής. Δέν ὑπάρχει Ακολουθία, από τίς ὀκτώ Ἀκολουθίες τοῦ εἰκοσιτετραώρου, καθώς καί ἡ Θεία Λειτουργια –πού βέβαια δεν είναι Ἀκολουθία– που να μήν περριέχει μέσα τουλάχιστον ἕναν ἢ τρεῖς Ψαλμούς.

     Θα πάρω τις πιο μικρές Ακολουθίες, πού εἶναι οἱ Ώρες: ἡ Πρώτη, Τρίτη, Έκτη καί Ἐνάτη. Θα ξέρετε ὅτι ἡ κάθε ὥρα περιέχει τρεῖς Ψαλμούς.

     Τό Ἀπόδειπνο ἔχει ἐπίσης τρεῖς Ψαλμούς.

     Ὁ Ὄρθρος έχει ἕξι Ψαλμούς –ὁ γνωστός μας Ἑξάψαλμος– καί χωριστά στίχους από τούς Ψαλμούς, πού τούς λέμε στούς Αἴνους. Βεβαίως οἱ Αίνοι θα μπορούσαν να λέγονται ὁλόκληροι, και ἕτσι λέγονταν και ἔτσι εἶναι καταχωρημένοι, άσχετα ἂν ἐμεῖς κρατάμε ἕναν δύο στίχους, τους πρώτους πρώτους, και μετά μπαίνουμε αμέσως στα τροπάρια. Οι Ψαλμοί αυτοί τῶν Αἴνων λέγονταν ὁλόκληροι. Άρα λοιπόν δέν εἶναι μόνο οι έξι Ψαλμοί στον Ὄρθρο·  είναι περισσότεροι

Ὁ Ἑσπερινός, πού εἶναι ἡ προοιμιακή Ακολουθία τοῦ εἰκοσιτετραώρου, αρχίζει μέ τό «Εὐλογητὸς ὁ Θεός ἡμῶν...», που λέει ὁ ἱερέας, και αμέσως: «Ευλόγει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον. Κύριε ὁ Θεός μου, ἐμεγαλύνθης σφόδρα, ἐξομολόγησιν καὶ μεγαλοπρέπειαν ἐνεδύσω...» (Ψαλμ. 103, 1.) καί τά λοιπά καί τά λοιπά. Εἶναι ὁ θαυμάσιος αὐτός Ψαλμός, που είναι περίληψη τῆς Δημιουργίας, ὁ Ψαλμός ἐκεῖνος πού ἀναφέρεται στό πῶς ἔγινε ὁ κόσμος, πῶς ἔγινε ὁ ἄνθρωπος καί ποιά εἶναι τά ἔργα τοῦ ἀνθρώπου. Είναι επιτομή τῶν τριῶν πρώτων κεφαλαίων τοῦ βιβλίου τῆς Γενέσεως κατά ποιητικό τρόπο, ὡραιότατο τρόπο! Κι ἐπειδή ἀρχίζουμε με τον Ψαλμό αὐτό, τόν ὀνομάσαμε καί Προοιμιακό.

     Βλέπετε ὅτι ἀρχίζουμε τις Ακολουθίες μας με Ψαλμό ἀπό τό Ψαλτήρι καί δέν ὑπάρχει Ἀκολουθία ποὺ νὰ μὴν ἔχει Ψαλμό! Αλλά καί ἡ Θεία Λειτουργία, στα Ἀντίφωνά της, εἶχε Ψαλμούς. Σήμερα ἔχουν μείνει μόνο ψαλμικοί στίχοι, απομεινάρια· είχε όμως Ψαλμούς. Ἅμα θά πᾶμε στο Τυπικό, τα λεγόμενα Τυπικά, πού λέγονται ἐκεῖ στις τρεῖς πρῶτες εὐχές, στά Αντίφωνα, ἔχει Ψαλμούς. Δέν τά λέμε σήμερα πιά για λόγους συντομίας. Ἔτσι βλέπει κανείς ὅτι τό Ψαλτήρι μπήκε στη Λατρεία σε αφθονία! Να προχωρήσω;

     Το Ψαλτήρι διαβάζεται στον Ὄρθρο, καί λέγονται ἐκεῖ δύο Καθίσματα. Σημειώστε ὅτι οἱ ἑκατόν πενήντα Ψαλμοί χωρίζονται σέ εἴκοσι Στάσεις, σέ εἴκοσι Καθίσματα. Κάθε Κάθισμα, ανάλογα μέ τό μέγεθος, περιέχει ἕναν, δύο, τρεῖς, τέσσερις, πέντε Ψαλμούς.Ἔτσι τό πρωί στόν Ὄρθρο διαβάζουμε δύο Καθίσματα, δηλαδή τα δύο εἰκοστά ἢ τὸ ἕνα δέκατο τοῦ ὅλου Ψαλτηρίου. Τό ἀπόγευμα στόν Εσπερινό διαβάζουμε ἔνα Κάθισμα. Το Ψαλτήρι πρέπει να τελειώσει μέσα σε μία εβδομάδα. Μόνο την Κυριακή το απόγευμα στον Εσπερινό δέν τό διαβάζουμε. Την Κυριακή το απόγευμα στόν Εσπερινό τό Ψαλτήρι ἀργεῖ...! Δηλαδή το Ψαλτήρι, ἐκτός ἀπό τίς ἐπί μέρους ἄς ποῦμε ἀναγνώσεις πού ἔχουμε στις Ακολουθίες, Ὧρες, Εσπερινο καί τά λοιπά, διαβάζεται ολόκληρο μέσα σε μία έβδομάδα. Καί ἀπό το Σάββατο βράδυ, ἀπό ὅπου καί ἀρχίζουμε, ξεκινάει πάλι το Ψαλτήρι ἀπό τήν ἀρχή. Τή Μεγάλη δέ Σαρακοστή διαβάζεται δυο φορές μέσα στην ἑβδομάδα, γιατί και στις Ώρες βάζουμε καθίσματα. Δηλαδή το Ψαλτήρι υπάρχει συνέχεια μέσα στη Λατρεία μας! Όταν πεθάνει δέ ἕνας ἄνθρωπος, το διαβάζουν όλη νύχτα ολόκληρο, δηλαδή το Ψαλτήρι μας συνοδεύει παντού. Παντού, παντοῦ μᾶς συνοδεύει!

     Είναι τόσο πλούσιο, τόσο σπουδαίο, τόσο σημαντικό! Καί ἐκεῖνος πού το διαβάζει πραγματικά και συνειδητά, ἐξαγιάζεται. Σας βεβαιώνω· εἰλικρινά σᾶς το βεβαιώνω. Αφήστε δέ πού ὅταν τὸ ἀκούει κανείς πολύ συχνά, εξοικειώνεται μαζί του. Βέβαια δεν ξέρω ἂν μπορεῖ νὰ τὸ μάθει καί ἀπ' έξω. Δεν ξέρω. Κάποιος πιθανόν ἀπό τήν πολλή χρήση μπορεῖ νά τό μάθει ἀπ' έξω ολόκληρο. Καί μάλιστα όταν το διαβάζει κάποιος ἄλλος καί κάνει ἔστω καί τό πιό μικρό λάθος, ἀμέσως καταλαβαίνεται, φαίνεται ἀμέσως. Προσέξτε: ὄχι ἄν κάποιος είναι μορφωμένος, αλλά από την πολλή χρήση τό αὐτί νά συνήθισε. Εἶναι ὅπως τό αὐτί τοῦ μουσικού, πού ἄν ἀκούσει ἕνα φάλτσο ἀμέσως το καταλαβαίνει, και λέει: «Ἐδῶ εἶναι φάλτσο!».

     Όταν αρχίσει κανείς να ακούει πολλές-πολλές. πολλές, πάρα πολλές φορές το Ψαλτήρι, κι ἂν ἀκόμη δέν ξέρει γράμματα, αρχίζει σιγά-σιγά νά τό καταλαβαίνει. Να σημειώσετε δέ ὅτι τό Ψαλτήρι εἶναι ἕνα από τα δυσκολότερα βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, γιατί, ἐπειδή εἶναι ποιητικό βιβλίο, έχει πυκνή ἔκφραση, πυκνότατη. Ἔτσι, πάρα πολλά πράγματα, ἐνῶ δέν γράφονται, πρέπει κατά κάποιο τρόπο νά τά μαντέψεις. Καί μιά πολύ μικρή φρασούλα τοῦ κειμένου, σε μιά ἀπόδοση μπορεῖ νά γίνει μιά πολύ μεγάλη φράση ή δυό καί τρεῖς φράσεις, γιά νά ἀποδώσουν ἐκεῖνο πού λέει το κείμενο. Είναι λοιπόν δύσκολο βιβλίο. Από τη συνεχή όμως χρήση, αρχίζει κανείς νά τό ἀφομοιώνει καί νά τό καταλαβαίνει. Ἂν ἔχει Πνεῦμα Θεού, τό καταλαβαίνει. Καί τότε, εἰλικρινά σᾶς λέω, τό Ψαλτήρι εἶναι μία απόλαυση!

     Εἶναι δυστύχημα ὅμως πού μόνο στα Μοναστήρια διαβάζουν σήμερα το Ψαλτήρι, γιατί στις ενορίες πιά τὸ ἔχουν βάλει στο ντουλάπι! Λυπάμαι που το λέω, ἀλλά ἔτσι γίνεται· το Ψαλτήρι διαβάζεται πλέον μόνο στα Μοναστήρια. Ἀλλά καί σέ πολλά ἀπ' αὐτά, τό διαβάζουν τόσο γρήγορα, πού δέν καταλαβαίνει κανείς τίποτα! «Μπούρ, μπούρ, μπούρι μπούρ...»! Σαν να εἶναι τό πιό ἄχρηστο πράγμα! Μπορεῖ νά διαβάζεται σε κάποιο ταχύ ρυθμό, αλλά τόσο ταχύ, ποὺ ὁ ἄλλος να προλαβαίνει νά ἀκούει καί νά καταλαβαίνει πολύ καλὰ αὐτὰ ποὺ διαβάζονται. Πρέπει ἡ ἀνάγνωση νά εἶναι καθαρή! Καί τότε, σᾶς βεβαιώνω εἰλικρινά, εἶναι μία τρυφή, μία απόλαυση. Τόσο υπέροχο είναι το Ψαλτήρι. Τόσο υπέροχο! Δοκιμάστε το ἐξ ἄλλου αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού θά κάνουμε φέτος το Ψαλτήρι.

     Γιά νά μή μιλήσω δέ γιά ἐκεῖνες τίς παρομοιώσεις τίς ποιητικές, τις θαυμάσιες!... «Ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων ἀνέμων...». Αὐτός πού περπατάει –ὁ Θεός– ἐπάνω στα φτερά τοῦ ἀνέμου!... Τί ὡραία ἔκφραση!... «Ὁ ἁπτόμενος τῶν ὀρέων καὶ καπνίζονται». Αὐτός πού ἀγγίζει τις κορυφές τῶν βουνῶν καί παίρνουν φωτιά!... «ὁ ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον» (Ψαλμ. 103, 3· 32· 2.). Αὐτός πού ντύθηκε τό φῶς, τή θεία δόξα, σαν ροῦχο Του, γιατί αὐτό τό ὑλικό φῶς εἶναι ἀντίτυπο τοῦ ἀκτίστου φωτός, τῆς θείας δόξης, πού εἶναι ἄκτιστη, δηλαδή εἶναι θεότητα! Ὅπως ντυνόμαστε ἐμεῖς, βάζουμε ἱμάτιο, περιβαλλόμαστε, ἔτσι ἀκριβῶς ντύθηκε ὁ Θεός τό φῶς! «Ανοίξαντός σου τὴν χεῖρα τὰ σύμπαντα πλησθήσονται χρηστότητος, ἀποστρέψαντος δέ σου τὸ πρόσωπον παραχθήσονται» (Ψαλμ. 103, 28-29.). Ανοίγεις το χέρι Σου, κι ὅλα γεμίζουν ἀγαθοσύνη· γυρίζεις το πρόσωπό Σου καί ὅλα ταράσσονται... Εἶναι ὡραιότατες ἐκφράσεις· ὡραιότατες!

     Έφθασε νά πεῖ ὁ Λαμαρτίνος: «Ὕστερα ἀπό τήν ἀνάγνωση του Ψαλτηρίου, εἶναι ἀδύνατον να διαβάσω Όμηρο ή Ἡσίοδο» (Alphonse de Lamartine, 1790-1869.). Αὐτός ὁ Γάλλος λογοτέχνης, ποιητής και τα λοιπά, ακούσατε τι είπε; Είναι δύνατον να διαβάσει πιά Ὅμηρο και Ησίοδο μετά το Ψαλτήρι! Κι αυτό το έχω ζήσει κι εγώ, καί πιστεύω να τό ἔχετε ζήσει κι ἐσεῖς, ἄν διαβάζετε το Ψαλτήρι.

     Πόσο χάρηκα με μια κοπέλα που σπούδασε Φιλολογία, ἀφοῦ πῆρε το πτυχίο της, μοῦ εἶχε πεῖ κάποτε: «Πάτερ μου, ή έλληνική Φιλολογία πόσο φτωχή είναι μπροστά στα κείμενα τά ἱερά!...». Σας βεβαιώνω είναι φτωχή! Λυπάμαι δέ, δέν ὑπερβάλλω, λυπάμαι, ὅταν πάρα πολλές φορές βλέπει κανείς ἀνθρώπους πού ἐκθειάζουν τήν ἑλληνική Φιλολογία τόσο... τόσο πολύ! Θα μου πείτε: «Τότε γιατί δεν διδάσκουν τά ἱερά αυτά κείμενα και στο σχολείο;». Βέβαια, θα λέγαμε ὅτι δέν εἶναι ἡ καθαρή Ελληνική, δέν εἶναι ἡ ᾿Αττική διάλεκτος, ὅπως καί στούς Πατέρες, και κατά συνέπεια δεν μπορούμε να μάθουμε τα σωστά Ελληνικά. Αλλο τώρα ὅτι ἐμεῖς τὰ καταργήσαμε όλα καί πάμε στις μεταφράσεις... Δεν θέλω νά πῶ ὅτι ἡ γλώσσα τῶν Γραφῶν εἶναι ἀμιγής, καθαρή· ὁπωσδήποτε ὄχι· ἀλλά τό ὕψος εἶναι τόσο μεγάλο, ὥστε πραγματικά ή ἑλληνική Φιλολογία ὠχριᾶ, ὑστερεῖ! Αὐτό θά τό νιώσει κανείς μόνο ἄν ἔχει πολύ συχνή επαφή με την Αγία Γραφή.

     Καί ἡ μετάφραση τῶν Ἑβδομήκοντα δέν μπορεί φυσικά να συγκριθεῖ μέ τά ἔργα τοῦ Πλάτωνος καί τοῦ Αριστοτέλους καί τοῦ Ξενοφῶντος ἀπό πλευρᾶς γλώσσας, δεν τίθεται θέμα. Εἶναι ἡ Ἑλληνιστική γλώσσα, ή Δημοτική τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, του 3ου αἰῶνος π.Χ., και μάλιστα, ἂν θέλετε, ἡ Ἀλεξανδρινή. Ὄχι ἐκείνη που μιλοῦσαν στην ηπειρωτική Ελλάδα. Η Αλεξανδρινή ἦταν ἐκεῖνα τὰ Ἑλληνικά πού θά μιλοῦσαν, ἄς ποῦμε, στη Μικρά Ασία ἢ θα μιλοῦσαν σήμερα στην Αμερική, δηλαδή τα σπασμένα Ἑλληνικά, ὄχι τά σωστά Ἑλληνικά, τά δεύτερα Ἑλληνικά, τά Ἑλληνικά θα λέγαμε τῆς ἀγορᾶς. Δέν εἶναι ἐκείνη ἡ ὡραία γλώσσα τῶν ᾿Αθηνῶν, ἡ γλώσσα των Πανεπιστημίων καί τῶν Σχολῶν τῶν ᾿Αθηνῶν καί τῶν φιλοσόφων· ὁπωσδήποτε δέν εἶναι. Ὅμως, ἂν πάρει κανείς καί διαβάσει Παλαιά ΔιαΘήκη... Θεέ μου, τί ὕψος! «Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν» (Γέν. 1, 1.) ... Τί ὡραῖο πράγμα! Μόνο ὅταν ἀρχίσει κανείς να μπαίνει στο νόημα, ἀρχίσει να καταλαβαίνει, τότε θ' ανακαλύψει αὐτό τό ὕψος! Ἔχει δίκιο ὁ Λαμαρτίνος, ὅτι δέν μπορεῖς νά διαβάσεις τίποτα ἄλλο, ὅταν διαβάσεις Αγία Γραφή· τούς βρίσκεις φτωχούς ὅλους, καί τούς Φιλοσόφους καί τούς ποιητές...

     Καί τέλος –γιατί αὐτά σᾶς τά λέω σάν μια μικρή εἰσαγωγή– ὁ μέγας Αθανάσιος ἔγραψε μία διατριβή –ἄς τήν ποῦμε ἔτσι– διατριβή πραγματικά, ὄχι βέβαια διδακτορική, αλλά γιά τό Ψαλτήρι. Καί ὅπως ἦταν μια συνήθεια στὴν ἐποχή ἐκείνη να δίνουν στη διατριβή μια μορφή διαλογική ή επιστολιμαία, ὁ μέγας Αθανάσιος ἔκανε τή διατριβή του αυτή για το Ψαλτήρι με μορφή ἐπιστολῆς. Καί μάλιστα, για να κρυφτεί ακόμη περισσότερο, στέλνει δῆθεν τήν ἐπιστολή αυτή προς κάποιον Μαρκελλίνο, πιθανῶς ἐπίσκοπο, καί τοῦ λέει.

    «Μοῦ ἔφερε ὁ ταχυδρόμος τα νέα σου, ἔμαθα ότι εἶσαι καλά, μοῦ εἶπε ὅτι διαβάζεις πολύ την Αγία Γραφή. Ὕστερα ἀπό τήν ἀρρώστια που πέρασες, διαβάζεις πολύ τήν Ἁγία Γραφή, και μάλιστα μοῦ εἶπε ὅτι διαβάζεις πιο ξεχωριστά το Ψαλτήρι. Και σκέφτηκα νά σοῦ γράψω αὐτήν τήν ἐπιστολή, για να πῶ κι ἐγώ μερικές σκέψεις μου για το Ψαλτήρι, να σε βοηθήσω. Αλλά καλύτερα... –πάλι κρύβεται!– ἂς ἀφήσω να μιλήσει κάποιος γέροντας, που κάποτε τον είχα συναντήσει, σοφός καί πολύ εὐσεβής, καί μοῦ εἶχε πεῖ τόσα καί τόσα καλά πράγματα για το Ψαλτήρι» (Αγ. Αθανάσιος, Πρὸς Μαρκελλίνον, εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν Ψαλμών. MPG 27.12.2-20. «Αγαμαί σε τῆς ἐν Χριστῷ προαιρέσεως, φίλε Μαρκελλίνε. Καὶ γὰρ καὶ τὸν παρόντα πειρασμόν, καίτοι πολλὰ παθὼν ἐν αὐτῷ, καλῶς φέρεις, καὶ τῆς ἀσκήσεως οὐκ ἀμελεῖς. Πυνθανόμενος γὰρ τοῦ κομίσαντος τὴν ἐπιστολήν, πῶς ἄρα καὶ μετὰ τὴν νόσον διάγεις, ἔμαθον πρὸς μὲν πᾶσαν τὴν θείαν Γραφὴν ἔχειν σε τὴν σχολὴν, πυκνότερον δὲ μάλιστα τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμῶν ἐντυγχάνειν, καὶ φιλονεικεῖν τὸν ἐν ἑκάστῳ ψαλμῷ νοῦν ἐγκείμενον καταλαμβάνειν. Καὶ διὰ τοῦτο τοίνυν ἀποδέχομαι σε, πολὺν ἔχων εἰς αὐτὴν τὴν βίβλον κἀγὼ πόθον, ὥσπερ καὶ εἰς πᾶσαν τὴν Γραφήν. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχων, συνέτυχόν τινι φιλοπόνω γέροντι, καὶ βούλομαι καί σοι, ἅπερ ἐκεῖνος κατέχων τὸ Ψαλτήριον περὶ αὐτοῦ μοι διηγήσατο, γράψαι· ἔχει γάρ τινα χάριν καὶ πιθανότητα μετ᾿ εὐλόγου τοῦ διηγήματος.»)

     Καί ἀφήνει τώρα να μιλάει ὁ γέροντας μέσα στην ἐπιστολή αυτή, πού στην πραγματικότητα εἶναι ὁ μέγας Αθανάσιος. Μπορεί βέβαια κάποτε κάποιος γέροντας κάτι νὰ τοῦ εἶπε, ἀλλὰ οἱ ἰδέες είναι κυρίως τοῦ μεγάλου Αθανασίου. Είναι πολλές σελίδες. Μέσα στη σειρά τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι περί τίς σαράντα σελίδες κείμενο· είναι μεγάλο κείμενο, μια ολόκληρη διατριβή πραγματικά! Ἐκεῖ, ἀφοῦ κάνει μια ωραία εισαγωγή για τους Ψαλμούς και την αξία τους, αναφέρει τί ἀξία ἔχει ὁ κάθε Ψαλμός, καί μετά προχωρεῖ καί ἑρμηνεύει τους Ψαλμούς, πού στη σειρά που σας είπα εἶναι τρεῖς τόμοι! Αὐτό τό ἔργο πού μᾶς παρέδωσε ὁ μέγας Αθανάσιος, αὐτή ἡ ἑρμηνεία των Ψαλμών, ἔχει πολλή έμβρίθεια, πολύ βάθος, πολλή ἀξία!

     Τελειώνει δέ αυτή ή διατριβή ὡς ἑξῆς: «Ταῦτα καὶ σὺ μελετῶν, λέει στον Μαρκελλίνο, καὶ συνετός ἐντυγχάνων· οὕτως τοῖς ψαλμοῖς, τὸν μὲν ἐν ἑκάστῳ νοῦν ὁδηγούμενος ὑπὸ τοῦ Πνεύματος καταλαβεῖν δυνήση. Τοιοῦτον δὲ καὶ σὺ ζηλώσεις βίον, οἷον ἔσχον οἱ ταῦτα θεοφορούμενοι λαλήσαντες ἄνδρες ἅγιοι» (Πρὸς Μαρκελλίνον..., MPG 27.45.36-39.). Δηλαδή: Αὐτά κι ἐσύ νά μελετᾶς καί νά διαβάζεις τούς Ψαλμούς με σύνεση, δηλαδή να τους καταλαβαίνεις, καί θά μπορέσεις μέν να κατανοήσεις τό νόημα καθενός, οδηγούμενος από το Πνεύμα το Άγιο, θα μιμηθεῖς δὲ καὶ ἐσὺ τὸν ἴδιο τρόπο ζωῆς, πού εἶχαν οἱ θεοφοβούμενοι ἅγιοι ἄνδρες, πού μίλησαν γι' αὐτά. Δηλαδή αυτό που προηγουμένως σας είπα, ὅτι σιγά-σιγά θα μπεί κανείς μέσα στο πνεύμα τῶν Ψαλμών, καί θά γίνει κι ὁ ἴδιος ἕνας Ψαλμωδός, γιατί θά ἔχει ταυτιστεί, δηλαδή θα έχει γίνει δικός του ὁ Ψαλμός, σάν νά τόν ἔχει συνθέσει ὁ ἴδιος, γιατί τόν πονάει, τόν ζεῖ, τόν βιώνει καί τόν ἐκφράζει!

     Αὐτά τά πολύ-πολύ λίγα ἤθελα νά σᾶς πῶ σάν μιά μικρή εισαγωγή στο βιβλίο των Ψαλμῶν. Καί στα λίγα λεπτά πού μᾶς μένουν –εἶναι δέκα παρά εἴκοσι πέντε– ὡς κάνουμε μία αρχή από τον 1ο Ψαλμό.

     Βέβαια εἶναι πολύ μικρός, πάρα πολύ μικρός, έξι στίχους ἔχει όλους κι όλους: πλήν όμως εἶναι πολύ ωραίος, πολύ γεμάτος, και ευστοχότατα τοποθετήθηκε πρῶτος, ἄν καί δέν γράφτηκε πρῶτος. Είπαμε ὅτι τό Ψαλτήρι εἶναι συλλογή Ψαλμών. Κάποτε μαζεύτηκαν ὅλοι αὐτοί οἱ Ψαλμοί, καί μπῆκε αυτός πρῶτος, γιατί ἔχει κατάλληλο περιεχόμενο γιά νά μπεῖ ὡς πρῶτος Ψαλμός.

     Εἶναι δέ χαρακτηριστικό ὅτι ὁ 1ος Ψαλμός ἔχει έξι στίχους· ἀλλά καί ὁ τελευταῖος Ψαλμός, ο 150ος ἔχει πάλι έξι στίχους. Καὶ ὁ πρῶτος ἀρχίζει με το «Μακάριος ἀνὴρ...», εὐτυχισμένος ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος πού... καί τά λοιπά, καί ὁ τελευταῖος τελειώνει μέ τό «Αἰνεῖτε τὸν Θεὸν ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ... πᾶσα πνοή αινεσάτω τὸν Κύριον, ἀλληλούϊα». Ξεκινάει ἀπό τόν ἄνθρωπο καί φθάνει στον Θεό. Ξεκινάει από τόν εὐτυχισμένο ἄνθρωπο, πού ἀκούει τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί πού θά γίνει αυτός ἡ ἀφορμή καί ἡ αἰτία για νὰ δοξαστεῖ ὁ Θεός, ἀφοῦ μόνο όταν εἶναι κανείς μέσα στον νόμο τοῦ Θεοῦ θά φθάσει νά δοξολογήσει καί νὰ ὑμνήσει τον Θεό. Εἶναι πραγματικά υπέροχο.

     Έτσι λοιπόν ο 1ος Ψαλμός σωστά μπήκε πρώτος, καί ὁ τελευταῖος ἐπίσης σωστά μπήκε τελευταῖος, ὡς ἐπισφράγισμα τοῦ ὅλου Ψαλτηρίου.

     Ο Ψαλμός αὐτός εἶναι ἀνεπίγραφος. Ἔχετε δέ υπόψη ὅτι ἡ ἐπιγραφή τοῦ κάθε Ψαλμοῦ –ἂν ἔχει ἐπιγραφή, γιατί δέν ἔχουν ὅλοι ἐπιγραφή– πραγματικά εἶναι μια ολόκληρη φιλολογία ἑρμηνείας. Υπάρχουν πάρα πολλές ερμηνευτικές γνώμες πάνω στίς ἐπιγραφές τῶν Ψαλμῶν. Ἀλλά εἶναι πάρα πολύ σπουδαῖο στοιχεῖο ἄν ἀναφέρεται ὅτι ἀνήκει στον Δαβίδ, ὅτι εἶναι ἀπό τη γραφίδα τοῦ Δαβίδ. Αὐτό ἔχει κάποια σημασία. Βέβαια δέν εἶναι ἀπόλυτη, γιατί ἕνας Ψαλμός που μπορεῖ νά εἶναι χριστολογικότατος καί νά μήν ἀναφέρεται πώς εἶναι τοῦ Δαβίδ, ἔχει τήν ἴδια ἀξία σάν νά ἦταν τοῦ Δαβίδ· δέν τίθεται θέμα. Πνεῦμα Θεοῦ ἔπνευσε ἐπάνω σὲ ὅλους τούς Ψαλμούς, καί ἡ σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος εἶναι σέ ὅλους τούς Ψαλμούς καί ὅλοι οἱ Ψαλμοί εἶναι θεόπνευστοι. Αλλά ὅμως, παρά ταῦτα, ἔχει μιά ἰδιαίτερη αξία ἂν ξέρουμε ὅτι κάποιος Ψαλμός εἶναι τοῦ Δαβίδ. Ὁ πρῶτος λοιπόν εἶναι ἀνεπίγραφος· ἀλλά ἡ Παράδοση ἡ ἑβραϊκή διατήρησε ὅτι ὁ Ψαλμός αυτός ανήκει στον Δαβίδ. Και πραγματικά οἱ ἰδέες καί τό ὕφος εἶναι μᾶλλον τοῦ Δαβίδ.

     Πρέπει νά σᾶς πῶ ἀκόμη ὅτι σ' ἕναν ἀνεπίγραφο Ψαλμό μπορούμε να κρίνουμε περίπου ἂν ἀνήκει ή δέν ἀνήκει στον Δαβίδ ἀπό τό ὕφος τοῦ Ψαλμοῦ. Ὁ 118ος Ψαλμός, ἄς ποῦμε, δέν εἶναι τοῦ Δαβίδ. Εἶναι τόσο φανερό, πού, ἅμα τόν διαβάσεις, λές «Αδύνατον· δέν εἶναι τοῦ Δαβίδ», γιατί εἶναι γραμμένος ἡρεμότατα! Βέβαια ο 118ος Ψαλμός, φαίνεται, εἶναι γραμμένος στη Βαβυλώνα, πιθανότατα, κάτω ἀπό τή βαβυλωνιακή αἰχμαλωσία. Εἶναι ὅμως γραμμένος από γραφίδα ἤρεμου ἀνθρώπου. Δέν ἔχει ἐκεῖνο πού ἔχει ὁ Δαβίδ, πού εἶναι ὁρμητικός, σκοτεινός και πυκνός. Θυμίζει τον ευαγγελιστή Ιωάννη. Ορμητικός, σκοτεινός και πυκνός! Βλέπετε, έχει μία φοβερή ψυχική δομή, πού τή διατυπώνει με έντονο τρόπο. Η θυμίζει τον απόστολο Παύλο. Καί στόν ἀπόστολο Παύλο θα δείτε πολλές φορές στίς ἐπιστολές του ὅτι δέν βγάζουμε νόημα. Αν δέν ἔχουμε δίπλα μετάφραση, δεν βγάζουμε νόημα· εἶναι δύσκολος, εἶναι κι αυτός ορμητικός. Υπαγορεύει στον γραφέα και γράφει, ἀλλά ἡ ψυχή του Παύλου τρέχει. Ενώ γράφει αὐτά τά κάποια ο γραφέας, ἡ ψυχή τοῦ  Παύλου πηδάει σ' ἄλλο θέμα, καίπολλές φορές δέν βλέπουμε να υπάρχει συνοχή ανάμεσα στίς ἐπί μέρους παραγράφους· ὑπάρχει μια δομή. Καί ἀκόμη ὁ Δαβίδ, ἐπειδή περνάει ἀπό τό ἕνα θέμα στο ἄλλο μ' ἕναν ὁρμητικό τρόπο, δέν συνδέει τα θέματα· ἀφήνει ασάφεια και σκοτεινότητα καί λές: «Τί θέλει νά πεῖ τώρα ἐδῶ; Τί σημαίνει αὐτό τώρα ἐδῶ; Εἶναι σκοτεινό!». Κι ακόμα, τό ἄλλο πού σᾶς εἶπα, εἶναι καί πυκνός, πυκνότατος! Δηλαδή μέσα σε δυο λέξεις μπορεῖ νά κρύψει ἕνα ὁλόκληρο νόημα ή συναισθήματα.

Απόσπασμα από την 1η ομιλία στην κατηγορία : "Ἀνάλυσις Ψαλμῶν'.

►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ἀνάλυσις Ψαλμῶν.
(Ὁμιλίες εἰς τό βιβλίο τῶν Ψαλμῶν) " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/palaia-diauhkh/analysis-calmvn
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_76.html?m=1

Απομαγνητοφώνηση :
Ιερά μονή Κομνηνείου.
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ἀνάλυσις Ψαλμῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1TYl6bvFofrohQvNazPRXiWU3vTikWUmi/view?usp=drivesdk

🔸📜 Απομαγνητοφωνημενες ομιλίες της σειράς «Ἀνάλυσις Ψαλμῶν».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BC%88%CE%BD%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%83%CE%B9%CF%82%20%CE%A8%CE%B1%CE%BB%CE%BC%E1%BF%B6%CE%BD.%0A%28%E1%BD%89%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B5%CF%82%20%CE%B5%E1%BC%B0%CF%82%20%CF%84%CF%8C%20%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%BF%20%CF%84%E1%BF%B6%CE%BD%20%CE%A8%CE%B1%CE%BB%CE%BC%E1%BF%B6%CE%BD%29.?m=1

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.