Τά ἀόρατα παρασκήνια τῆς ἱστορίας.

†. Ήδη ο Κύριος, αγαπητοί μου, ευρίσκεται εις το υπερώον μετά των μαθητών Του, ανακείμενος εις την τράπεζαν. Ήταν οι τελευταίες ώρες προ του Πάθους, αλλά και οι τελευταίες Του υποθήκες προς τους μαθητάς Του. Τους είπε: «Ὑμεῖς ἐστε οἱ διαμεμενηκότες μετ᾿ ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου· κἀγὼ διατίθεμαι ὑμῖν, καθὼς διέθετό μοι ὁ πατήρ μου βασιλείαν (:Εσείς μείνατε μαζί μου εις τους πειρασμούς μου τους ποικίλους. Τρία χρόνια ήσαστε μαζί μου. Θα έχετε την αμοιβή σας. Όπως ο Πατήρ σε μένα διέθεσε βασιλείαν, έτσι και Εγώ σε σας θα διαθέσω βασιλείαν. Εντούτοις, μην το πάρετε απάνω σας, διότι θα περιέλθετε εις πειρασμόν· χωρίς πειρασμόν, κανείς δεν κερδίζει την Βασιλεία του Θεού)». Και ο Κύριος τούς αποκαλύπτει εκείνα τα αόρατα παρασκήνια της Ιστορίας. Τα αόρατα παρασκήνια της Ιστορίας…

    Τόσο οι μαθηταί, όσο και εμείς, μένομε μπροστά σ’ αυτήν την αποκάλυψη κατάπληκτοι.  Και να: «Σίμων Σίμων, ἰδοὺ, ὁ σατανᾶς ἐξῃτήσατο ὑμᾶς τοῦ σινιάσαι ὡς τὸν σῖτον· ἐγὼ δὲ ἐδεήθην περὶ σοῦ, ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ἡ πίστις σου· καὶ σύ ποτε ἐπιστρέψας στήριξον τοὺς ἀδελφούς σου». Μυστηριώδης λόγος αυτός του Κυρίου, γεμάτος αποκάλυψη αυτών των ιστορικών παρασκηνίων, αλλά και πλήρους προφητείας που αφορούσε τόσο τον απόστολο Πέτρο, όσο και τους λοιπούς μαθητάς.

     Αλλά ας δούμε αυτό το μυστήριον, γιατί αφορά και την Εκκλησίαν του Χριστού μέσα εις τους αιώνας, ακόμη και εμάς προσωπικά. Μας ενδιαφέρει άμεσα. Ήδη ο διάβολος είχε υποσκελίσει τον Ιούδα και τον απέσπασε από τον κύκλο των δώδεκα μαθητών. Αλλά αυτό το ανήμερον θηρίον που λέγεται «διάβολος» δεν ικανοποιήθηκε. Ήθελε να εξοντώσει όλους τους μαθητάς. Μη δυνάμενος να προσβάλει τον Κύριον με πτώσιν –κάτι που το εδοκίμασε- τώρα στρέφεται προς τους μαθητάς.  Διότι έβλεπε στο πρόσωπο του Ιησού τον φοβερότερό του αντίπαλον και ήθελε να τον εξουδετερώσει. Πρώτη φορά έβλεπε τόσο, τόσο άγιον πρόσωπον. Κι εκείνος ήταν το αμαρτωλότερον πρόσωπον. Ήθελε, λοιπόν, να μην υπάρχει ο Ιησούς.

     Η πρώτη προσέγγισις του σατανά ήταν στην έρημο. Άκουσε εκείνη την φωνήν εις την Βάπτισιν: «Σύ εἶ ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα» και ήθελε να δει τι σήμαινε αυτό. Όταν ο Θεός είπε: «Συ είσαι ο Υιός μου», με ποια έννοια «Υιός»; Διότι ήτο κρυμμένο το πράγμα. «Υἱοί» ελέγοντο γενικά οι άνθρωποι, ειδικότερα οι Ισραηλίται. Είχε τίποτα ιδιαιτέρα σημασία αυτό το: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός;». Και προβαίνει εις τους γνωστούς τρεις πειρασμούς, που μας περιγράφει τόσο ο Ματθαίος, όσο και ο Λουκάς. Μάλιστα ο Λουκάς σημειώνει, επιπροσθέτως, το εξής: «Καί συντελέσας», λέγει, «πάντα πειρασμόν ὁ διάβολος ἀπέστη ἀπ᾿ αὐτοῦ ἄχρι καιροῦ». «Αφού συνετέλεσε κάθε πειρασμόν, έφυγε, νικηθείς –αλλά, προσέξτε, δύο λέξεις:  «ἄχρι καιροῦ». Δηλαδή «μέχρι ενός καιρού». Αυτό το «ἄχρι καιροῦ» έφθανε σ’ αυτήν την ώρα του Μυστικού Δείπνου. Εκεί τελείωνε αυτός ο καιρός. Από το σημείο των πειρασμών της ερήμου, έως τώρα εις το σημείον του Μυστικού Δείπνου και πάλι ο διάβολος προβαίνει, ακάθεκτος, και αφού ανέτρεψε τον Ιούδα, τώρα θέλει να ανατρέψει και τους λοιπούς μαθητάς, αρχίζοντας από τον Πέτρο, με τι; Με την απιστία στο θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού. Με την απιστία.

     Αυτόν τον πειρασμόν ο διάβολος, αγαπητοί μου, θα τον μετέρχεται διαρκώς μέσα εις την ιστορίαν με την παρουσία της αιρέσεως. Αλλά θα κορυφωθεί, όμως, στα έσχατα. Αι Σύνοδοι ξέρετε τι ήσαν; Ο φραγμός που έθετε η Εκκλησία σε κάθε δαιμονική ενέργεια ανατροπής της πίστεως εις το Θεανθρώπινον πρόσωπον του Ιησού Χριστού. Αλλά σας είπα, όμως, το αποκορύφωμα θα είναι εις τα έσχατα. Γι'αυτό λέγει ο Κύριος εις την εκκλησία, εις τον «ἄγγελον» της Εκκλησίας της Φιλαδελφείας τα εξής-είναι στην Αποκάλυψη: «Ὃτι ἐτήρησας τὸν λόγον τῆς ὑπομονῆς μου, κἀγώ σε τηρήσω ἐκ τῆς ὥρας τοῦ πειρασμοῦ, τῆς μελλούσης ἔρχεσθαι ἐπὶ τῆς οἰκουμένης ὅλης, πειράσαι τοὺς κατοικοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς. Ἔρχομαι ταχύ». «Γιατί εφύλαξες», λέει, «τον λόγο μου», λέγει εις την Εκκλησίαν της Φιλαδελφείας, «και Εγώ θα σε φυλάξω από την ώρα του πειρασμού που έρχεται, που πρόκειται να έρθει σε όλη την γη, σε όλη την οικουμένη» - προσέξτε: «ἐπὶ τῆς οἰκουμένης ὅλης», όχι στην Ιουδαία, «ἐπὶ τῆς οἰκουμένης ὅλης». Και τι θα κάνει αυτός ο πειρασμός; «Πειρᾶσαι τούς κατοικοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς (:θα θέσει υπό δοκιμασία όλους τους κατοικούντας επί της γης)». Ποια θα είναι αυτή η δοκιμασία; Ποιος θα έχει προετοιμάσει αυτόν τον πειρασμόν; Προφανώς ο διάβολος. Και εις τι συνίσταται, ποιο είναι το περιεχόμενον αυτού του πειρασμού; Αγαπητοί, η απιστία στο θεανθρώπινον πρόσωπον του Ιησού Χριστού.

    Βεβαίως, αν ρίξετε μια ματιά στην πραγματικότητα της Ιστορίας, θα δείτε το εξής: Υπάρχουν ιεραποστολές. Κάποιοι άνθρωποι, σίγουρα, γίνονται καινούριοι Χριστιανοί. Θέλετε στην Αφρική, θέλετε στην Ασία, θέλετε… Όπου θέλετε… Με τις ιεραποστολές. Ταυτοχρόνως υπάρχει και το μυστήριον της αποστασίας. Δηλαδή στους χώρους όπου εκηρύχθη το Ευαγγέλιον, Ευρώπη, Αμερική, όπου εκηρύχθη, να έχομε αποστασία. Ζυγίστε και μετρήστε. Πόσοι είναι εκείνοι που πιστεύουν- οι καινούριοι- και πόσοι είναι εκείνοι οι οποίοι αποστατούν; Ξέρετε τι θα βρούμε; Ότι οι αποστατούντες είναι πολλαπλώς περισσότεροι από εκείνους, οι οποίοι πιστεύουν εις τον Ιησούν Χριστόν.

    Και γιατί αποστατούν; Γιατί «ἤδη ἐνεργεῖται τό μυστήριον τῆς ἀποστασίας»· ακριβώς έτσι το διατυπώνει στους Θεσσαλονικείς ο Απόστολος Παύλος: «ἐνεργεῖται τό μυστήριον τῆς ἀποστασίας». Δυνάμει τίνος; Δυνάμει της απιστίας που εμπνέει ο διάβολος εις τους ανθρώπους, της απιστίας εις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Ιησού Χριστού. Είναι εκείνο που γράφει ο μακαριστός πατήρ Ιουστίνος για έναν νεο-αρειανισμόν στην Ευρώπη. «Η Ευρώπη», λέγει, «νεοαρειανίζει». Δηλαδή; Δηλαδή δεν πιστεύει εις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού. Αν θέλετε ακριβέστερα, εις το θείον πρόσωπον του Χριστού. Δεν δέχεται, δηλαδή, την θεότητα του Ιησού Χριστού: «Ωραίος ο Ιησούς, θαυμαστός, αλλά… όχι Θεός». Εάν, λοιπόν, η Ευρώπη νεοαρειανίζει, τότε, να ο πειρασμός. Για να σας δώσω να καταλάβετε τι θα πει αυτός ο πειρασμός που θα ‘ρθει να απλωθεί σε όλη τη γη.

     Έτσι, προκειμένου να προβεί σε πειρασμό τώρα ο διάβολος, αυτό είναι καταπληκτικό, για να πειράξει τους μαθητάς και τον Πέτρον, ζητά την άδεια του Θεού· ο Οποίος την παραχωρεί. Είναι εκπληκτικό, ο διάβολος δεν μπορεί να πειράξει χωρίς να πάρει την άδεια, είναι το κατά παραχώρησιν θέλημα του Θεού. Όπως τότε, όπως στην εποχή του Ιώβ, εζήτησε να πειράξει τον δίκαιον με την κατηγορία ότι ο Ιώβ υπηρετεί τον Θεόν για λόγους ωφελιμιστικούς. «Του ‘δωσες», λέει, «πλούτη, του ΄δωσες αγαθά, γι'αυτό σε λατρεύει. Πάρ’ του τα πίσω να δεις θα σε λατρεύει; Εάν δεν σε ‘’ευλογήσει’’ κατά πρόσωπον». «Εὐλογῶ κατά πρόσωπον» είναι μία εύφημος διατύπωσις του «βλασφημώ κατά πρόσωπον»· είναι εύφημος διατύπωσις. Και η άδεια εδόθη, μπήκε στον χώρο του πειρασμού ο Ιώβ, αλλά απεδείχθη ότι γνησίως υπηρετούσε τον Θεόν. Δεν ήτο ό,τι τον κατηγόρησε ο διάβολος.

     Ξέρετε υπάρχει κάπου στην Αποκάλυψη ότι ο διάβολος μάς κατηγορεί διαρκώς εις τον Θεόν. Αλλά είναι συκοφάντης. Λέει «κατηγορεί», θα έπρεπε να είναι επί πραγματικότητος η κατηγορία. Είναι, όμως, συκοφάντης ο διάβολος. Έτσι και τώρα, κατηγορεί, θέλετε; Συκοφαντεί ο διάβολος τους μαθητάς εις τον Θεόν ότι ακολουθούν τον Κύριον ως Μεσσίαν- παραβάλλατε κάτι προηγούμενο, λίγο πριν, μια δυο τρεις μέρες: «Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα»  και εκεί έγινε ένας μικρός καβγάς, ότι θέλανε οι δύο να πάρουν πρωτοκαθεδρία- αυτά ο διάβολος τα κατασκοπεύει και τα βλέπει. Και έτσι ποιος είναι ο ισχυρισμός και η κατηγορία του διαβόλου; «Ωωω… Απλούστατα θέλουν να επωφεληθούν της ανακηρύξεως του Ιησού ως Μεσσία και να καθίσουν ως υπουργοί Του, αριστερά Του και δεξιά Του». Αυτό κατηγορεί ο διάβολος. Όπως και τότε εις τον Ιώβ.

     Και του δόθηκε η άδεια. Σαν αδύναμοι που ήσαν οι μαθηταί και πριν ακόμη έλθει η Πεντηκοστή, ήταν επόμενο να σημειωθεί το φαινόμενον αυτό. Όταν ήρθε η Πεντηκοστή… Ή, ακόμη, οι μαθηταί ηκολούθησαν τον Κύριον για να καθίσουν αριστερά Του και δεξιά Του; Άπαγε! Είχαν αγνά ελατήρια. Εκείνος ο Φίλιππος λέει: «Βρήκαμε τον Μεσσία!». Ή, ακόμη, βρίσκει ο Ανδρέας τον αδελφό του τον Πέτρο ή ακόμη ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης που πιστεύουν κ.λπ. –τα ελατήριά τους ήσαν αγνά. Δόθηκε, όμως, η άδεια να υποστούν πειρασμόν. Αυτήν την έννοια έχει αυτό το «ἐξῃτήσατο» που διατυπώνει εδώ ο Κύριος, αυτό το «ἐξῃτήσατο ὁ σατανᾶς τοῦ σινιάσαι  ὑμᾶς ὡς τὸν σῖτον». Εκείνη η πρόθεσις «ἐκ» – «ἐξ» επειδή αρχίζει από φωνήεν, σημαίνει αυτήν την επίμονη αναζήτηση του σατανά να αποσπάσει τους μαθητάς δια της απιστίας και να τους κάνει υποχειρίους του, όπως έκανε τον Ιούδα και είδατε τι τον έκανε τον Ιούδα, τον οδήγησε – ο σατανάς!- του έβαλε την απόγνωση και τον οδήγησε εις την αυτοχειρία, εις την αγχόνη, είναι φοβερό πράγμα!

     «Και επειδή», όπως λέει ο Ζηγαβηνός: «ἔθος αὐτῷ (:είναι συνήθεια εις τον διάβολον) τοὺς δοκιμοτέρους ἐξητῆσθαι πρὸς πάλην ὡς τὸν Ἰὼβ (:είναι συνήθειά του να ζητάει αυτοί που είναι οι δοκιμότεροι μέσα στην Ιστορία, αυτούς να τους θέτει υπό δοκιμασίαν - κι όπως προσθέτει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: «μετ΄επιθυμίας προσέβαλε τὸν Ἰώβ (: λαχταρούσε να τον προσβάλει τον Ιώβ ο διάβολος), οὕτως ἐβουλεύετο τὸν Πέτρον προσβαλεῖν (:έτσι ήθελε τώρα να προσβάλει τον Πέτρον), δι’ ὃ καὶ ἔλεγεν ποσάκις ἐξητήσατό σε ὁ σατανᾶς σινιάσαι ὡς τὸν σίτον;». «Είδες- λέει ο Ιερός Χρυσόστομος- είδες πόσην επιθυμίαν είχε; Είδες; Μανία… Ο σατανάς». Και εζήτησε φυσικά όχι μόνον τον Πέτρον, αλλά όλους τους μαθητάς να τους ξετινάξει.

     Τι εζήτησε ο σατανάς; «Τοῦ σινιάσαι ὑμᾶς ὡς τὸν σῖτον», λέγει ο Κύριος. Τι θα πει «σινιάσαι»; Λέγει ο Ζιγαβηνός: «Ἀντὶ τοῦ –θα το δούμε κατά λέξη το «σινιάσαι»- ἀντὶ τοῦ θορυβῆσαι (:αντί να βάλει, δηλαδή, την λέξη «θορυβῆσαι», «κυκῆσαι», του ρήματος «κυκῶ», που θα πει ανακατώνω, «ταράξαι»)». Προσθέτει ο Ιερός Χρυσόστομος: «σεῖσαι, κοσκινῆσαι». Κατά λέξη το «συνιάσαι» είναι αυτό. «Να σας κοσκινίσει». «Ἀγαγεῖν περιαγαγεῖν, σαλεῦσαι, κινῆσαι, διαδονίσαι, βασανίσαι -συνώνυμα του «σινιάσαι»- , ὅπερ ἐπὶ τῶν κοσκινιζομένων γίνεται (:όπως γίνεται σε εκείνους, στο σιτάρι που κοσκινίζεται)». Και όπως λέει πάλι ο Ζηγαβηνός: «Σινίον γὰρ παρὰ τισι καλεῖται τὸ παρ’ ἡμῖν κόσκινον». Τι λέγεται το κόσκινον σε μερικούς, πώς λέγεται; «Σινίον», το «σινί», το κόσκινο. «Ἐν ᾧ (:ἐν τῷ ὁποίῳ συνίῳ) ὁ σίτος τῇδε κἀκεῖσε μεταφερόμενος ταράσσεται (:πώς βάζουμε το σιτάρι μες στο κόσκινο και το πάμε από δω κι από κει , το πάμε από δω και από κει, για να βγάλουμε ό,τι βγάλουμε, έτσι – λέει - σας έβαλε στο κόσκινο ο διάβολος να σας κοσκινίσει)». «Κι όπως ο σίτος μέσα εκεί ταράσσεται, κινείται, έτσι κι εσείς μέσα εκεί θα υποστείτε τα ίδια», λέει ο Κύριος στους μαθητάς Του.

     Θέλησε, δηλαδή, ο σατανάς να παρασύρει τους μαθητάς στην αμαρτία και στην άρνηση του Χριστού. Καταλαβαίνετε τι σημαίνει, τι αναποδογύρισμα επιχειρούσε ο διάβολος μέσα εις τις ψυχές των μαθητών; Θέλετε; «Ποιος είναι αυτός που ακολουθήσαμε τρία χρόνια; Είδες, δεν προέβαλε αντίσταση. Έλεγε ότι έχει τον Θεόν Πατέρα. Είδες; Τον συνέλαβαν. Άφησε τους εχθρούς Του να τον συλλάβουν; Άφησε τους εχθρούς του να τον σταυρώσουν; Ποιος είναι; Ποιον ακολουθήσαμε τρία χρόνια;». Καταλαβαίνετε; Εμείς δεν το καταλαβαίνουμε, γιατί έχομε υπόψη μας την Ανάσταση. Καταλαβαίνετε τους μαθητάς σε τι πειρασμό; «Πλανηθήκαμε;».

     Γι'αυτό ο Κύριος είπε: «Ἐγὼ δὲ ἐδεήθην περὶ σοῦ, ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ἡ πίστις σου»,  λέει στον Πέτρον. «Εγώ εδεήθηκα, προσευχήθηκα για σένα -είδατε;- να μην εκλείψει η πίστη σου. Να μην εκλείψει ολότελα η πίστη σου». «Καὶ σύ ποτε ἐπιστρέψας στήριξον τοὺς ἀδελφούς σου (:Κι εσύ όταν κάποια στιγμή γυρίσεις, στήριξε τους αδελφούς σου γιατί κι εκείνοι θα έχουν σαλευθεί, θα έχουν απιστήσει)». Είναι αυτό το φοβερόν παρασκήνιον. Φοβερόν παρασκήνιον! Ο Κύριος προσευχήθη, εδεήθη· λέει ο Ζιγαβηνός: «Ἐδεήθην τοῦ πατρός μου ὡς ἄνθρωπος».  Και προσθέτει ο Θεοφύλακτος: «Τοῦτο κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἔφη· ὡς γὰρ Θεός, τί ἐδεῖτο τοῦ αἰτήσασθαι;». «Το είπε ως άνθρωπος ότι ‘’προσευχήθηκα’’· διότι δεν είχε ανάγκη ως Θεός. Ως Θεός θα προσευχηθεί;». Ως άνθρωπος ο Κύριος προσεύχεται, γι'αυτό ο Κύριος, αγαπητοί μου, είπε εις τους υπνώττοντας μαθητάς Του εις τον κήπον της Γεσθημανή, δεν μπορούσαν να κρατήσουν την νύστα τους  - ξέρετε όταν κανείς λυπείται, δυο πράγματα μπορούν να του συμβούν: ή να μην μπορεί να κοιμηθεί, ή να κοιμάται χωρίς να μπορεί να ξυπνήσει. Αυτό πάθανε οι μαθηταί. Έτσι, τι είπε ο Χριστός; Τους εσκούντηξε. Τους είπε: «Ἀγρυπνεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν». Αναρωτηθήκαμε ποτέ τι σημαίνει αυτό το «εἰς πειρασμόν»; Ποιος ήταν αυτός ο πειρασμός; Ο πειρασμός της απιστίας. Καταπληκτικό! Ο πειρασμός της απιστίας.

      Γι'αυτό ο Κύριος, αγαπητοί μου, στον ουρανό, επειδή η Εκκλησία βρίσκεται στη γη, διαρκώς ευλογεί την Εκκλησία Του και διαρκώς προσεύχεται εις τον ουρανό -ως άνθρωπος, ο αιώνιος μεσίτης, ως άνθρωπος, να προστατεύεται η Εκκλησία Του από τον σατανά. Ύστερα, πώς μπορούμε αλλιώτικα να κατανοήσουμε εκείνον τον λόγο του Χριστού που είπε ότι «Τῆς Ἐκκλησίας Του; Καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς»· που σημαίνει ότι μέσα στην Ιστορία «αἱ πύλαι τοῦ ἅδου» - ο διάβολος και οι δαίμονες- διαρκώς θα πολεμούν την Εκκλησία· δεν θα μπορέσουν να την καταβάλλουν. Τι σημαίνει, λοιπόν, ότι ο διάβολος διαρκώς θα επιμένει εις την καταστροφήν της Εκκλησίας, το ακούμε; Διαρκώς! Και τώρα και χθες και αύριο! Διαρκώς! Κι αν δεν είχαμε αυτήν την δέηση του αιωνίου Μεσίτου εις τον ουρανό, θα είχαμε καταβληθεί.

      Ακόμη, θέλετε, κι εκείνο που είπε: «Καὶ σύ ποτε ἐπιστρέψας…» (λέγοντας στον Πέτρον) αυτό υπονοούσε· ότι «Εγώ σου προφητεύω ότι εσύ κάποτε θα επιστρέψεις, θα χάσεις κάποια στιγμή την πίστη σου. Και όταν γυρίσεις, στήριξε και τους άλλους· γιατί και οι άλλοι θα έχουνε χάσει την πίστη τους. Έστω για λίγο». Και τι είπε ο Κύριος; «Ἐδεήθην περὶ σοῦ ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ἡ πίστις σου». Ναι. Αυτό είναι το κυριότατον στοιχείον. Η πίστις. Επιμένω: Η πίστις! «Ἵνα μὴ τέλεον», λέει ο Ζιγαβηνός, «ἀπολέσῃς τὴν πίστιν σου, τὴν εἰς ἐμέ, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀρνήσεως», «μη χάσεις τελείως -θα την χάσεις, αλλά μην την χάσεις τελείως».

     Θέλετε κάτι άλλο; Ο Χριστός είπε ότι «θα ‘ρθω ξανά στη γη, θέμα δεν υπάρχει. Το θέμα είναι τούτο: Όταν θα ξανάρθω στη γη, θα βρω την πίστη πάνω στη γη;». Βλέπετε ποιος είναι ο πειρασμός; Ο πειρασμός, ο μεγάλος πειρασμός; Η πίστις στο θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού, που οι Πατέρες λένε, μάλιστα αυτό ετέθη στην έρημον, στους ασκητάς, ότι «τότε μόνον», λέει, «το ότι θα ομολογήσεις Ιησούν Χριστόν, θα θεωρείται τεράστιον θέμα, πέρα από κάθε άλλο έργον που εμείς», λέγει, «οι ασκηταί τώρα εδώ κάνομε». Ας προσέξομε αυτό, θα το πω άλλη μία φορά: «ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ολότελα η πίστη σου». Γρατζουνίσματα θα υποστεί.

    Ο Ιούδας είχε χάσει ολότελα την πίστη του! Ψάχνομε πολλές φορές να βρούμε, τι ήταν το αμάρτημα του Ιούδα; Ήταν αυτό. Αλλά δεν επροστατεύθη, όπως οι ένδεκα μαθηταί. Οι ένδεκα επροστατεύθησαν, είχαν αγαθήν προαίρεσιν. Ο Ιούδας δεν επροστατεύθη. Γιατί; Γιατί σκέφτηκε να επωφεληθεί, φιλαργύρως σκεπτόμενος. Αφού πρώτα έχασε την πίστη –«Γιατί να μην επωφεληθώ με την προδοσία, την πώληση του Διδασκάλου και να βάλω και χρήματα εις την τσέπη μου;». Αισχρός! Αισχρός! Αισχρός! Γι'αυτό δεν προστατεύθηκε και οδηγήθηκε σε εκείνο το κατάντημα που είπε ο Κύριος: «Οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ δι᾿ οὗ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται», αλλά και «ακόμη θα ήτανε προτιμότερο», λέγει, «ο άνθρωπος αυτός να μην είχε γεννηθεί». Φοβερόν!

     «Τί γάρ», λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, «τί γὰρ ἄν οὐκ ἐποίησεν ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν διάβολος, εἰ μὴ Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν;». «Εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, τι δεν θα είχε επιτύχει ο διάβολος;». «Πονηρὸν γὰρ τὸ θηρίον καὶ ἀκόρεστον». Πονηρό θηρίο και αχόρταστο θηρίο. «Καὶ εἰ μὴ συνεχῶς ἐχαλινοῦτο (:και αν δεν εχαλινούτο διαρκώς) πάντα ἂν ἀνέτρεψεν καὶ συνέχεε (:τα πάντα θα είχε ανατρέψει, τα πάντα θα είχε μπερδέψει)».

     Αγαπητοί. Φοβερόν το αόρατον παρασκήνιον της ιστορίας. Οι δαίμονες διαρκώς εργάζονται για την καταστροφή των ανθρώπων. Οι ανθρώπινες σχέσεις διαρκώς εμπλέκονται. Πάθη και κακίες αναφύονται. Η πίστη στον Χριστό καταστρέφεται με κάθε τρόπο. Γιατί; Από πίσω είναι ο διάβολος. Τι θα μας προστατέψει; Η επίγνωσις όλου αυτού του αοράτου παρασκηνίου. Πρέπει να το ξέρομε. Πρέπει να το ξέρομε ότι υπάρχει αυτό το παρασκήνιον. Όπως ακριβώς πετάμε μία πέτρα σε ένα σκυλί και το σκυλί δαγκώνει την πέτρα· που το χτύπησε. Ενώ η πέτρα από κάποιο χέρι πετάχτηκε. Έτσι κι εδώ, τα βάζουμε με τον αδελφόν, ενώ ξέρομε ότι πίσω από τον αδελφόν είναι ο διάβολος. Γι'αυτό είναι ανάγκη να γνωρίζομε αυτό το παρασκήνιον. Ότι δηλαδή πίσω από το κάθε κακό κρύβεται ο διάβολος. Αυτό πρέπει να το ξέρομε. Ότι χωρίς ακόμη, πρέπει να ξέρομε, τον Χριστόν και την βοήθειά Του, δεν μπορούμε να περιφρουρηθούμε. Ακόμη πρέπει να ξέρουμε ότι απαιτείται εκ μέρους μας μια διαρκής προσευχή. Διαρκής προσευχή. Ακόμη, ότι δεν πρέπει να πτοούμεθα· διότι ο διάβολος δημιουργεί θόρυβο, είναι κούφιος σαν τον άδειο γκαζοντενεκέ και κάνει θόρυβο για να πτοήσει, να προκαλέσει ταραχή και σύγχυση.

   Γι’ αυτό αυτή η ευαγγελική περικοπή μάς είναι εξόχως χρήσιμη. Μας αποκαλύπτει μια μεγάλη πραγματικότητα· που εμείς πρέπει να μένομε ατάραχοι και ειρηνικοί. Το έχομε απόλυτα ανάγκη αυτό.

🔸40η🔸 ομιλία στην κατηγορία " Ὁμιλίες Μεγάλης Ἑβδομάδος".

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας : "  Ὁμιλίες Μεγάλης Ἑβδομάδος "
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/milies-megalis-vdomados
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_31.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίες Μεγάλης Ἑβδομάδος».
https://drive.google.com/file/d/16QToMUd3esa-ZBfW4m0mqpAU0TqiODL8/view?usp=drivesdk

📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς : «Ὁμιλίες Μεγάλης Ἑβδομάδος».
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BD%89%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B5%CF%82%20%CE%9C%CE%B5%CE%B3%CE%AC%CE%BB%CE%B7%CF%82%20%E1%BC%99%CE%B2%CE%B4%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CF%82.?m=1

🔸Απομαγνητοφώνηση και επιμέλεια της ομιλίας:  Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.
https://tasthyras.wordpress.com/tag/%ce%b5%ce%bb%ce%ad%ce%bd%ce%b7-%ce%bb%ce%b9%ce%bd%ce%b1%cf%81%ce%b4%ce%ac%ce%ba%ce%b7/

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

🔸Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου.
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

🔸Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Ἡ διαίρεση τῆς ἱστορίας σέ Πρό καί Μετά Χριστόν.

†. Ποιό νόημα ἔχει γιὰ τοὺς Χριστιανοὺς ὁ χωρισμὸς τῆς ἱστορίας σὲ π.Χ. καὶ μ.Χ.,

   Εἶναι μία πρωτότυπος ἀπορία. Η τομὴ αὐτὴ σημαίνει ὅτι ἡ ἱστορία κόπηκε σὲ δύο κομμάτια. Το καταπληκτικὸν εἶναι ὅτι ἔγινε δεκτὴ αὐτὴ ἡ καταμέτρησι τοῦ χρόνου, ὄχι μόνον ἀπὸ Χριστιανοὺς ἀλλὰ καὶ ἀπὸ μὴ Χριστιανούς. Κάθε λαὸς εἶχε τὸν δικό του τρόπο μετρήσεως τοῦ χρόνου. Οἱ ἀρχαῖοι Έλληνες μετροῦσαν μὲ τὶς Ὀλυμπιάδες· οἱ ρωμαῖοι μετροῦσαν ἀπὸ κτίσεως Ρώμης· οἱ ἑβραῖοι ἀπὸ κτίσεως κόσμου· οἱ βαβυλώνιοι καὶ οἱ ἄλλοι λαοὶ ἀπὸ κάποια ἀφετηρία. Μετὰ ἀπὸ χρόνια ἔχουμε τοὺς μωαμεθανοὺς ποὺ μετροῦν ἀπὸ τὸν Μωάμεθ.

   Ὑπῆρχε συνεπῶς ἕνα ποικίλο μετρικό σύστημα μετρήσεως τοῦ χρόνου. Μιὰ δυσκολία ποὺ ὑπάρχει νὰ μετρήσουμε κάτι χρονικώς, εἶναι αὐτὴ ἡ μεγάλη ποικιλία μετρήσεως τοῦ χρόνου· δὲν ὑπῆρχε μία ἑνιαία τακτικὴ μετρήσεως χρόνου. Τὸ καταπληκτικὸ εἶναι ὅτι λαοὶ μὴ Χριστιανικοὶ χρησιμοποιοῦν τὴν Χριστιανικὴν χρονολόγησι. Στην Κίνα καὶ Ἰαπωνία, μπορεῖ νὰ ἔχουν τὸ δικό τους μέτρημα, ὅμως βάζουν ἀπὸ δίπλα καὶ τὸ Χριστιανικό. Οἱ ἑβραῖοι, ἐκδίδουν ἕνα ἑλληνικὸ περιοδικό, «Χρονικά» λέγεται, βάζουν δύο χρονολογίες· ἀπὸ κτίσεως κόσμου καὶ δίπλα τὴν Χριστιανική.

  -Τί σημαίνει αὐτό; Δὲν ὑπῆρξαν μεγάλα, ἱστορικὰ γεγονότα, μεγάλα πρόσωπα ποὺ νὰ ἐπιβληθοῦν μὲ τὴν προσωπικότητά τους καὶ τὸ μεγαλεῖο τους στὴν ἱστορία; -Μόνον ὁ Χριστὸς ἐπιβλήθη. Ἡ ἀξία γιὰ μᾶς εἶναι ὅτι ἡ Γέννησις τοῦ Χριστοῦ στέκεται σταθμὸς στὴν ἱστορία, ὁπότε ἔχει ἀξία τὸ νὰ εἴμαστε Χριστιανοί. Ὁ Χριστὸς ἐπεβλήθη σ᾿ ὅλα τὰ πρόσωπα καὶ γεγονότα τῆς ἱστορίας.

   Ἀκόμη· -Ποιό εἶναι τὸ κέντρον τῆς γῆς; - Ὅπως θὰ γνωρίζετε, οἱ ἀρχαῖοι Έλληνες θεωροῦσαν ὡς τὸν ὀμφαλὸν τῆς γῆς, τὸ κέντρο της, τους Δελφούς. Ἐκεῖ, στὸ μουσεῖο τῶν Δελφῶν ὑπάρχει ἕνα γλυπτὸ ποὺ λέγαν ὅτι εἶναι ὁ ὀμφαλός· ἔδιδε τὸ σημεῖο τοῦ ὀμφαλοῦ τῆς γῆς. Ποιό ὅμως εἶναι τὸ κέντρο; Οἱ Δελφοί μὲ τὶς ἀμφικτυονίες τους, μὲ τὸ δελφικόν τους πνεῦμα; Δελφὸς θὰ πεῖ κοιλία, μήτρα. Ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ δὲν προκύπτουν ἀπὸ τὸ α τὸ στερητικόν + δελφός, ἀλλὰ τὸ α τὸ ἀθροιστικόν! ἀδελφὸς λοιπὸν σημαίνει αὐτὸν ποὺ βγῆκε ἀπὸ τὴν ἰδία μήτρα. Δελφοὶ λοιπὸν σημαίνει τὴν κοιλία ποὺ γεννᾶ πολλὰ πρόσωπα που μεταξύ τους εἶναι ἀδέλφια.

   Ἄλλοι θὰ ἔλεγαν ὅτι τὸ κέντρο τῆς γῆς εἶναι ἡ Ρώμη, ἢ ὅ,τι ἄλλο... Ὅμως, τὸ κέντρον τῆς γῆς εἶναι ὁ Γολγοθᾶς, εἴτε τὸ θέλουμε ἢ δὲν τὸ θέλουμε. Χρονικῶς ἡ ἱστορία κόπηκε στὰ δύο χωρικῶς ἀπέκτησε ἕνα κέντρον καὶ αὐτὸ εἶναι ὁ Σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ ποὺ μπήχτηκε στον Γολγοθᾶ. Τὸ κέντρον λοιπὸν τοῦ σύμπαντος εἶναι ὁ Γολγοθᾶς. Ὁ Χριστὸς θὰ ᾿ρθεῖ νὰ κρίνει τὸν κόσμον καὶ τὸ σύμπαν θὰ γίνει καινούργιο θὰ ἀλλαχθεῖ· «εἶδον οὐρανὸν καινὸν καὶ γῆν καινήν». –Δυνάμει τίνος αὐτὸς ὁ καινὸς οὐρανὸς καὶ ἡ καινὴ γῆ; -Δυνάμει τοῦ θεανθρωπίνου προσώπου τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς θυσίας Του στὸν Γολγοθά.

   Αὐτὸ ἔχει ἀξία γιὰ μᾶς τοὺς Χριστιανοὺς τεραστία! Σήμερα οἱ ἄνθρωποι καυχῶνται ὅτι «είμαι ροταριανός, τέκτων, ἀνήκω στην α ἢ β ποδοσφαιρικὴ ὁμάδα, στὸ α ἢ β ἐπιστημονικό σωματείο κ.λπ. Ὅλα μπροστὰ στὴν ἰδιότητα ὅτι εἶμαι Χριστιανὸς ὠχριοῦν.

   Νὰ μὴν ντρεπόμαστε να λεγόμαστε Χριστιανοί!

80η ομιλία στην κατηγορία " Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ". (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)

►Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας : " Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου) " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/pantiseis-pori-n-katixitiko
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/321.html?m=1

Απομαγνητοφώνηση : Ἱερὰ Μονὴ Ξενοφῶντος.

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://drive.google.com/file/d/1bnD4KlS2bRvJrfYXaOewN02780y5Z9Sg/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς «Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40pM8I69EWsOE4l3gd0pOg7b

🔸📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς «Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου)».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BC%88%CF%80%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20%E1%BC%80%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%B9%E1%BF%B6%CE%BD%20%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B7%CF%87%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%E1%BF%A6.%0A%28%E1%BC%88%CE%BD%CF%89%CF%84%CE%AD%CF%81%CE%BF%CF%85%20%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B7%CF%87%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%E1%BF%A6%20%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CE%BF%CF%85%29?m=1

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Ἡ θεολογία τῆς Ἱστορίας.🎥

†. Και πάλι πρώτη του έτους, αγαπητοί μου. Ήδη ευρισκόμεθα στο πρώτο σκαλοπάτι του ετησίου ημερολογιακού οικοδομήματος. Την ίδια ημέρα γιορτάζομε και την οκταήμερο Περιτομή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Γιορτάζουμε ακόμη και τη σεπτή μνήμη του μεγάλου πατρός της Εκκλησίας μας, Βασιλείου του Ουρανοφάντορος· που σημαίνει «οὗ (:του οποίου) ἡ λαμπρότης εἰς ὕψος φαίνεται», όπως λέγει ο Σουήδας· ή: «αυτός που λάμπει μέχρι τον ουρανό· αυτός που αποκαλύπτει τα ουράνια μυστήρια».

     Σήμερα όμως θα μας απασχολήσει η έννοια του χρόνου που πρέπει πάντοτε να αποτελεί στίγμα πλεύσεως για τον κάθε πιστό. Ο χρόνος είναι βασικό στοιχείο, όχι μόνο γιατί συνδέεται με τον χώρο και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του –δεν νοείται το ένα χωρίς το άλλο, ούτε ο χώρος χωρίς τον χρόνο, ούτε ο χρόνος χωρίς τον χώρο- αλλά και γιατί αποτελεί στοιχείο της ανθρωπίνης παρουσίας του Θεού στη γη και συνεπώς και της δικής μας σωτηρίας.

    Μόνος ο άνθρωπος από όλα τα ζωντανά δημιουργήματα της κτίσεως έχει την έννοια του χρόνου. Κι όταν λέμε έννοια του χρόνου, εννοούμε του παρόντος, του παρελθόντος, και προπαντός του μέλλοντος χρόνου. Ο χρόνος συνδέεται άμεσα με τη σωτηρία μας. Εξάλλου, μόνος ο άνθρωπος γνωρίζει ότι πεθαίνει. Κι ο θάνατος τον προβληματίζει. Η έννοια του χρόνου καθορίζει το μήκος της ζωής· το τέρμα της, αλλά και την αιωνιότητα. Γι' αυτό η έννοια του χρόνου αποτελεί στίγμα πλεύσεως, όλως ιδιαίτερα για τον πιστόν. Ο χρόνος εκφράζεται με τα συμβεβηκότα, δηλαδή αυτά που συμβαίνουν, τα γεγονότα, όπως θα λέγαμε. Όπως εκφράζεται οτιδήποτε με την κίνηση ή την ακινησία όλων των σωμάτων, που μελετά η Φυσική. Πρέπει να πούμε όταν λέμε «ακινησία», δεν υπάρχει. Θα βάζαμε τη λέξη «ακινησία» εντός εισαγωγικών, διότι ούτε σε ένα άτομο της ύλης δεν υπάρχει, μέσα στο άτομο της ύλης, δεν υπάρχει η έννοια της ακινησίας. Όλα είναι σε μία φοβερή κίνηση.

    Έτσι μπορεί να γράφει ο απόστολος Παύλος: «Ὅτε δέ ἦλθε τό πλήρωμα τοῦ χρόνου –όταν ήλθε ο καιρός· που γνώστης μόνο ο Θεός είναι-, «ἐξαπέστειλεν ὁ Θεός», ως προς το πλήρωμα, «ἐξαπέστειλεν ὁ Θεός τόν Υἱόν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπό νόμον», γράφει ο Απόστολος εις την προς Γαλάτας επιστολή του· ή «προεγνωσμένου μέν πρό καταβολῆς κόσμου –δηλαδή του Χριστού-  φανερωθέντος δέ ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων δι' ἡμᾶς». Προεγνωσμένου από καταβολής κόσμου, αλλά τώρα σε μας φανερώθηκε. Ή: «Καθώς δέ ἤγγιζεν ὁ χρόνος τῆς ἐπαγγελίας», λέγει εις τας Πράξεις ο απόστολος Παύλος, «ἥν ὤμοσε ὁ Θεός τῷ Ἀβραάμ, ηὔξησεν ὁ λαός καί ἐπληθύνθη ἐν Αἰγύπτῳ».

    Ο χρόνος συνεπώς είναι στα χέρια του Θεού. Συνιστά ξετύλιγμα των βουλών Του εις αυτόν τον κόσμο. Τι θέλει ο Θεός από τους ανθρώπους. Εάν δια τον Θεόν ο χρόνος είναι σημαντικότατον στοιχείον για τη φανέρωση των βουλών Του, ομοίως και δια τον άνθρωπον, ο χρόνος είναι σπουδαιότατον στοιχείον για να κατανοήσει και αποδεχθεί ο άνθρωπος ό,τι ο Θεός τού προσφέρει. Μέσα εις αυτόν μπορούμε, πολλά πράγματα –όχι όλα- να κατανοήσουμε. Κι όταν λέμε χρόνο, εννοούμε ιστορία· διότι μέσα στον χρόνο έχομε τα συμβεβηκότα, δηλαδή τα γεγονότα. Τα γεγονότα συνιστούν την ιστορία, είναι γνωστό, τα συμβεβηκότα. Συνεπώς ιστορία σημαίνει γεγονότα. Τα γεγονότα που ο Θεός δημιουργεί, όπως είναι η Ενανθρώπησις, με ό,τι τη συνιστά, και η αποδοχή ή η απόρριψις αυτών των γεγονότων εκ μέρους του ανθρώπου. Ο άνθρωπος έχει, τρόπον τινά, τον τρόπο, την ελευθερία να αποδεχθεί ή να απορρίψει. Η Ιστορία συνεπώς πρέπει να ερμηνεύεται θεολογικά. Θα το ξαναπώ: Η Ιστορία πρέπει να ερμηνεύεται θεολογικά· για την αποκρυπτογράφηση των βουλών του Θεού και τη σωστή στάση του ανθρώπου.

      Ο κόσμος μιλά για τη φιλοσοφία της Ιστορίας. Ίσως λίγοι μορφωμένοι άνθρωποι μπορούν να γνωρίζουν και να μιλούν, πολύ  παραπάνω να πραγματεύονται φιλοσοφικά την Ιστορία. Εδώ μια παρένθεση, επιτρέψατέ μου, ο Πλάτων δεν ησχολήθη με την φιλοσοφία της Ιστορίας. Για τον απλούν λόγον ότι επειδή είναι συμβεβηκότα και συνεπώς ρέοντα, άρα μη έχοντα αξία, ο Πλάτων ησχολήθη με ό,τι θα μπορούσε να μένει. Για να καταλάβετε ότι πράγματι λίγοι άνθρωποι μπορούν να ασχοληθούν με τη φιλοσοφία της Ιστορίας· δηλαδή τη θεώρηση της Ιστορίας και την ερμηνεία της από φιλοσοφικής σκοπιάς, από πλευράς ανθρωπίνης διανοήσεως: «Γιατί αυτό έγινε; Από πού εξαρτάται; Ποία η σημασία αυτού του πράγματος;». Αυτή είναι η φιλοσοφία της Ιστορίας.

      Αντίθετα, η θεολογική θεώρηση της Ιστορίας είναι η ερμηνεία της Ιστορίας με θεολογικά κριτήρια. Και εις αυτήν θα μείνομε. Δεν μας ενδιαφέρει η φιλοσοφία της Ιστορίας. Πολλές φορές πέφτει έξω· γιατί είναι προσπάθεια της ανθρωπίνης διανοίας. Αλλά θα μείνομε στα θεολογικά κριτήρια της Ιστορίας. Κι αυτά είναι σταθερά. Εξάγονται δε από την αποκάλυψη των όσων λέγει ο Θεός. Από κει βγάζομε, εξάγομε, τη θεολογία της Ιστορίας.

     Έτσι, η Παλαιά Διαθήκη, αγαπητοί μου, είναι ένα εγχειρίδιον, από μιαν άποψη. Είναι ένα εγχειρίδιον της θεολογίας της Ιστορίας. Προσέξατέ το. Αυτοί που τόσο με ευκολία και ελαφρά συνείδηση απορρίπτουν –πολλοί εκ των Χριστιανών μας…- θα το ξαναπώ ότι είναι ένα εγχειρίδιον της θεολογίας της Ιστορίας η Παλαιά Διαθήκη. Εκεί αποκαλύπτεται ο Θεός· αποκαλύπτονται οι βουλές Του· αλλά και οι επιπτώσεις αποδοχής ή μη αποδοχής εκ μέρους των ανθρώπων. Ο Θεός λέγει κάτι και βλέπουμε τον λαό Του άλλοτε να δέχεται και άλλοτε να μη δέχεται εκείνα τα οποία ο Θεός αποκαλύπτει.

     Πάντως, σε κάθε της βήμα η Παλαιά Διαθήκη αυτό το δείχνει. Ένα παράδειγμα θα σας πω. Μόνο ένα. Ελλείψει χρόνου. Λέγει ο Θεός: «Καί ἐάν θέλητε καί εἰσακούσητέ μου· «εάν θέλετε και με ακούσετε», λέει δια του προφήτου Ησαΐου- «τά ἀγαθά τῆς γῆς φάγεσθε(:θα φάτε τα αγαθά της γης. Ό,τι μπορεί να δώσει η γη θα είναι δικό σας». Ἐὰν δὲ μὴ θέλητε(:εάν δεν θέλετε), μηδὲ εἰσακούσητέ μου(:ούτε με ακούσετε), μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται(:θα σας φάει μαχαίρι)· τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα». Τι σημαίνει αυτό; Γίνεται μια σφαγή ανθρώπων. Ας πούμε, μπήκαν οι Βαβυλώνιοι μέσα στην Παλαιστίνη, κατέσφαξαν, κατέκαψαν, αιχμαλώτισαν, έσυραν εις την Βαβυλώνα τους Εβραίους… Τι θα έλεγε εδώ η φιλοσοφία της Ιστορίας; Τι μπορεί να πει; Α! Θα μπορούσε να πει: «Στάθηκε πλεονέκτης ο Ναβουχοδονόσωρ, ήθελε να απλώσει τα σύνορά του…». Όχι! Λέει η θεολογία της Ιστορίας. Είναι για όλους αυτά που λέγω, προσέξατέ το. Όχι! Γιατί δεν έμειναν εις το θέλημα του Θεού. Αν το πείτε αυτό σε κοσμικούς ανθρώπους, αμέσως θα απορρίψουν αυτό που λέτε, κι εσάς τον ίδιο θα απορρίψουν. Γι΄αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικά πράγματα αυτά. Γιατί μας επετέθησαν, γιατί μπήκαμε στον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο; Γιατί νικήσαμε, νικηθήκαμε, τούτο, κείνο…; Γιατί; Γιατί χάσαμε την Μικράν Ασίαν, για ποιο λόγο;

    «Τάδε λέγει Κύριος», λέει ο προφήτης Ιερεμίας, «Ἐρωτήσατε δή ἕν ἔθνεσιν τίς ἤκουσε τοιαῦτα φρικτά ἅ ἐποίησε σφόδρα παρθένος Ἰσραήλ;». Τον λέει «παρθένο» γιατί δεν είχε μιγεί με την ειδωλολατρία· αλλά αλίμονο: «ὅτι ἐπελάθοντό μου ὁ λαός μου(:με ξέχασε ο λαός μου), εἰς κενόν ἐθυμίασαν(:στα κούφια θυμίασαν -δηλαδή στα είδωλα) ὡς ἄνεμον καύσωνα διασπερῶ αὐτοὺς κατὰ πρόσωπον ἐχθρῶν αὐτῶν,  δείξω αὐτοῖς ἡμέραν ἀπωλείας αὐτῶν», λέει στο 18^ο κεφάλαιο ο Ιερεμίας. Εκεί παίρνομε λοιπόν την απάντηση. Αυτή είναι η θεολογία της Ιστορίας. Δεν ευηρέστησαν εις τον Θεόν. Όχι γιατί ήτανε μικρός λαός, ούτε για τίποτα απ΄όλα αυτά.

    Έτσι ακολουθείται το εξής σχήμα: Υποσχέσεις Θεού - επ’ αγαθοίς-, αποστασία, τιμωρία, μετάνοια, και πάλι υποσχέσεις του Θεού αγαθές. Αυτό το σχήμα διαρκώς το μετέρχεται ο Θεός μέσα στην Παλαιά Διαθήκη. Θέλετε; Και μέσα στην Εκκλησία… Αμαρτάνει ο λαός, τιμωρεί ο Θεός, μετανοεί ο λαός, πάλι ο Θεός σαν Αγαθός δίνει τα αγαθά Του- αυτό το σχήμα, διαρκώς μέσα στην Ιστορία. Έτσι, αγαπητοί μου, μπορούμε να θεολογήσουμε επί της Ιστορίας, με βοηθό την αποκάλυψη του Θεού στην Ιστορία.

     Η κατεξοχήν όμως θεολογική θεώρηση της Ιστορίας μάς δίδεται στην Καινή Διαθήκη. Το κέντρον όλων των αποκαλύψεων της Παλαιάς Διαθήκης είναι το θεανθρώπινον πρόσωπον του Ιησού Χριστού- που αποτελεί και κριτήριον το θεανθρώπινο πρόσωπον του Χριστού. Με αυτό μπορούμε πλέον να βλέπομε και να ερμηνεύομε τα πάντα.

     Αυτές τις ημέρες, αυτόν τον καιρό, βλέπετε, περνούμε ποικίλες αναστατώσεις σε μια παγκοσμία κλίμακα. Στο πλαίσιο που μιλάμε για την παγκοσμιοποίηση των πάντων. Άλλοι θέλουν, άλλοι δεν θέλουν, άλλοι ανησυχούν, άλλοι λέγουν ό,τι αγαθόν ότι είναι… Πάντως υπάρχουν αναστατώσεις. Με τι μάτια θα ερμηνεύσομε τα γεγονότα; Αν δούμε φιλοσοφικά –για τρίτη φορά επανέρχομαι- δεν θα εκτιμήσομε σωστά. Μόνο θεολογικά αν δούμε, τότε θα ερμηνεύσομε σωστά. Λαοί που απετίναξαν την ορθόδοξον πίστιν και οικοδόμησαν πύργους Βαβέλ, γκρέμισαν τα κτίσματά των- δηλαδή, τα σχέδιά των- σαν χάρτινους πύργους. Σημειώσατε, αν είχαμε περισσότερο χρόνο, θα σας μιλούσα πού στηρίζεται ότι ο Θεός δεν θέλει την παγκοσμιοποίηση. Δεν τη θέλει. Θα αναφερόμεθα εις την οικοδομήν του πύργου της Βαβέλ. Και Βαβέλ θα πει σύγχυσις. Έτσι το βλέπει ο κόσμος, η φιλοσοφία του κόσμου, έτσι μας αποκαλύπτει ο λόγος του Θεού.

    Έτσι διαβάζουμε στον 2^ο Ψαλμό:  «Ἱνατί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; - ἐφρύαξαν-φρυάττω· ἐφρύαξαν, λέει, ἔθνη. Γιατί; Ερωτάει ο Ψαλμωδός. «Και λαοί κάθισαν και σχεδίασαν κούφια πράγματα;». «Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ». Κατά του Θεού και κατά του Μεσσίου. Είναι η προσπάθεια να, τρόπον τινά, αποθρησκευτικοποιήσομε, όλους τους λαούς της γης. Μην νομίσετε, προσέξτε, όταν έρθει ο Αντίχριστος, δεν θα καταργήσει – ως Αντίχριστος, το λέει το όνομά του-τη διδασκαλία του Ευαγγελίου, του Χριστού, αλλά θα καταργήσει όλες τις θρησκείες του κόσμου· και τον Βουδισμό, και τον Μωαμεθανισμό, όλες τις θρησκείες του κόσμου… Γιατί; Θέλει να επιτύχει μέσα σε εκείνα τα τρία χρόνια που θα βασιλέψει, θέλει να επιτύχει τη λατρεία τη δική του- δηλαδή ο διάβολος διά του προσώπου του Αντιχρίστου. Όλες τις θρησκείες – το λέει ο απόστολος Παύλος· ότι δεν θα δεχθεί «οὐδέν σέβασμα». Δεν θα δεχθεί οὐδέν σέβασμα ο Αντίχριστος. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, θέλει δηλαδή τον άνθρωπο άνευ θρησκείας. Όπως το βλέπομε. Σήμερα, λέμε, για να φτάσομε στην παγκοσμιοποίηση, πρέπει πια ή να τα ενώσομε όλα ή να τα απορρίψομε όλα. Παν ό,τι είναι θρησκευτικόν. Παν ό,τι είναι σέβασμα. Γιατί αλλιώτικα δεν θα ευοδωθεί αυτή η παγκοσμιοποίησις.

    Βλέπομε λοιπόν τη στάση, ιδία χριστιανικών λαών, που ήδη εστράφησαν κατά του Θεού και κατά του Ιησού Χριστού· ο λεγόμενος δυτικός κόσμος, δυτικός Χριστιανισμός. Και βγάζουν αποφάσεις. Τι λέει; Κατά τον Ψαλμό; «Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν καὶ ἀποῤῥίψωμεν ἀφ᾿ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν». Δηλαδή «να πάψομε να έχουμε σχέσεις με τον Χριστιανισμόν, να απορρίψουμε τη ευαγγελική ηθική -ω πωπω…- ως άχρηστη ή δύσχρηστη». Δηλαδή κάποτε «φρυάττει» ο Θεός, όταν λέει ανεβαίνει «φάσις», δηλαδή είδησις στον ουρανό, ότι στα Σόδομα οι άνθρωποι μετέρχονται τέτοια ήθη. Και λέει στον Αβραάμ, που εμφανίζεται «παρά τήν δρῦν Μαμβρῆ»: «Πάω να δω, έτσι είναι;». Ακούστε: Λέει ο Θεός: «Πάω να δω, έτσι είναι; Μήπως, μήπως… Δεν ήρθε καλή είδησις». Δείχνει με ένα ανθρώπινο σχήμα- ανθρώπινο σχήμα είναι αυτό. Ο Θεός δεν ξέρει;- ότι καλλιεργούν οι άνθρωποι τέτοιες θέσεις.

     Λοιπόν. Καταλαβαίνετε, για να μπορέσομε να κάνομε αυτό που εμείς θέλομε, - η ομοφυλοφιλία πρώτα πρώτα, γιατί αυτό υπήρχε στα Σόδομα- πρέπει να απορρίψομε το Ευαγγέλιο. «Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς» ,όμως, λέει στη συνέχεια, «ἐκγελάσεται αὐτούς (:θα τους κοροϊδέψει)», «ἐκγελάσεται αὐτούς· καὶ ὁ Κύριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς».  «Μυκτηρίζω» είναι όταν με τα δυο μου δάχτυλα πιάνω τη μύτη μου. Ήταν ένας τρόπος κοροϊδίας στους Εβραίους. Όπως σε μας, και ποιος δεν έβγαλε τη γλώσσα του, είναι η γλώσσα στα μικρά παιδιά, όταν λέμε σε ένα μικρό παιδί κάτι και δεν το θέλει, το κοροϊδεύει, βγάζει τη γλώσσα του και μας κοροϊδεύει. Τότε στους Εβραίους ήτανε το εκμυκτηρίζω, πιάνω τα ρουθούνια μου και μιλάω όπως θα μπορούσε να μιλήσει κανείς κρατώντας τη μύτη του κ.ο.κ.

     «Τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς (:Θα λαλήσει ο Κύριος)». Με τι θα λαλήσει; Με τα γεγονότα, αγαπητοί μου, απαντάει ο Θεός με τα γεγονότα- ἐν ὀργῇ αὐτοῦ καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ ταράξει αὐτούς». Και αυτό το «ταράξει αὐτούς» είναι όλες οι ταραχές που ζούμε σε όλες τις εποχές και ιδίως στην εποχή μας και ο Θεός ποιος ξέρει τι θα δώσει ακόμα- ούτε ξέρομε… Αυτό σημαίνει βλέπω την Ιστορία με θεολογικά κριτήρια. Γι΄αυτό κι ο Ψαλμωδός βγάζει τα συμπεράσματά του και λέει, στον ίδιο Ψαλμό, τον δεύτερο: γιατί μιλάει ο Θεός, αλλά μιλάει και ο Ψαλμωδός, παρεμβαίνει τρόπον τινά: «Καὶ νῦν»- λέει, γιατί φοβάται, γιατί λυπάται, σου λέει: «Πού θα πάμε;». «Καὶ νῦν, βασιλεῖς, σύνετε, παιδεύθητε, πάντες οἱ κρίνοντες τὴν γῆν. Δράξασθε παιδείας- δράττομαι παιδείας. Ξέρετε ένα από τα ονόματα του Ιησού Χριστού, δεν ξέρω αν το ξέρετε, είναι το όνομα Παιδεία, είναι ένα από τα ονόματα του Ιησού Χριστού. Το Π με μεγάλο, κεφαλαίο. Δηλαδή «αρπάξτε τον Χριστό, ζήσετε χριστιανικά», αυτό θέλει να πει-, μήποτε ὀργισθῇ Κύριος καὶ ἀπολεῖσθε ἐξ ὁδοῦ δικαίας. ὅταν ἐκκαυθῇ(:πάρει φωτιά) ἐν τάχει ὁ θυμὸς αὐτοῦ, μακάριοι πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ᾿ αὐτῷ». Είμεθα μακάριοι εάν πιστεύομε σε εκείνα που λέει ο Θεός και βέβαια φυλλάττομε τον εαυτό μας.

    Το μέλλον που είναι μέρος του χρόνου, αγαπητοί, είναι πάντοτε μια ελπίδα του παρόντος για τη διόρθωση του παρελθόντος. Μην απογοητευόμεθα. Στο χέρι μας είναι. Όταν ο Κάιν αντελήφθη ότι δεν έγινε δεκτή η θυσία του, σκυθρώπασε, σκοτείνιασε, λέει, το πρόσωπό του και του λέει ο Θεός: «Ἳνα τί περίλυπος ἐγένου-γιατί λέει πέσανε τα μούτρα σου; Μάλιστα του λέει: ‘’συνέπεσε το πρόσωπό σου;’’. «Πέσανε τα μούτρα σου» που το λέμε εμείς. «Ησύχασε· δηλαδή: μη φοβάσαι»,» πρὸς σὲ ἡ ἀποστροφὴ αὐτοῦ-δηλαδή, δικό σου είναι το θέμα-, καὶ σὺ ἄρξεις αὐτοῦ(:κι εσύ θα γίνεις κύριος του εαυτού σου για να διορθώσεις κάτι)». Και ο Κάιν νικήθηκε από το κακό και εφόνευσε τον Άβελ, τον οποίο τόσο πολύ είχε ζηλοτυπήσει.

      Μια Πρωτοχρονιά είναι μία χρονική αφετηρία. Λέμε πολλές ευχές. Ας βάλομε αρχή να πραγματοποιήσομε την επιστροφή μας στον Θεό. Στο χέρι μας είναι. Τα παιδιά τραγουδούν: «Πάει ο παλιός ο χρόνος…». Τον διώχνουμε γιατί ουσιαστικά μας βαραίνουν τα λάθη μας και οι αμαρτίες μας. Κυνηγάμε τον καινούριο χρόνο, γιατί μέσα μας έχομε ελπίδες βελτιώσεώς μας. Και η ελπίδα είναι δεμένη πάντοτε με τον χρόνο. Ας επιστρέψομε πίσω εις τον Κύριο και ο Κύριος γνωρίζει να περιφρουρεί τον λαό Του. Αγαπητοί μου. Ας αρχίσουμε να αποκτούμε θεολογικό μάτι· θεολογικά κριτήρια. Πάντοτε υπό την καθοδήγηση της Αγίας Γραφής και των Πατέρων της Εκκλησίας μας. Πρέπει να θεολογούμε την Ιστορία και να διακρίνομε τη ζωντανή παρουσία του Χριστού μέσα στην Ιστορία. Πρέπει έτσι να διακρίνουμε και τις βουλές του Θεού, την αγάπη Του, τη σοφία Του και τη δικαιοσύνη Του. Να βρούμε το μέτρον που θα κρίνομε την Ιστορία. Και το μέτρο είναι ο Χριστός. Ας πάψομε να λέμε εκείνο που έλεγε ο Πρωταγόρας ο σοφιστής, θα το θυμόσαστε από το σχολείο, «Πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος»- δηλαδή όλων των πραγμάτων το μέτρο είναι ο άνθρωπος. Όχι... «Πάντων χρημάτων(:πραγμάτων) μέτρον Χριστός». Αυτός είναι το μέτρον που θα μετράμε τα πάντα. Ο Χριστός λοιπόν είναι ο Κριτής της Ιστορίας. Ο Χριστός είναι και το κριτήριο της Ιστορίας.

       Όπως βλέπει ο ευαγγελιστής Ιωάννης και ακούει στην Αποκάλυψη: «Καὶ ἤκουσα ἑνὸς ἐκ τῶν τεσσάρων ζῴων λέγοντος, ὡς φωνὴ βροντῆς· ἔρχου(:Έλα)». Αποτείνεται προς τον Κύριον, τον Ιησούν Χριστόν. Πού έλα; Πού; Εις την Ιστορίαν. Εις την Ιστορίαν. Έρχου! «Καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ,  ἵππος λευκός, καὶ ὁ καθήμενος ἐπ᾿ αὐτὸν ἔχων τόξον· καὶ ἐδόθη αὐτῷ στέφανος, καὶ ἐξῆλθε νικῶν καὶ ἵνα Και πάλι πρώτη του έτους, αγαπητοί μου. Ήδη ευρισκόμεθα στο πρώτο σκαλοπάτι του ετησίου ημερολογιακού οικοδομήματος. Την ίδια ημέρα γιορτάζομε και την οκταήμερο Περιτομή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Γιορτάζουμε ακόμη και τη σεπτή μνήμη του μεγάλου πατρός της Εκκλησίας μας, Βασιλείου του Ουρανοφάντορος· που σημαίνει «οὗ (:του οποίου) ἡ λαμπρότης εἰς ὕψος φαίνεται», όπως λέγει ο Σουήδας· ή: «αυτός που λάμπει μέχρι τον ουρανό· αυτός που αποκαλύπτει τα ουράνια μυστήρια».

Σήμερα όμως θα μας απασχολήσει η έννοια του χρόνου που πρέπει πάντοτε να αποτελεί στίγμα πλεύσεως για τον κάθε πιστό. Ο χρόνος είναι βασικό στοιχείο, όχι μόνο γιατί συνδέεται με τον χώρο και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του –δεν νοείται το ένα χωρίς το άλλο, ούτε ο χώρος χωρίς τον χρόνο, ούτε ο χρόνος χωρίς τον χώρο- αλλά και γιατί αποτελεί στοιχείο της ανθρωπίνης παρουσίας του Θεού στη γη και συνεπώς και της δικής μας σωτηρίας.

    Μόνος ο άνθρωπος από όλα τα ζωντανά δημιουργήματα της κτίσεως έχει την έννοια του χρόνου. Κι όταν λέμε έννοια του χρόνου, εννοούμε του παρόντος, του παρελθόντος, και προπαντός του μέλλοντος χρόνου. Ο χρόνος συνδέεται άμεσα με τη σωτηρία μας. Εξάλλου, μόνος ο άνθρωπος γνωρίζει ότι πεθαίνει. Κι ο θάνατος τον προβληματίζει. Η έννοια του χρόνου καθορίζει το μήκος της ζωής· το τέρμα της, αλλά και την αιωνιότητα. Γι’ αυτό η έννοια του χρόνου αποτελεί στίγμα πλεύσεως, όλως ιδιαίτερα για τον πιστόν. Ο χρόνος εκφράζεται με τα συμβεβηκότα, δηλαδή αυτά που συμβαίνουν, τα γεγονότα, όπως θα λέγαμε. Όπως εκφράζεται οτιδήποτε με την κίνηση ή την ακινησία όλων των σωμάτων, που μελετά η Φυσική. Πρέπει να πούμε όταν λέμε «ακινησία», δεν υπάρχει. Θα βάζαμε τη λέξη «ακινησία» εντός εισαγωγικών, διότι ούτε σε ένα άτομο της ύλης δεν υπάρχει, μέσα στο άτομο της ύλης, δεν υπάρχει η έννοια της ακινησίας. Όλα είναι σε μία φοβερή κίνηση.

Έτσι μπορεί να γράφει ο απόστολος Παύλος: «Ὅτε δέ ἦλθε τό πλήρωμα τοῦ χρόνου –όταν ήλθε ο καιρός· που γνώστης μόνο ο Θεός είναι-, «ἐξαπέστειλεν ὁ Θεός», ως προς το πλήρωμα, «ἐξαπέστειλεν ὁ Θεός τόν Υἱόν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπό νόμον», γράφει ο Απόστολος εις την προς Γαλάτας επιστολή του· ή «προεγνωσμένου μέν πρό καταβολῆς κόσμου –δηλαδή του Χριστού-  φανερωθέντος δέ ἐπ’ ἐσχάτων τῶν χρόνων δι’ ἡμᾶς». Προεγνωσμένου από καταβολής κόσμου, αλλά τώρα σε μας φανερώθηκε. Ή: «Καθώς δέ ἤγγιζεν ὁ χρόνος τῆς ἐπαγγελίας», λέγει εις τας Πράξεις ο απόστολος Παύλος, «ἥν ὤμοσε ὁ Θεός τῷ Ἀβραάμ, ηὔξησεν ὁ λαός καί ἐπληθύνθη ἐν Αἰγύπτῳ».

Ο χρόνος συνεπώς είναι στα χέρια του Θεού. Συνιστά ξετύλιγμα των βουλών Του εις αυτόν τον κόσμο. Τι θέλει ο Θεός από τους ανθρώπους. Εάν δια τον Θεόν ο χρόνος είναι σημαντικότατον στοιχείον για τη φανέρωση των βουλών Του, ομοίως και δια τον άνθρωπον, ο χρόνος είναι σπουδαιότατον στοιχείον για να κατανοήσει και αποδεχθεί ο άνθρωπος ό,τι ο Θεός τού προσφέρει. Μέσα εις αυτόν μπορούμε, πολλά πράγματα –όχι όλα- να κατανοήσουμε. Κι όταν λέμε χρόνο, εννοούμε ιστορία· διότι μέσα στον χρόνο έχομε τα συμβεβηκότα, δηλαδή τα γεγονότα. Τα γεγονότα συνιστούν την ιστορία, είναι γνωστό, τα συμβεβηκότα. Συνεπώς ιστορία σημαίνει γεγονότα. Τα γεγονότα που ο Θεός δημιουργεί, όπως είναι η Ενανθρώπησις, με ό,τι τη συνιστά, και η αποδοχή ή η απόρριψις αυτών των γεγονότων εκ μέρους του ανθρώπου. Ο άνθρωπος έχει, τρόπον τινά, τον τρόπο, την ελευθερία να αποδεχθεί ή να απορρίψει. Η Ιστορία συνεπώς πρέπει να ερμηνεύεται θεολογικά. Θα το ξαναπώ: Η Ιστορία πρέπει να ερμηνεύεται θεολογικά· για την αποκρυπτογράφηση των βουλών του Θεού και τη σωστή στάση του ανθρώπου.

Ο κόσμος μιλά για τη φιλοσοφία της Ιστορίας. Ίσως λίγοι μορφωμένοι άνθρωποι μπορούν να γνωρίζουν και να μιλούν, πολύ  παραπάνω να πραγματεύονται φιλοσοφικά την Ιστορία. Εδώ μια παρένθεση, επιτρέψατέ μου, ο Πλάτων δεν ησχολήθη με την φιλοσοφία της Ιστορίας. Για τον απλούν λόγον ότι επειδή είναι συμβεβηκότα και συνεπώς ρέοντα, άρα μη έχοντα αξία, ο Πλάτων ησχολήθη με ό,τι θα μπορούσε να μένει. Για να καταλάβετε ότι πράγματι λίγοι άνθρωποι μπορούν να ασχοληθούν με τη φιλοσοφία της Ιστορίας· δηλαδή τη θεώρηση της Ιστορίας και την ερμηνεία της από φιλοσοφικής σκοπιάς, από πλευράς ανθρωπίνης διανοήσεως: «Γιατί αυτό έγινε; Από πού εξαρτάται; Ποία η σημασία αυτού του πράγματος;». Αυτή είναι η φιλοσοφία της Ιστορίας.

Αντίθετα, η θεολογική θεώρηση της Ιστορίας είναι η ερμηνεία της Ιστορίας με θεολογικά κριτήρια. Και εις αυτήν θα μείνομε. Δεν μας ενδιαφέρει η φιλοσοφία της Ιστορίας. Πολλές φορές πέφτει έξω· γιατί είναι προσπάθεια της ανθρωπίνης διανοίας. Αλλά θα μείνομε στα θεολογικά κριτήρια της Ιστορίας. Κι αυτά είναι σταθερά. Εξάγονται δε από την αποκάλυψη των όσων λέγει ο Θεός. Από κει βγάζομε, εξάγομε, τη θεολογία της Ιστορίας.

Έτσι, η Παλαιά Διαθήκη, αγαπητοί μου, είναι ένα εγχειρίδιον, από μιαν άποψη. Είναι ένα εγχειρίδιον της θεολογίας της Ιστορίας. Προσέξατέ το. Αυτοί που τόσο με ευκολία και ελαφρά συνείδηση απορρίπτουν –πολλοί εκ των Χριστιανών μας…- θα το ξαναπώ ότι είναι ένα εγχειρίδιον της θεολογίας της Ιστορίας η Παλαιά Διαθήκη. Εκεί αποκαλύπτεται ο Θεός· αποκαλύπτονται οι βουλές Του· αλλά και οι επιπτώσεις αποδοχής ή μη αποδοχής εκ μέρους των ανθρώπων. Ο Θεός λέγει κάτι και βλέπουμε τον λαό Του άλλοτε να δέχεται και άλλοτε να μη δέχεται εκείνα τα οποία ο Θεός αποκαλύπτει.

Πάντως, σε κάθε της βήμα η Παλαιά Διαθήκη αυτό το δείχνει. Ένα παράδειγμα θα σας πω. Μόνο ένα. Ελλείψει χρόνου. Λέγει ο Θεός: «Καί ἐάν θέλητε καί εἰσακούσητέ μου· «εάν θέλετε και με ακούσετε», λέει δια του προφήτου Ησαΐου- «τά ἀγαθά τῆς γῆς φάγεσθε(:θα φάτε τα αγαθά της γης. Ό,τι μπορεί να δώσει η γη θα είναι δικό σας». Ἐὰν δὲ μὴ θέλητε(:εάν δεν θέλετε), μηδὲ εἰσακούσητέ μου(:ούτε με ακούσετε), μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται(:θα σας φάει μαχαίρι)· τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα». Τι σημαίνει αυτό; Γίνεται μια σφαγή ανθρώπων. Ας πούμε, μπήκαν οι Βαβυλώνιοι μέσα στην Παλαιστίνη, κατέσφαξαν, κατέκαψαν, αιχμαλώτισαν, έσυραν εις την Βαβυλώνα τους Εβραίους… Τι θα έλεγε εδώ η φιλοσοφία της Ιστορίας; Τι μπορεί να πει; Α! Θα μπορούσε να πει: «Στάθηκε πλεονέκτης ο Ναβουχοδονόσωρ, ήθελε να απλώσει τα σύνορά του…». Όχι! Λέει η θεολογία της Ιστορίας. Είναι για όλους αυτά που λέγω, προσέξατέ το. Όχι! Γιατί δεν έμειναν εις το θέλημα του Θεού. Αν το πείτε αυτό σε κοσμικούς ανθρώπους, αμέσως θα απορρίψουν αυτό που λέτε, κι εσάς τον ίδιο θα απορρίψουν. Γι΄αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικά πράγματα αυτά. Γιατί μας επετέθησαν, γιατί μπήκαμε στον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο; Γιατί νικήσαμε, νικηθήκαμε, τούτο, κείνο…; Γιατί; Γιατί χάσαμε την Μικράν Ασίαν, για ποιο λόγο;

    «Τάδε λέγει Κύριος», λέει ο προφήτης Ιερεμίας, «Ἐρωτήσατε δή ἕν ἔθνεσιν τίς ἤκουσε τοιαῦτα φρικτά ἅ ἐποίησε σφόδρα παρθένος Ἰσραήλ;». Τον λέει «παρθένο» γιατί δεν είχε μιγεί με την ειδωλολατρία· αλλά αλίμονο: «ὅτι ἐπελάθοντό μου ὁ λαός μου(:με ξέχασε ο λαός μου), εἰς κενόν ἐθυμίασαν(:στα κούφια θυμίασαν –δηλαδή στα είδωλα) ὡς ἄνεμον καύσωνα διασπερῶ αὐτοὺς κατὰ πρόσωπον ἐχθρῶν αὐτῶν,  δείξω αὐτοῖς ἡμέραν ἀπωλείας αὐτῶν», λέει στο 18^ο κεφάλαιο ο Ιερεμίας. Εκεί παίρνομε λοιπόν την απάντηση. Αυτή είναι η θεολογία της Ιστορίας. Δεν ευηρέστησαν εις τον Θεόν. Όχι γιατί ήτανε μικρός λαός, ούτε για τίποτα απ΄όλα αυτά.

Έτσι ακολουθείται το εξής σχήμα: Υποσχέσεις Θεού – επ’ αγαθοίς-, αποστασία, τιμωρία, μετάνοια, και πάλι υποσχέσεις του Θεού αγαθές. Αυτό το σχήμα διαρκώς το μετέρχεται ο Θεός μέσα στην Παλαιά Διαθήκη. Θέλετε; Και μέσα στην Εκκλησία… Αμαρτάνει ο λαός, τιμωρεί ο Θεός, μετανοεί ο λαός, πάλι ο Θεός σαν Αγαθός δίνει τα αγαθά Του- αυτό το σχήμα, διαρκώς μέσα στην Ιστορία. Έτσι, αγαπητοί μου, μπορούμε να θεολογήσουμε επί της Ιστορίας, με βοηθό την αποκάλυψη του Θεού στην Ιστορία.

Η κατεξοχήν όμως θεολογική θεώρηση της Ιστορίας μάς δίδεται στην Καινή Διαθήκη. Το κέντρον όλων των αποκαλύψεων της Παλαιάς Διαθήκης είναι το θεανθρώπινον πρόσωπον του Ιησού Χριστού- που αποτελεί και κριτήριον το θεανθρώπινο πρόσωπον του Χριστού. Με αυτό μπορούμε πλέον να βλέπομε και να ερμηνεύομε τα πάντα.

Αυτές τις ημέρες, αυτόν τον καιρό, βλέπετε, περνούμε ποικίλες αναστατώσεις σε μια παγκοσμία κλίμακα. Στο πλαίσιο που μιλάμε για την παγκοσμιοποίηση των πάντων. Άλλοι θέλουν, άλλοι δεν θέλουν, άλλοι ανησυχούν, άλλοι λέγουν ό,τι αγαθόν ότι είναι… Πάντως υπάρχουν αναστατώσεις. Με τι μάτια θα ερμηνεύσομε τα γεγονότα; Αν δούμε φιλοσοφικά –για τρίτη φορά επανέρχομαι- δεν θα εκτιμήσομε σωστά. Μόνο θεολογικά αν δούμε, τότε θα ερμηνεύσομε σωστά. Λαοί που απετίναξαν την ορθόδοξον πίστιν και οικοδόμησαν πύργους Βαβέλ, γκρέμισαν τα κτίσματά των- δηλαδή, τα σχέδιά των- σαν χάρτινους πύργους. Σημειώσατε, αν είχαμε περισσότερο χρόνο, θα σας μιλούσα πού στηρίζεται ότι ο Θεός δεν θέλει την παγκοσμιοποίηση. Δεν τη θέλει. Θα αναφερόμεθα εις την οικοδομήν του πύργου της Βαβέλ. Και Βαβέλ θα πει σύγχυσις. Έτσι το βλέπει ο κόσμος, η φιλοσοφία του κόσμου, έτσι μας αποκαλύπτει ο λόγος του Θεού.

Έτσι διαβάζουμε στον 2^ο Ψαλμό:  «Ἱνατί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά;– ἐφρύαξαν-φρυάττω· ἐφρύαξαν, λέει, ἔθνη. Γιατί; Ερωτάει ο Ψαλμωδός. «Και λαοί κάθισαν και σχεδίασαν κούφια πράγματα;». «Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ». Κατά του Θεού και κατά του Μεσσίου. Είναι η προσπάθεια να, τρόπον τινά, αποθρησκευτικοποιήσομε, όλους τους λαούς της γης. Μην νομίσετε, προσέξτε, όταν έρθει ο Αντίχριστος, δεν θα καταργήσει – ως Αντίχριστος, το λέει το όνομά του-τη διδασκαλία του Ευαγγελίου, του Χριστού, αλλά θα καταργήσει όλες τις θρησκείες του κόσμου· και τον Βουδισμό, και τον Μωαμεθανισμό, όλες τις θρησκείες του κόσμου… Γιατί; Θέλει να επιτύχει μέσα σε εκείνα τα τρία χρόνια που θα βασιλέψει, θέλει να επιτύχει τη λατρεία τη δική του- δηλαδή ο διάβολος διά του προσώπου του Αντιχρίστου. Όλες τις θρησκείες – το λέει ο απόστολος Παύλος· ότι δεν θα δεχθεί «οὐδέν σέβασμα». Δεν θα δεχθεί οὐδέν σέβασμα ο Αντίχριστος. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, θέλει δηλαδή τον άνθρωπο άνευ θρησκείας. Όπως το βλέπομε. Σήμερα, λέμε, για να φτάσομε στην παγκοσμιοποίηση, πρέπει πια ή να τα ενώσομε όλα ή να τα απορρίψομε όλα. Παν ό,τι είναι θρησκευτικόν. Παν ό,τι είναι σέβασμα. Γιατί αλλιώτικα δεν θα ευοδωθεί αυτή η παγκοσμιοποίησις.

Βλέπομε λοιπόν τη στάση, ιδία χριστιανικών λαών, που ήδη εστράφησαν κατά του Θεού και κατά του Ιησού Χριστού· ο λεγόμενος δυτικός κόσμος, δυτικός Χριστιανισμός. Και βγάζουν αποφάσεις. Τι λέει; Κατά τον Ψαλμό; «Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν καὶ ἀποῤῥίψωμεν ἀφ᾿ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν». Δηλαδή «να πάψομε να έχουμε σχέσεις με τον Χριστιανισμόν, να απορρίψουμε τη ευαγγελική ηθική –ω πωπω…- ως άχρηστη ή δύσχρηστη». Δηλαδή κάποτε «φρυάττει» ο Θεός, όταν λέει ανεβαίνει «φάσις», δηλαδή είδησις στον ουρανό, ότι στα Σόδομα οι άνθρωποι μετέρχονται τέτοια ήθη. Και λέει στον Αβραάμ, που εμφανίζεται «παρά τήν δρῦν Μαμβρῆ»: «Πάω να δω, έτσι είναι;». Ακούστε: Λέει ο Θεός: «Πάω να δω, έτσι είναι; Μήπως, μήπως… Δεν ήρθε καλή είδησις». Δείχνει με ένα ανθρώπινο σχήμα- ανθρώπινο σχήμα είναι αυτό. Ο Θεός δεν ξέρει;- ότι καλλιεργούν οι άνθρωποι τέτοιες θέσεις.

Λοιπόν. Καταλαβαίνετε, για να μπορέσομε να κάνομε αυτό που εμείς θέλομε, – η ομοφυλοφιλία πρώτα πρώτα, γιατί αυτό υπήρχε στα Σόδομα- πρέπει να απορρίψομε το Ευαγγέλιο. «Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς» ,όμως, λέει στη συνέχεια, «ἐκγελάσεται αὐτούς (:θα τους κοροϊδέψει)», «ἐκγελάσεται αὐτούς· καὶ ὁ Κύριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς».  «Μυκτηρίζω» είναι όταν με τα δυο μου δάχτυλα πιάνω τη μύτη μου. Ήταν ένας τρόπος κοροϊδίας στους Εβραίους. Όπως σε μας, και ποιος δεν έβγαλε τη γλώσσα του, είναι η γλώσσα στα μικρά παιδιά, όταν λέμε σε ένα μικρό παιδί κάτι και δεν το θέλει, το κοροϊδεύει, βγάζει τη γλώσσα του και μας κοροϊδεύει. Τότε στους Εβραίους ήτανε το εκμυκτηρίζω, πιάνω τα ρουθούνια μου και μιλάω όπως θα μπορούσε να μιλήσει κανείς κρατώντας τη μύτη του κ.ο.κ.

«Τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς (:Θα λαλήσει ο Κύριος)». Με τι θα λαλήσει; Με τα γεγονότα, αγαπητοί μου, απαντάει ο Θεός με τα γεγονότα- ἐν ὀργῇ αὐτοῦ καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ ταράξει αὐτούς». Και αυτό το «ταράξει αὐτούς» είναι όλες οι ταραχές που ζούμε σε όλες τις εποχές και ιδίως στην εποχή μας και ο Θεός ποιος ξέρει τι θα δώσει ακόμα- ούτε ξέρομε… Αυτό σημαίνει βλέπω την Ιστορία με θεολογικά κριτήρια. Γι΄αυτό κι ο Ψαλμωδός βγάζει τα συμπεράσματά του και λέει, στον ίδιο Ψαλμό, τον δεύτερο: γιατί μιλάει ο Θεός, αλλά μιλάει και ο Ψαλμωδός, παρεμβαίνει τρόπον τινά: «Καὶ νῦν»- λέει, γιατί φοβάται, γιατί λυπάται, σου λέει: «Πού θα πάμε;». «Καὶ νῦν, βασιλεῖς, σύνετε, παιδεύθητε, πάντες οἱ κρίνοντες τὴν γῆν. Δράξασθε παιδείας– δράττομαι παιδείας. Ξέρετε ένα από τα ονόματα του Ιησού Χριστού, δεν ξέρω αν το ξέρετε, είναι το όνομα Παιδεία, είναι ένα από τα ονόματα του Ιησού Χριστού. Το Π με μεγάλο, κεφαλαίο. Δηλαδή «αρπάξτε τον Χριστό, ζήσετε χριστιανικά», αυτό θέλει να πει-, μήποτε ὀργισθῇ Κύριος καὶ ἀπολεῖσθε ἐξ ὁδοῦ δικαίας. ὅταν ἐκκαυθῇ(:πάρει φωτιά) ἐν τάχει ὁ θυμὸς αὐτοῦ, μακάριοι πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ᾿ αὐτῷ». Είμεθα μακάριοι εάν πιστεύομε σε εκείνα που λέει ο Θεός και βέβαια φυλλάττομε τον εαυτό μας.

Το μέλλον που είναι μέρος του χρόνου, αγαπητοί, είναι πάντοτε μια ελπίδα του παρόντος για τη διόρθωση του παρελθόντος. Μην απογοητευόμεθα. Στο χέρι μας είναι. Όταν ο Κάιν αντελήφθη ότι δεν έγινε δεκτή η θυσία του, σκυθρώπασε, σκοτείνιασε, λέει, το πρόσωπό του και του λέει ο Θεός: «Ἳνα τί περίλυπος ἐγένου-γιατί λέει πέσανε τα μούτρα σου; Μάλιστα του λέει: ‘’συνέπεσε το πρόσωπό σου;’’. «Πέσανε τα μούτρα σου» που το λέμε εμείς. «Ησύχασε· δηλαδή: μη φοβάσαι»,» πρὸς σὲ ἡ ἀποστροφὴ αὐτοῦ–δηλαδή, δικό σου είναι το θέμα-, καὶ σὺ ἄρξεις αὐτοῦ(:κι εσύ θα γίνεις κύριος του εαυτού σου για να διορθώσεις κάτι)». Και ο Κάιν νικήθηκε από το κακό και εφόνευσε τον Άβελ, τον οποίο τόσο πολύ είχε ζηλοτυπήσει.

Μια Πρωτοχρονιά είναι μία χρονική αφετηρία. Λέμε πολλές ευχές. Ας βάλομε αρχή να πραγματοποιήσομε την επιστροφή μας στον Θεό. Στο χέρι μας είναι. Τα παιδιά τραγουδούν: «Πάει ο παλιός ο χρόνος…». Τον διώχνουμε γιατί ουσιαστικά μας βαραίνουν τα λάθη μας και οι αμαρτίες μας. Κυνηγάμε τον καινούριο χρόνο, γιατί μέσα μας έχομε ελπίδες βελτιώσεώς μας. Και η ελπίδα είναι δεμένη πάντοτε με τον χρόνο. Ας επιστρέψομε πίσω εις τον Κύριο και ο Κύριος γνωρίζει να περιφρουρεί τον λαό Του. Αγαπητοί μου. Ας αρχίσουμε να αποκτούμε θεολογικό μάτι· θεολογικά κριτήρια. Πάντοτε υπό την καθοδήγηση της Αγίας Γραφής και των Πατέρων της Εκκλησίας μας. Πρέπει να θεολογούμε την Ιστορία και να διακρίνομε τη ζωντανή παρουσία του Χριστού μέσα στην Ιστορία. Πρέπει έτσι να διακρίνουμε και τις βουλές του Θεού, την αγάπη Του, τη σοφία Του και τη δικαιοσύνη Του. Να βρούμε το μέτρον που θα κρίνομε την Ιστορία. Και το μέτρο είναι ο Χριστός. Ας πάψομε να λέμε εκείνο που έλεγε ο Πρωταγόρας ο σοφιστής, θα το θυμόσαστε από το σχολείο, «Πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος»- δηλαδή όλων των πραγμάτων το μέτρο είναι ο άνθρωπος. Όχι… «Πάντων χρημάτων(:πραγμάτων) μέτρον Χριστός». Αυτός είναι το μέτρον που θα μετράμε τα πάντα. Ο Χριστός λοιπόν είναι ο Κριτής της Ιστορίας. Ο Χριστός είναι και το κριτήριο της Ιστορίας.

Όπως βλέπει ο ευαγγελιστής Ιωάννης και ακούει στην Αποκάλυψη: «Καὶ ἤκουσα ἑνὸς ἐκ τῶν τεσσάρων ζῴων λέγοντος, ὡς φωνὴ βροντῆς· ἔρχου(:Έλα)». Αποτείνεται προς τον Κύριον, τον Ιησούν Χριστόν. Πού έλα; Πού; Εις την Ιστορίαν. Εις την Ιστορίαν. Έρχου! «Καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ,  ἵππος λευκός, καὶ ὁ καθήμενος ἐπ᾿ αὐτὸν ἔχων τόξον· καὶ ἐδόθη αὐτῷ στέφανος, καὶ ἐξῆλθε νικῶν καὶ ἵνα νικήσῃ». Ο Χριστός θα νικήσει. Είναι γραμμένο. Δεν θα νικήσουν οι δυνάμεις του κόσμου τούτου. Ο Χριστός θα νικήσει.

Αγαπητοί μου, αυτή είναι η μεγάλη ελπίδα του Χριστού. Όταν χρησιμοποιεί τον Χριστόν ως κριτήριον των πάντων και όταν έχει την ελπίδα ότι ο Χριστός θα νικήσει και οι αγώνες του δεν πηγαίνουν χαμένοι, τότε ευελπιστεί, χαίρεται, σε ένα κόσμο με τόσα συμβεβηκότα, ως επί το πλείστον δυσάρεστα. Γι΄αυτό, μην αφήσομε ποτέ τον Χριστόν να φύγει από τη ζωή μας.

    Αγαπητοί μου. Καλή χρονιά, ευλογημένη από τον Κύριον.

23η ομιλία στην κατηγορία 
« Μνήμη Αγίων ».

Όλες οι ομιλίες της κατηγορίας
" Μνήμη Αγίων " εδώ ↓.
http://arnion.gr/index.php/p-thanasios-mytilina-os/milies-p-thanasiou/diafora-uemata/mnhmh-agivn
↕️
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40qFnx_UZ0gQ-sphclbJ6E6y

Απομαγνητοφώνηση και ηλεκτρονική επιμέλεια κειμένου:Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=1

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.