Αθανάσιος Άμβωνας

18 Ιανουαρίου 2026

Τά Δάκρυα. (β΄ ἔκδοσις)

†. Πολύ μας συγκινεί, αγαπητοί μου, η σημερινή ευαγγελική περικοπή. Ο Κύριος, όπως ακούσαμε, κατευθύνεται σε μία μικρή πόλη, που την έλεγαν Ναΐν· και θα πει «ωραία». Αλλά κατά συγκυρίαν, ενώ όχλος πολύς μαθητών Τον ακολουθούσε, εκεί στην πύλη της μικρής, αυτής, πόλεως, συναντούν μίαν νεκρώσιμη εκφορά. Είναι ένας άλλος όχλος που συνόδευε την εκφορά και εξήρχετο από την πόλη. Πήγαιναν δια το νεκροταφείον. Ήταν η κηδεία ενός νέου παιδιού, μονάκριβο, μιας χήρας μάνας. Ο Κύριος την λυπήθηκε, όπως εκείνη θρηνούσε. Και της είπε: «Μὴ κλαῖε». Δηλαδή «μην κλαις». Και πλησίασε το φέρετρο. Εκείνοι που το μετέφεραν, σταμάτησαν. Και τότε ο Κύριος, με εξουσιαστικήν επιταγήν, λέγει στον νεκρό: «Νεανίσκε(:Νεαρέ -δηλαδή) σοὶ λέγω, ἐγέρθητι (:Εγώ σου το λέγω: Σήκω)». Και ο νεκρός ζωντάνεψε, αγαπητοί μου. Και ανεκάθισε μέσα εις το φέρετρο. Και άρχισε να ομιλεί· που έδειχνε ότι δεν ήταν ψευδαίσθησις, αλλά ήταν πραγματικότης. Με μάρτυρες εκατοντάδες ανθρώπους κι από τις δύο πλευρές. Και εκ των του όχλου των μαθητών που ακολουθούσαν τον Κύριον, αλλά και εκ του όχλου που ακολουθούσε την εκφορά του νεκρού, αυτού, νέου. Και τότε ο Κύριος παρέδωσε τον νέον αυτόν εις την μητέρα του.

Το θαύμα ήταν καταπληκτικό. Και βεβαιωμένο. Οι άνθρωποι κατελήφθησαν από φόβο και εδόξαζαν τον Θεόν. Κοινό τους θέμα ήταν ότι μεγάλος προφήτης ανεφάνη στον καιρό τους. Και ότι ο Θεός επεσκέφθη τον λαόν Αυτού.

Αλήθεια, πόσα θέματα θα μπορούσαν και πόσες πτυχές προς εξέτασιν θα μπορούσαν να αναπηδήσουν από την περικοπή αυτή! Επιτρέψατε, όμως, να μείνομε μόνο σε ένα σημείο. Σε εκείνο το «Μὴ κλαῖε», που είπε στη μητέρα του νεκρού παιδιού. «Μην κλαις». Είπε: «Μην κλαις»! Εκ πρώτης όψεως ήτο μία απάνθρωπος, θα λέγαμε, συμβουλή. Τόσο πόνο είχε η γυναίκα αυτή, χήρα, μονάκριβο το παιδί της και πολύ νεαρό. Και να της πει κάποιος: «Μην κλαις»; Απάνθρωπο δεν είναι; Σκληρό δεν είναι;

Αλλά όταν, όμως, ο Κύριος το είπε αυτό, δεν ήθελε να αφαιρέσει από τη μάνα το δικαίωμα να κλάψει το παιδί της. Αλλά γιατί σε λίγο θα το είχε ζωντανό το παιδί της. Γι'αυτό ακριβώς της είπε: «Μην κλαις· σε λίγο, σε λίγα δευτερόλεπτα, Εγώ θα επαναφέρω την ζωή του, θα επαναφέρω την ψυχή του και θα σου τον παραδώσω».

Βέβαια, με όλο αυτό το θέμα βλέπομε ποία η στάσις απέναντι στο πένθος. Μπορούμε να κλάψομε; Μπορούμε να κλαίμε; Ο Κύριος, όμως, το Πνεύμα του Θεού κατέγραψε στην Αγία Γραφή ότι το κλάμα θα καταργηθεί, το δάκρυ θα καταργηθεί. Γιατί δεν θα υπάρχει πια λόγος να κλαίει κανείς. Λέει, επί παραδείγματι, εκεί στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, εις το 7^ον κεφάλαιον, ανάμεσα στα πολλά, αρνητικά και θετικά προσόντα, που θα έχουν οι άνθρωποι μετά την ανάσταση των νεκρών, ότι «ὁ Θεός», λέγει, «ἐξαλείψει πᾶν δάκρυον». Κι όταν λέγει «πᾶν δάκρυον» εννοεί κάθε μορφής δάκρυον.

Όσο, όμως, μένομε εις τον κόσμον αυτόν, τότε μπορούμε να πούμε ότι δεν θα χρησιμοποιήσομε τα δάκρυα; Αλλά τίθεται το ερώτημα: Τα δάκρυα είναι επιτρεπτά ή όχι; Έχετε προσέξει ότι κανένα ζώο δεν δακρύζει; Κανένα ζώο. Μόνον ο άνθρωπος δακρύζει. Τα ζώα λυπούνται. Μπορεί να εκφραστούν με άλλον τρόπον. Αν πάρετε τα παιδάκια μιας μάνας, ενός πουλιού, μιας γάτας τα γατάκια, τα σκυλάκια μιας σκύλας, θα δείτε, τα πουλάκια μιας κλώσας, θα δείτε ότι η μάνα διαμαρτύρεται. Αλλά κανένα ζώο, όμως, δεν κλαίει. Μόνον ο άνθρωπος κλαίει. Είναι προνόμιον αυτό του ανθρώπου. Προνόμιον; Μέχρις ενός βαθμού είναι προνόμιον. Θα το δούμε αυτό γιατί; Διότι… μπορούμε να θέσομε και ένα άλλο ερώτημα: «Ο Θεός πώς βλέπει τα δάκρυα;». Διότι Εκείνος έκανε τον άνθρωπο, ο άνθρωπος να έχει δάκρυα. Πώς λοιπόν ο Θεός βλέπει τα δάκρυα;

Πάντως, είναι γεγονός ότι ο Κύριος Ιησούς, όπως αναφέρει η επιστολή προς Εβραίους, τον καιρό της σαρκός Αυτού, είχε πολλάκις κλαύσει. Να τι λέγει στο 5^ο κεφάλαιο: «Ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ -δηλαδή κατά την Ενανθρώπησή Του, ευρισκόμενος εδώ εις την γην- δεήσεις τε καὶ ἱκετηρίας πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου μετὰ κραυγῆς ἰσχυρᾶς καὶ δακρύων προσενέγκας(:προσέφερε)». Ο Κύριος, λοιπόν, προσηύχετο μετά δακρύων. Ακόμη ο ίδιος ο Κύριος, όταν από τον λόφο των Ελαιών, το όρος των ελαιών, είδε την πόλιν την προφητοκτόνον και σε λίγο χριστοκτόνον, την Ιερουσαλήμ, «ἰδὼν τὴν πόλιν –λέγει ο ευαγγελιστής Λουκάς- ἔκλαυσεν ἐπ’ αὐτήν». Έκλαψε. Έκλαψε.

Και ο Απόστολος Παύλος, σαν ένα σημείον πολλής ευγενείας και ψυχικής ευαισθησίας, γράφει στον Τιμόθεον στην Β΄του επιστολή τα εξής: «Μεμνημένος σου τῶν δακρύων, ἐπιποθῶν σε ἰδεῖν, ἵνα χαρᾶς πληρωθῶ». «Ενθυμούμενος τα δάκρυά σου, ποθώ πολύ να σε δω, για να πάρω χαρά», λέγει στον πολύ αγαπητό του Τιμόθεο ο Παύλος. Κι ο Παύλος, ξέρετε, ήταν σκληρός άνθρωπος. Αν έπρεπε να αναφέρομε χίλια περιστατικά από την ζωή του, όπως καταγράφονται τόσο στις Πράξεις, όσο και στις επιστολές, ήτο σκληρός άνθρωπος. Αλλά ήταν ἐν ταυτῷ και τρυφερότατος... Εδώ είναι το καταπληκτικό. Να είσαι σκληρός εκεί που πρέπει. Και να είσαι τρυφερός πάλι εκεί που πρέπει. Αλλά Αυτός ο Κύριος, εις αυτούς τους Μακαρισμούς Του λέγει: «Μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν ὅτι γελάσετε». «Εσείς θα γελάσετε. Εσείς τελευταίοι θα γελάσετε. Όταν ο κόσμος γελά, εσείς κλαίτε και πενθείτε για την κατάσταση του κόσμου. Αλλά ευτυχείς γιατί κλαίτε και πενθείτε, γιατί εσείς πραγματικά θα γελάσετε εις το τέλος. Δηλαδή θα σας δικαιώσει ο Θεός. Όταν οι άλλοι αναισθήτως γελούν και θα καταδικαστούν».

Και πάλι ο Απόστολος Παύλος, σαν ένα δόγμα, έτσι…, κοινωνικότητος, γράφει στην προς Ρωμαίους επιστολή: «Κλαίειν μετὰ κλαιόντων». «Να κλαις κι εσύ με εκείνους που κλαίνε». Δεν μπορείς να πας σε μία κηδεία και να βάζεις τα γέλια. Θα κλάψεις. Στον πόνο του αλλουνού. Μαζί του θα κλάψεις. Κ.ο.κ. «Κλαίειν μετὰ κλαιόντων». Είναι μία ωραιοτάτη έκφρασις κοινωνικής μετοχής.

Τι, λοιπόν, θα λέγαμε; Πρέπει να δακρύομε ή όχι; Γράφει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος στον 7^ο του λόγο: «Ὁ περὶ τῶν δακρύων λόγος ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων τρόπων ταῦτα τίκτεσθαι λέγεται -δηλαδή ότι τα δάκρυα έχουν διάφορες αιτίες. Από πολλούς λόγους-. Λέγω δή (:αναφέρω) -λέει ο άγιος πατήρ- ἐκ φύσεως -ένας άνθρωπος εκ φύσεως εύκολα τα δάκρυα τα έχει, κάτω από τα μάτια του τα έχει, απ’ τις βλεφαρίδες-, ἐκ Θεοῦ, ἐκ θλίψεως ἐναντίας (:όταν υπάρχουν πιεστικές καταστάσεις), ἐξ ἐπαινουμένης (:όταν ακόμη σε επαινέσουν δακρύζεις, συγκινείσαι), ἐκ κενοδοξίας -έρχονται δάκρυα-, ἐκ πορνείας -έρχονται δάκρυα-, ἐξ ἀγάπης, ἐκ μετανοίας, ἐκ μνήμης θανάτου καὶ ἑτέρων πολλῶν», λέγει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος.

Απ’ όλα αυτά, όμως, ποια δάκρυα είναι δεκτά στον Θεό; Είναι ακόμη επαινετά, είναι ακόμη χρήσιμα. Ποια δάκρυα; Είναι, αγαπητοί μου, τα δάκρυα της μετανοίας, τα δάκρυα της μνήμης του θανάτου και τα δάκρυα της αγάπης. Αυτά τα τρία. Μόνον αυτά τα τρία. Ο Ιερός Χρυσόστομος συγχωρεί μόνον αυτά τα τρία. Ενώ αντιθέτως τα κλάματα, τα δάκρυα από αντίξοες καταστάσεις και θλίψεις και πένθους κ.τ.λ. τα χαρακτηρίζει «δάκρυα δειλίας» και τα απορρίπτει. Γιατί δείχνουν ότι ο άνθρωπος δεν έχει ανδρείον φρόνημα. Για σκεφθείτε, να είσαι μάρτυς, να πηγαίνουν να σε σκοτώσουν και να βάζεις τα κλάματα. Διαβάστε, σας παρακαλώ, όλο το μαρτυρολόγιο της Εκκλησίας μας, να δείτε, ποιος μάρτυς πήγαινε να μαρτυρήσει και πήγαινε με δάκρυα; Όλοι πήγαιναν με χαρά, πήγαιναν με αγαλλίαση. Γι'αυτό ο Χρυσόστομος καταδικάζει τα δάκρυα που προέρχονται από τη δειλία. Ενώ τα δάκρυα της μετανοίας, τα δάκρυα της μνήμης του θανάτου και της αγάπης του Θεού αρμόζουν σε κάθε άνθρωπο, δεν καταστρέφουν τον ανδρισμόν, στον άνδρα τουλάχιστον, αλλά ούτε καταστρέφουν την ανθρωπίνη αξιοπρέπεια.

Τα δάκρυα, λοιπόν, είναι το πιο ακριβό, είναι το πιο λεπτό στολίδι στον κάθε άνθρωπο. Αλλιώτικα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί πέτρινος, άκαρδος, χωρίς συναισθήματα. Και ο άκαρδος άνθρωπος, ο πέτρινος, είναι αντιπαθέστατος και στον Θεό και στους ανθρώπους.

Τα δάκρυα, λοιπόν, της μετανοίας να ιδούμε πρώτα. Τι γράφει ο Ιερός Χρυσόστομος; Λέγει τα εξής: «Μέγας σπόγγος τὰ δάκρυα τῶν ἁμαρτιῶν». «Τι είναι», λέει, «τα δάκρυα; Το μεγάλο σφουγγάρι, που έρχεται να σβήσει τις αμαρτίες». «Ἡ μεγάλη δύναμις τῶν δακρύων εἴπω σοι (:Θα σου πω ότι είναι μεγάλη η δύναμις των δακρύων).Πόσον ἰσχύει τὰ δάκρυα;(:Πόσον ισχύουν τα δάκρυα;). Οἱ μάρτυρες ἐκχέουσιν αἷμα, οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐκχέουσιν δάκρυα (:Οι μάρτυρες το αίμα τους δίνουν. Συ, ο αμαρτωλός, τα δάκρυά σου δίνεις). Ἵνα μάθῃς ὅσην δύναμιν ἔχει τὰ δάκρυα, ἡ πόρνη μὴ αἷμα ἐξέχεεν (:για να μάθεις πόσην δύναμιν έχουν τα δάκρυα, εκείνη η πόρνη γυναίκα, η οποία – λέει -έκλαιε, και με τα δάκρυά της έπλενε τα πόδια του Κυρίου και με τα μύρα της, δάκρυα και μύρα και με τα μαλλιά της εσκούπιζε τα πόδια του Κυρίου, που είχε κληθεί κάποτε σε ένα δείπνο. Είδες; Δικαιώθηκε. Από τα δάκρυά της. Δεν έδωσε αίμα. Έδωσε δάκρυα). Οὐ πηγὴ δακρύων ἐξέχεεν καὶ ἐξήλειψε τὰ ἁμαρτήματα». «Δεν έδωσε», λέγει, «παρά μόνον πηγή δακρύων». «Πέτρος οὐκ ἠρνήσατο τὸν Χριστόν;(:Ο Πέτρος – λέει- δεν αρνήθηκε τον Χριστόν;). Μὴ αἷμα ἐξέχεεν; Οὐ πηγὰς δακρύων ἐξέχεεν, καὶ ἔκλαυσεν, καὶ ἀπεσμήξατο αὐτοῦ τὰ ἁμαρτήματα; (:Ο Πέτρος δεν έδωσε το αίμα του. Αλλά έκλαψε. Και ο Χριστός ήρθε και του σκούπισε την άρνησή του)».

Και επιλέγει πάνω σ’ αυτό ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος «Μείζων τοῦ βαπτίσματος μετὰ τὸ βάπτισμα ἡ τῶν δακρύων πηγὴ καθέστηκεν(:Μετά από το βάπτισμα, το μεγαλύτερο βάπτισμα είναι τα δάκρυα. -Γι’ αυτό και λέγονται «δεύτερον βάπτισμα». Το βάπτισμα της μετανοίας, που είναι μετά δακρύων) εἰ καὶ τολμηρὸν πως (ἐστὶν) τὸ λεγόμενον (:αν και είναι τολμηρό να το λέει κανείς αυτό)». Παρά ταύτα είναι αληθές. Και απορρέει από αυτήν την Αγίαν Γραφήν. Κάποτε ο ευσεβής Εζεκίας, όταν ειδοποιήθηκε από τον Ησαΐα: «Ετοίμασε την διαθήκη σου και πεθαίνεις· τάξον τὰ τοῦ οἴκου σου» και γύρισε από την άλλη μεριά κι έκλαψε, προς τον τοίχον γύρισε, κι άρχισε να κλαίει. Τότε, λέγει ο Θεός εις τον Ησαΐα, που ήταν ακόμα στην αυλή του παλατιού: «Είδες; Ο βασιλιάς κλαίει. Πήγαινε πες του, δεν θα πεθάνει. Θα ζήσει ακόμα 15 χρόνια!». Πόση είναι η δύναμις, αλήθεια, των δακρύων! Και συνεχίζει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος και λέγει: «Διότι ἐκεῖνο μέν, τῶν προγεγονότων ἐν ἡμῖν κακῶν ἐστὶν καθαρτήριον, τοῦτο δὲ τῶν μεταγενεστέρων (:το βάπτισμα καθάρισε τα προγενέστερα· τα δάκρυα καθαρίζουν τα μεταγενέστερα αμαρτήματα)· κἀκεῖνο μέν, νήπιοι λαμβάνοντες πάντες ἐμολύναμεν (:αφού πήραμε το βάπτισμα, κατά την νηπιακή μας ηλικία, τον μολύναμε τον χιτώνα του βαπτίσματος), ὃ, εἰ μὴ ἐκ Θεοῦ φιλανθρώπως ἐδεδώρητο τοῖς ἀνθρώποις, σπάνιοι ὄντως καὶ δυσεύρετοι οἱ σωζόμενοι (:Αν δεν είχαμε το δεύτερον βάπτισμα των δακρύων, θα ήτανε ελάχιστοι και σπάνιοι εκείνοι οι οποίοι θα μπορούσαν να σωθούν)».

Ακόμη, αγαπητοί μου, είναι τα δάκρυα του κατά Θεόν πένθους. Προσέξτε. Όχι του πένθους. Αλλά του κατά Θεόν πένθους. Να κλαις για την φτώχεια σου, για τις αμαρτίες σου. Άνθρωπε, να κλαις για την ταπεινότητά σου. Να κλαις γιατί ο κόσμος δεν πάει καλά…· γιατί επίκειται καταστροφή· γιατί πολλοί αυτομολούν, φεύγουν από το στρατόπεδο, την παρεμβολήν Κυρίου και πηγαίνουν εις την αλλοτρίαν, του Αντιχρίστου, του διαβόλου την παρεμβολήν, το στρατόπεδο. Να κλάψεις, να πονέσεις. Αυτό είναι το κατά Θεόν πένθος. Και λέγει ο Μέγας Αθανάσιος: «Οὐχ οἱ πολλοὶ ἔχουσιν τὸ χάρισμα τῶν δακρύων (:δεν έχουν οι πολλοί -λέει- το χάρισμα των δακρύων) ἀλλ’ ὅσοι τὸν νοῦν ἔχουσι ἄνω, ὅσοι τῶν γηίνων ἐπιλανθάνονται, ὅσοι τῆς σαρκὸς πρόνοιαν οὐ ποιοῦσιν, οἵτινες οὐκ ἐπίστανται ὅλως ἢ ἔνι κόσμος, οἵτινες ἐνέκρωσαν τὰ μέλη τα ἐπὶ τῆς γῆς (:εκείνοι που παραθεωρούν τα ανθρώπινα και έχουν τον νου τους στον ουρανό, αυτοί έχουν το κατά Θεόν πένθος). Τούτοις μόνοις δίδοται πένθος δακρύων». «Σ’ αυτούς μόνον δίδεται». Α: «δίδεται». Ώστε τα δάκρυα είναι δώρον. Θα το δούμε παρακάτω.

Είναι, όμως, και τα δάκρυα της αγάπης, αγαπητοί. Εδώ υπάρχει όλο το μεγαλείο και η χρυσή πλατεία της Βασιλείας του Θεού, όπως την βλέπει ο ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψή του. Αφού «ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί», τότε η άκτιστη ενέργεια της θείας αγάπης πληγώνει την καρδιά με την πληγή της αγάπης. Είναι μία φοβερή πληγή η πληγή της αγάπης του Θεού. Γι'αυτό και αναφωνεί ο άνθρωπος -είναι στο «Ἆσμα Ἀσμάτων», αγαπητοί μου, γραμμένο, που είναι η νύμφη, είναι η ψυχή, είναι η Εκκλησία- «ὅτι τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ». «Εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη», λέγει. Μεγάλη η πληγή της αγάπης· της αγάπης κατ’ εξοχήν του Θεού.

Γράφει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος: «Καὶ τί ἐστὶ καρδία ἐλεήμων; (:Τι είναι –λέει- η καρδιά αγαπώσα;)». Και είπε: «Καῦσις καρδίας ὑπὲρ πάσης τῆς κτίσεως -προσέξτε την λέξη, το ουσιαστικό «καῦσις». Τι είχαν πει οι δύο προς Εμμαούς; «Η καρδιά μας δεν καιγόταν από μέσα;». Αυτήν την καύση όσοι την νιώθουν, ας το ξέρουν, είναι δώρο του Θεού, είναι προνόμιο. Είναι, λοιπόν, η «καιομένη καρδία» για ολόκληρη την κτίσιν, όλη την κτίσιν- ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ὀρνέων(:των πουλιών) καὶ τῶν ζώων καὶ τῶν δαιμόνων - Άνθρωπος που αγαπά τον Θεό, λέγει: «Ταλαίπωρες υπάρξεις, ω δαίμονες· ταλαίπωρες υπάρξεις, που δεν μπορείτε ούτε να μετανοήσετε, ούτε να αγαπήσετε, ταλαίπωρες υπάρξεις». Και κλαίει. Έτσι λέγει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος- καί ὑπὲρ παντὸς κτίσματος- κλαίει για όλα- καὶ ἐκ τῆς μνήμης αὐτῶν (:όταν τα θυμάται όλα αυτά, με το χιόνι όταν πέφτουν τα πουλάκια από τον ουρανό, πέφτουν τα δένδρα κ.τ.λ.) καὶ τῆς θεωρίας αὐτῶν ῥέουσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ δάκρυα». Αυτός είναι εκείνος που αγαπά. Έχει τα δάκρυα γρήγορα, εύκολα.

Και ένας διάλογος του αγίου Ισαάκ του Σύρου:; «Ποία είναι –τον ερώτησαν- η τελειότης των πολλών καρπών του Πνεύματος;». Κι εκείνος απήντησε: «Όταν κανείς αξιωθεί με την τελεία αγάπη του Θεού». «Και από πού γνωρίζει κανείς ότι έφθασε σε αυτήν;», ερωτάται. Και απαντά: «Όταν κινηθεί η μνήμη του Θεού στον νου του, αμέσως η καρδιά κινείται στην αγάπη του Θεού και τα μάτια γεμίζουν από πλούσια δάκρυα. Συνήθεια της αγάπης είναι από τη μνήμη των αγαπημένων, να βγάζει δάκρυα. Και όταν πάντα κάποιος έχει αυτήν την αγάπη, ποτέ δεν στερείται από δάκρυα», λέγει εις τον λόγο του τον 85^ον.

Τα δάκρυα, όμως, δεν πρέπει, αγαπητοί μου, να μεταβληθούν σε σκοπό. Δεν αποτελούν σκοπό. Είναι ένα μέσον, πλούσιο, όμορφο, ευγενικό, αλλά πάντοτε είναι ένα μέσον. Δεν πρέπει δηλαδή να σταθούν σαν μια αναζήτηση ψυχολογικής ικανοποιήσεως ή ενός πνευματικού ναρκισσισμού. Μερικοί κάνουν, ξέρετε, την ελεημοσύνη τους για να νιώσουν μία χαρά. «Κάνε», λέει, «μια καλή πράξη, να δεις τι χαρά θα νιώσεις». Και γίνεται σκοπός και η καλή πράξις και τα δάκρυα. Όχι ποτέ. Να το ξέρομε. Απλώς είναι για να προσεγγίσουμε περισσότερο τον Θεό. Να θερμανθούμε περισσότερο. Γι'αυτό λέγει ο άγιος Νείλος ο Σιναΐτης: «Κέχρησο τοῖς δάκρυσι, πρὸς παντὸς αἰτήματος κατόρθωσιν (:Να κάνεις χρήση των δακρύων, όταν θες κάτι να κατορθώσεις). Λίαν γὰρ χαίρει σου ὁ Δεσπότης ἐν δάκρυσι προσευχὴν δεχόμενος (:Χαίρεται ο Χριστός όταν σε βλέπει να δακρύζεις, και δη στην προσευχή σου). Μὴ οὖν εἰς πάθος τρέψῃς τὸ τῶν παθῶν ἀλέξημα (:Μην μεταβάλεις, όμως, εκείνο που απομακρύνει τα πάθη, το μετατρέψεις σε πάθος) ἵνα μὴ πλέον παροργίσῃς τον δεδωκότα τὴν χάριν (:για να μην παροργίσεις τον Κύριον, που σου έδωσε το χάρισμα των δακρύων)».

Τα πάθη, αγαπητοί μου, και η αναισθησία, εμποδίζουν τα δάκρυα. Το ίδιο και η γαστριμαργία και οι συντυχίες και η πολυλογία αλλά και η τυχαία, τυχαία, τυχαία πνευματική ζωή, εμποδίζουν τα δάκρυα. Αντίθετα, η εργασία των εντολών του Θεού, οδηγεί στην κατάνυξη και στα δάκρυα. Τα δάκρυα μπορεί να γεννηθούν στην προσευχή, στη μελέτη του λόγου του Θεού, στην παρατήρηση της κτίσεως, βλέποντας την δημιουργία, στην πνευματική συντροφιά και συζήτηση με πνευματικούς αδελφούς, στη Θεία Λειτουργία, στην περισυλλογή, στο ταξίδι, στον δρόμο, στο λεωφορείο, στο τραίνο, παντού, πάντοτε. Αυτό εξαρτάται από την κατάσταση της καρδιάς αν καθαρεύει κι αν έχει τη μνήμη του Θεού.

Ας τελειώσομε, όμως, με μία ωραιοτάτη προσευχή του αγίου Εφραίμ του Σύρου, που αναφέρεται ακριβώς εις την ένδακρυ προσευχή. Και λέγει: «Κύριε, Συ μόνος γνωρίζεις ότι η ψυχή μας Εσένα διψά σαν την άνυδρη γη κι Εσένα ποθεί. Στάξε στην καρδιά μας μια σταγόνα από την θεία Σου χάρη και άναψε μέσα σε αυτήν την φλόγα της αγάπης Σου. Κρούσε στην δεκάχορδη κινύρα μας μέλη κατανυκτικά και ευφρόσυνα. Συ που άνοιξες τα μάτια του τυφλού, άνοιξε τα μάτια της διανοίας μας να κατανοεί την ομορφιά της δόξης Σου. Συ που έδωκες νερό στην έρημο σε έναν λαό απειθή και φιλόνικο, δώσε μας κατάνυξη και δάκρυα στα μάτια, για να δακρύομε κάθε μέρα της ζωής μας με ταπείνωση, αγάπη και καθαρή καρδιά. Ας προσεγγίσει η δέησή μας την αγάπη Σου, να μας χαρίσει τον άγιο σπόρο της αληθείας Σου, για να Σου προσφέρομε δεμάτια πλήρη κατανύξεως και δοξολογίας. Εισάκουσον, Κύριε, της προσευχής των δούλων Σου, δια πρεσβειών της Θεοτόκου και πάντων των αγίων Σου, ο επί πάντων ευλογητός εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».

510η ομιλία στην κατηγορία « Ὁμιλίαι Κυριακῶν ».

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ὁμιλίαι Κυριακῶν " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/omiliai-kyriakvn
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_25.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BD%89%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1%CE%B9%20%CE%9A%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%B1%CE%BA%E1%BF%B6%CE%BD.?m=1

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Μεταφορά της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας σε ηλεκτρονικό κείμενο και επιμέλεια: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Τό Πένθος.

†. Πολύ μας συγκινεί, αγαπητοί μου, η σημερινή ευαγγελική περικοπή. Ο Κύριος κατευθύνεται σε μία μικρή πόλη που την έλεγαν Ναΐν, δηλαδή «ωραία». Αλλά, κατά συγκυρία, ενώ όχλος πολύς μαθητών Τον ακολουθεί, στην πύλη της μικρής αυτής πόλεως, συναντούν μια νεκρώσιμη εκφορά. Ένας άλλος όχλος που συνόδευε την εκφορά, εξήρχετο από την πόλιν. Ήταν η κηδεία ενός νέου, που ήταν παιδί μονάκριβο μιας χήρας γυναίκας. Ο Κύριος την λυπήθηκε, όπως θρηνούσε και της είπε: «Μὴ κλαῖε» · δηλαδή, μην κλαις. Και πλησίασε το φέρετρο. Εκείνοι που μετέφεραν το φέρετρο σταμάτησαν. Και τότε ο Κύριος με εξουσιαστική επιταγή, λέγει στο νεκρό παλικάρι: «Νεανίσκε, σοὶ λέγω, ἐγέρθητι (:Νεανίσκε, σε σένα το λέγω· σήκω)». Και ο νεκρός νέος ζωντάνεψε και ανεκάθισε και άρχισε να ομιλεί. Ήταν εκπληκτικό! Και τότε ο Κύριος παρέδωσε το παιδί εις την μητέρα του. Ήταν η καλύτερη και η πλέον αντιπροσωπευτική παρηγορία που μπορούσε να πάρει αυτή η χήρα γυναίκα.

Το πένθος της, όπως ήταν φυσικό, μετεστράφη σε χαρά. Αλλά ας μείνομε σ’ αυτό το πένθος. Τι είναι το πένθος; Η λέξις «πένθος» ξεπηδά από την λέξη «πάθος» και «πάσχω»· που σημαίνει θλίβομαι, σημαίνει πιέζομαι. Και το πένθος είναι μία μεταπτωτική κατάσταση του ανθρώπου. Ο Θεός δεν έκανε τον άνθρωπον να πενθεί. Είναι αποτέλεσμα της πτώσεως των πρωτοπλάστων. Μάλιστα ο Αδάμ, καθήμενος απέναντι του Παραδείσου, πενθούσε την απώλεια την δική του. Και όπως ο ιερός υμνογράφος βάζει στο στόμα του Αδάμ εκείνον τον θρηνητικόν μονόλογον, που είναι ο Οίκος της Κυριακής της Τυρινής: «Ἐκάθισεν ὁ Ἀδάμ τότε καὶ ἔκλαυσεν ἀπέναντι τῆς τρυφῆς τοῦ Παραδείσου, χερσὶν τύπτων τὰς ὄψεις (:χτυπούσε με τα χέρια του το πρόσωπό του) καὶ ἔλεγεν· ἐλεῆμον, ἐλέησόν με τὸν παραπεσόντα· συνάλγησον, Παράδεισε, τῷ κτήτορι πτωχεύσαντι (:έλα να πονέσεις μαζί μου, Παράδεισε, σε εκείνον που σε είχε κτήμα του κι έχει φτωχύνει)» κ.λπ.

Βλέπετε, λοιπόν, ότι πενθεί ο Αδάμ. Και συνέπεια εκείνης της πτώσεως του Αδάμ ήταν ο θάνατος του υιού της χήρας, δηλαδή όλων των ανθρώπων· που τώρα έρχεται ο Κύριος ανοίγοντας πάλι τον Παράδεισον. Απώλεια, λοιπόν, του Παραδείσου και θάνατος. Δυο κακά. Έκτοτε αυτά τα δυο κακά, αυτά τα δυο δεινά θα θλίβουν τους ανθρώπους.

Πώς, όμως, θα σταθεί ο άνθρωπος απέναντι του πένθους; Διότι το πένθος υπάρχει, παρότι το ενίκησε ο Κύριος, όπως θα δούμε λίγο πιο κάτω. Η στάση του ανθρώπου δεν θα είναι παρά ό,τι ακριβώς ήταν η στάση του πλήθους εκείνου και της μητέρας του νεκρού νέου, απέναντι στον Χριστόν. Δηλαδή θα πρέπει να δούμε κατάματα τον Χριστόν. Αυτή θα πρέπει να είναι η στάση μας απέναντι στο πένθος. Ο Χριστός είπε: «Ἐγὼ εἰμὶ ἡ Ἀνάστασις καὶ ἡ Ζωή». «Εγώ είμαι η Ανάστασις και η Ζωή». Κι εκείνος που πιστεύει στον Ιησούν Χριστόν, έχει εν εαυτώ την Ανάστασιν και την Ζωή. Και αυτό δεν είναι μία φιλολογική έκφρασις· όπως θα μπορούσαμε να πούμε σε έναν άνθρωπο ότι είναι η σελήνη και ο ήλιος, ότι είναι τα αστέρια τ’ ουρανού… ότι… ότι… Ο Χριστός είναι πραγματικά η Ζωή και η Ανάστασις, είναι η Αυτοζωή, είναι Εκείνος που μας έδωσε την ανάσταση πραγματικά. Διότι ο Ίδιος ανεστήθη και ενίκησε οριστικά τον θάνατον. Ανεστήθη, εννοείται, με την ανθρωπίνη Του φύση. Γιατί ως Θεός είναι αθάνατος.

«Νυνὶ δὲ Χριστὸς ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν -θα πει ο Απόστολος Παύλος- ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο». «Τώρα πλέον ο Χριστός ανεστήθη. Κατά λέξη: Τώρα δα, νυνί, ο Χριστός ανεστήθη και έγινε η απαρχή, το ξεκίνημα, η αρχή των κεκοιμημένων». Δεν λέει: «των πεθαμένων», λέει: «των κεκοιμημένων». Για να δείξει ότι ο θάνατος εφεξής δεν είναι παρά ένα περιστατικό. Και επαναλαμβάνει τους λόγους του Ησαΐου: «Ποῦ σου θάνατε, τὸ κέντρον; Ποῦ σου, Ἅδη, τὸ νῖκος;». Δηλαδή, «Θάνατε, πού είναι το κεντρί σου, σαν άλλη σφήκα, που ερχόσουν να δηλητηριάσεις πάντα άνθρωπον; Άδη, πού είναι η νίκη σου που τους μάζευες όλους;».

Και με θρίαμβο ο ευαγγελιστής Ιωάννης καταγράφει στην Αποκάλυψή του και λέει: «Καὶ ἐξαλείψει ἀπ’ αὐτῶν (:από των ανθρώπων) ὁ Θεός πᾶν δάκρυον ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν (:δεν θα υπάρχουν δάκρυα). Καὶ ὁ θάνατος οὐκ ἔσται ἔτι (:Και ο θάνατος δεν θα υπάρχει πια». Ακούστηκε ποτέ μέσα στους αιώνες αυτό; Και ο θάνατος δεν θα υπάρχει πια. Όχι ο μεταφορικός θάνατος. Αυτόν που τον λέμε «βιολογικό θάνατο». Αυτό που λέμε «πέθαμα». Μπορεί να το πει κανείς με έναν ρεαλιστικόν τρόπον. Όπως ο Ιωάννης για να δείξει ότι ο Υιός του Θεού, ο Θεός Λόγος, πραγματικά έγινε άνθρωπος, εχρησιμοποίησε την έκφραση «ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο». Δεν είπε «άνθρωπος». Είπε «σάρξ». Σάρκα. Για να τονίσει με ρεαλισμό αυτό που ο Θεός Λόγος έγινε. Έτσι κι εδώ. Δεν έχομε, θα λέγαμε, μια μεταφορική έννοια. Ο θάνατος πραγματικά δεν θα υπάρχει πια. Ποιος; Αυτός που τον βλέπομε καθημερινά στη ζωή μας. «Οὔτε κραυγή, οὔτε πόνος οὐκ ἔσται ἔτι (:δεν θα υπάρχει πια)· ὃτι τὰ πρῶτα ἀπῆλθον(: Πέρασε η πρώτη φάση της ανθρωπότητος)».

Αν επιτρέπεται να πούμε, αν επιτρέπεται, θα λέγαμε ότι η ανθρωπότητα πέρασε τρεις φάσεις. Η μία μέσα στον Παράδεισο. Η δευτέρα έξω από τον Παράδεισο. Και η τρίτη πάλι μέσα εις τον Παράδεισον, εις την Βασιλείαν του Θεού. Αν έπρεπε, βέβαια, να υποδιαιρέσομε, θα λέγαμε ότι ο άνθρωπος έξω από τον Παράδεισον, πριν ακόμα φύγει από την παρούσα ζωήν και πριν γίνει η ανάστασις των νεκρών, ήδη πέρασε από τον θάνατον εις την ζωήν. Το λέγει έτσι ωραιότατα, ο Κύριος εις το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «Επίστευσες εις τον Χριστόν;» λέει ο Ιωάννης. «Τότε πέρασες από τον θάνατον στη ζωή». Δηλαδή δεν περνάς από τον βιολογικόν θάνατον, σαν να ήθελε να πει. Ή καλύτερα, πέρασες από τον πνευματικόν θάνατον εις την αιώνιον ζωήν. Τώρα αν θα περάσεις από τον βιολογικόν ή όχι, είναι άλλο θέμα. Γιατί ενδέχεται να μην περάσεις από τον βιολογικόν θάνατον. Πότε; Όταν θα ξανάρθει ο Χριστός εκείνοι που θα ζουν, δεν θα περάσουν από τον βιολογικόν θάνατον.

Πρέπει, αγαπητοί μου, να μάθομε το μυστήριον του θανάτου. Πρέπει να το μάθουμε, να το δούμε από κοντά. Να εξοικειωθούμε όχι με την έννοια που ο σύγχρονος άνθρωπος προσπαθεί να εξοικειωθεί με τον θάνατον, ωραιοποιώντας τον. Ο θάνατος είναι φρικώδης. Κάνει ωραία μνημεία, κάνει ωραία τελετή κηδείας, εκφωνεί λόγους, ωραιοποιούμε τα πράγματα. Όχι. Ο θάνατος είναι φρικτός! Αλλά η προσέγγισίς μας σ’ αυτόν θα είναι να τον δούμε από κοντά. Να τον δούμε να μάθομε τι πράγμα είναι και ότι αυτό το πράγμα που λέγεται «θάνατος» το ενίκησε ο Χριστός.

Συνεπώς, δεν θα υπάρχουν αυτά πια, γιατί «τὰ πρῶτα ἀπῆλθον». Πέρασαν τα πρωτινά. «Καὶ εἶπεν ὁ καθήμενος ἐπὶ τῷ θρόνῳ· ἰδοὺ καινὰ ποιῶ τὰ πάντα (:Να, όλα τα κάνω καινούρια). Καί λέγει μοι (:Και μου είπε)· γράψον ὅτι οὗτοι οἱ λόγοι πιστοὶ καὶ ἀληθινοὶ εἰσί. Καὶ εἶπε μοὶ· γέγονεν (:Γράψε. Αυτά είναι αληθινά. Είναι αξιόπιστα. Και μου είπε: ‘’Γέγονεν’’· θα λέγαμε είναι ο ελληνικός τύπος του εβραϊκού ‘’ἀμήν’’. Το ‘’ἀμήν’’: έγινε, γίνεται, θα γίνει. Γέγονεν. Έχει γίνει. Και μάλιστα σε περασμένο χρόνο, για την βεβαιότητα ότι αυτά όλα που είπα είναι αξιόπιστα και θα γίνουν)».

Πρέπει, λοιπόν, να σταθούμε μπροστά στον Ιησούν Χριστόν. Με την απόλυτη βεβαιότητα ότι είναι ο μόνος, ο μόνος, ο μόνος που ενίκησε τον θάνατον. Κανείς δεν υπάρχει, ούτε στον ουρανό, ανάμεσα στους αγίους αγγέλους, ούτε στη γη, ούτε στο σύμπαν, ούτε στον άδη, νικητής του θανάτου. Μόνος, μοναδικός είναι ο Ιησούς Χριστός. Και θα επαναλάβω, πια μπροστά Του ο θάνατος είναι ένα περιστατικό.

Βέβαια, μας λυπίζει. Αλλά δεν πρέπει να μας απελπίζει. Το πένθος πρέπει να το αντιμετωπίζομε υπό το πρίσμα της αναστάσεως. Ότι θα αναστηθούμε. Ότι είναι ένα περιστατικό. Θα αναστηθούμε. «Ὁ Θεός Πατήρ», λέγει ο απόστολος Πέτρος στην πρώτη του ομιλία στα πλήθη μετά την Πεντηκοστή, «ἀνέστησε τὸν Ἰησοῦν, λύσας τὰς ὠδίνας τοῦ θανάτου (:αφού έλυσε τις ωδίνες του θανάτου)». Έχει ωδίνες ο θάνατος. Όχι κατά τη στιγμή που πεθαίνει ο άνθρωπος. Όχι. Αυτό πόσο κρατά; Μετά. Ο Άδης έχει ωδίνες.

Αν ο χριστιανός δεν παρηγορείται, αγαπητοί μου, με όλα αυτά που είπαμε, τότε του καταλογίζεται απιστία. Ένα πένθος και μία λύπη απαρηγόρητη, συνιστά αμάρτημα. Και μάλιστα αν θέλετε, ένα από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα, που είναι η λύπη. Από το πένθος περνά ο άνθρωπος στην λύπη. Και γράφει ο απόστολος Παύλος: «Ἡ δὲ τοῦ κόσμου λύπη, θάνατον κατεργάζεται». Είδατε; Διότι πρόκειται περί λύπης με κοσμικές διαστάσεις. Είναι η κατά Θεόν λύπη, με πνευματικές διαστάσεις: Πενθώ τις αμαρτίες μου. Αυτό ο Θεός το θέλει. Όχι, βεβαίως, κατά έναν τρόπον απαρηγόρητον. Αλλά ότι ελύπησα τον Κύριον με τις αμαρτίες μου. Χαίρομαι όμως γιατί μου τις συγχώρησε. Άρα λοιπόν έχω χαρμο-λύπη. Λύπη και χαρά. Λύπη τι έκανα, χαρά τι μου έδωσε ο Κύριος. Αλλά ας προσέξομε, αγαπητοί μου, γιατί αυτή η λύπη με κοσμικές διαστάσεις, θανατώνει και την ψυχή και το σώμα. Την ψυχή την θανατώνει με τον αιώνιον θάνατον. Όχι με την έννοια της διαλύσεώς της, της εξαφανίσεώς της, της εκμηδενίσεώς της. Όχι με αυτήν την έννοια. Αλλά με την έννοια της αιωνίου κολάσεως. Και το σώμα με την γνωστή έννοια.

Θανατώνει, λοιπόν, η λύπη και την ψυχή και το σώμα. Γι'αυτό συμβουλεύει ο σοφός Σειράχ. Ακούσατε να σας διαβάσω. Έχει αρκετά πράγματα στο 38^ον κεφάλαιον. Λέει τα εξής: «Τέκνον(:Παιδί), ἐπὶ νεκρῷ κατάγαγε δάκρυα καὶ ὡς δεινὰ πάσχων ἔναρξαι θρήνου (:κατέβασε δάκρυα απ’ τα μάτια σου, όταν είσαι μπροστά σε έναν νεκρόν και, ακόμη, άρχισε να θρηνείς) - Προσέξτε όμως. Αυτά είναι στην Παλαιά Διαθήκη. Παρά ταύτα υπάρχει μία πολύ σωστή τοποθέτηση. Πλην κάποιων σημείων, που αυτά φεύγουν πια εις τον χώρον της Καινής Διαθήκης- κατὰ δὲν τὴν κρίσιν αὐτοῦ περίστειλον τὸ σῶμα αὐτοῦ -«περιστέλλω» θα πει σαβανώνω- καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν ταφὴν αὐτοῦ (:δηλαδή σύμφωνα με την κρατούσα συνήθεια, φρόντισε γι’ αυτόν. Εξάλλου «κηδεία» αυτό θα πει. Από το «κήδομαι», φροντίζω. «Κηδεμών», λέμε. «Εκείνος που φροντίζει για σένα». Συνεπώς «κηδεία» είναι η φροντίδα του νεκρού). Πίκρανον κλαυθμόν (:κλάψε πικρά) και θέρμανον κοπετόν -Μην ξεχνάτε ότι και στον Στέφανον έκαναν άνδρες ευλαβείς «κοπετόν». Ο κοπετός είναι το χτύπημα του στήθους, το τράβηγμα των μαλλιών. Αυτά διορθώνονται στην Καινή Διαθήκη. Στην Καινή Διαθήκη δεν υπάρχουν αυτά. Δεν υπάρχει ο κοπετός και ο θρήνος. Αλλά έχει όμως αξία, σας είπα- καὶ ποίησον τὸ πένθος κατὰ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ ἡμέραν μίαν καὶ δύο χάριν διαβολῆς καὶ παρακλήθητι λύπης ἕνεκα (:να του αποδώσεις, κατά την αξία του, αν είναι ο πατέρας σου, το πένθος σου -αλλά εδώ τώρα:- μία ημέρα και δύο ημέρες, για να μη σε κατηγορήσουν ως άσπλαχνον). -Πώς το λέγει; «Χάριν διαβολῆς». Και κατόπιν τι θα κάνεις; -«Κατόπιν», λέγει, «θα παρηγορηθείς». Να η αξία του πράγματος:- ἀπὸ λύπης γὰρ ἐκβαίνει θάνατος, καὶ λύπη καρδίας κάμψει ἰσχύν (:διότι από τη λύπη ξεπηδά ο θάνατος. Αν λυπηθείς παρατεταμένα, θα πεθάνεις, θα αρρωστήσεις. Και η λύπη της καρδιάς θα λυγίσει τη δύναμή σου. Δηλαδή θα α-σθενήσεις. Θα φύγει το σθένος. Θα αρρωστήσεις)». Ξέρετε ότι ένας παράγων του καρκίνου είναι και η λύπη; Αν το ξέρετε. Δεν είναι μόνο τι έφαγα, τι ανέπνευσα, αλλά και η ψυχολογική μου κατάσταση πώς βρίσκεται.

«Μὴ δῷς εἰς λύπην τὴν καρδίαν σου (:μη δώσεις την καρδιά σου στην απεριόριστη λύπη), ἀπόστησον αὐτὴν μνησθείς τὰ ἔσχατα (:διώχτην. Κι εσύ θα πεθάνεις)· μὴ ἐπιλάθῃ, οὐ γὰρ ἐστὶν ἐπάνοδος (:μην ξεχνάς, δεν έχει ξαναγύρισμα. Γιατί κλαις; Να ξαναγυρίσει πίσω ο άνθρωπος; Γιατί κλαις; Δεν γυρνάει κανείς πίσω) καὶ τοῦτον οὐκ ὠφελήσεις καὶ σεαυτὸν κακώσεις (:κι εκείνον δεν έχεις να του προσφέρεις καμία ωφέλεια, αλλά και τον εαυτόν σου θα τον κακοποιήσεις, θα αρρωστήσεις). Μνήσθητι τὸ κρῖμα αὐτοῦ, ὅτι οὕτω καὶ τὸ σόν (:θυμήσου· ό,τι συνέβη σε εκείνον, θα γίνει και σε σένα). Ἐμοὶ χθὲς καὶ σοὶ σήμερον (:σαν να σου λέγει ο νεκρός: ‘’Για μένα συνέβη ο θάνατος χθες. Σήμερα θα συμβεί σε σένα’’. Δηλαδή: σήμερα αυτός, αύριο εγώ. Άρα λοιπόν γιατί να υπάρχει αυτή η απεριόριστη λύπη;). Ἐν ἀναπαύσει νεκροῦ κατάπαυσον τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ (:όταν, λέγει, ο νεκρός ετελείωσε, ετάφη· σταμάτα την μνήμη του… ποια μνήμη; Την θλιβερή του μνήμη. Και να κλαις. Μόλις σου θυμίσουν κάτι να βάζεις τα κλάματα. Όχι. Μια γλυκιά μνήμη μόνο μπορείς να έχεις) καὶ παρακλήθητι ἐν αὐτῷ ἐν ἐξόδῳ πνεύματος αὐτοῦ(: Παρηγορήσου, επειδή η ψυχή του έχει φύγει)». Τίποτε άλλο. Και αυτά, επαναλαμβάνω για τρίτη φορά, ανήκουν εις τον χώρον της Παλαιάς Διαθήκης. Τι θα λέγαμε εις τον χώρον της Καινής Διαθήκης που έχομε την Ανάσταση του Χριστού και την ανάσταση των νεκρών; Πράγμα που δεν ήτανε γνωστό εις την Παλαιά Διαθήκη. Ή ήτο ασαφές.

Έτσι ο Χριστιανός που πολλάκις πενθεί, όχι μόνον μένει απαρηγόρητος, αλλά και στρέφεται εναντίον του Θεού και κατηγορεί τον Θεόν ως άδικον και κακόν… «Το παιδί μου», λέει, «βρήκε να πάρει;», λένε οι άνθρωποι, ασεβέστατα. Βλέπετε ότι μια υπερβολή λύπης φθάνει εις την βλασφημίαν κατά του Θεού.

Ακόμη, όταν μένει απαρηγόρητος, δεν εκκλησιάζεται. Γιατί θεωρεί ενσυνείδητα ή υποσυνείδητα, υπεύθυνο τον Θεό για τον θάνατο αυτού του προσφιλούς προσώπου. Ως να λέγει: «Εγώ ερχόμουνα στην Εκκλησία, γιατί είχες ανάγκη από μένα. Μου πήρες το παιδί μου, τον άνδρα μου, την γυναίκα μου; Ε, τώρα δεν έρχομαι στην Εκκλησία! Δεν θέλω να σε τιμήσω. Δεν θέλω!». Βλέπετε μια δοσοληψία, υποσυνείδητη δοσοληψία που υπάρχει στη λατρεία ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό; Κακές τοποθετήσεις, πολύ κακές τοποθετήσεις.

Ή ακόμη, γυναίκες κυρίως, δεν πηγαίνουν στην Εκκλησία, αν πεθάνει μάλιστα ο σύζυγος, για να μην κατηγορηθούν ότι… «Να, λέει, αυτή, μπα, πότε πέθανε καλέ (βάζουν και το «καλέ», μιλάω, κάνω μεταφορά) ο άνδρας της, κι αυτή γαμπρίζει;». Δι’ όνομα του Θεού! Δηλαδή, «πέθανε ο άνδρας μου. Πήγα σε χορό; Πήγα σε διασκέδαση;». Τι είναι η Εκκλησία; Η Εκκλησία δεν είναι ο χώρος της παρηγορίας; Αυτή η αντίληψις υπάρχει. Κι όταν εγώ λέγω… μυριάδες φορές το έχω πει: «Θα σου κόψω την Θεία Κοινωνία, κυρά μου, εάν δεν πηγαίνεις στην Εκκλησία», προτιμά να της κόψεις την Θεία Κοινωνία, στην Εκκλησία όταν πενθεί, δεν πηγαίνει. Διότι θα την κατηγορήσουν οι συγχωριανοί. Δηλαδή να το κοσμικό φρόνημα. Αν ερωτήσετε τι είναι; Να ‘το. Θέλετε ακόμη; Η ανθρωπαρέσκεια, η οποία υπερισχύει της ευσεβείας. Αυτό όμως είναι ένα δυστύχημα.

Πώς θα σταθούμε απέναντι στους πενθούντας; Συμβουλεύει ο Εκκλησιαστής και λέγει: «Ἀγαθὸν πορευθῆναι εἰς οἶκον πένθους ἢ ὅτι πορευθῆναι εἰς οἶκον πότου (:Είναι καλύτερο, λέγει, να πας στο σπίτι που πενθεί, παρά να πας στο σπίτι –θα το πω έτσι λιγάκι απλοελληνικά- του «πιει», του ποτού, δηλαδή εκεί που γίνεται πότος, εκεί που υπάρχουν τραπεζώματα. Όχι. Πήγαινε καλύτερα εις το σπίτι εκείνου που πενθεί)». Αυτό εξάλλου δείχνει και μία σωστή κοινωνικότητα. Διότι είναι αντικοινωνική η πράξις να πας εκεί που πίνουν και τρώνε και είναι κοσμική, όχι κοινωνική. Αν πας στο σπίτι που πενθεί, είναι έκφρασις, κατάστασις κοινωνική, αληθινά κοινωνική.

Ο σοφός Σειράχ λέει το εξής: «Πένθος νεκροῦ ἑπτὰ ἡμέραι -22 κεφ. στίχ.12- (:το πένθος του νεκρού, 7 ημέρες)». Ο Μωυσής επειδή ήτο πολύ μεγάλο πρόσωπο, επενθήθη 40 ημέρες. Αγαπητοί, όχι περισσότερο. Και φορτωνόμαστε τα μαύρα, τρία χρόνια, εφτά χρόνια. Άλλο να είναι ηλικιωμένη γυναίκα, να φοράει τα μαύρα μέχρι που να πεθάνει. Μέχρι που να πεθάνει. Άλλο θέμα. Να είναι ηλικιωμένη. Αλλά τα παιδιά διαμαρτύρονται μέσα…λέει: «Δεν μπορούμε να βλέπομε μαύρα». Τα μικρά παιδιά. Είναι αντιψυχολογικό το μαύρο χρώμα.

Ακόμα, όταν πενθούμε, τόσο κατά την κηδεία όσο και μετά, δεν θα μετέλθομε συνήθειες ειδωλολατρικές. Δεν θα σπάζομε πιάτα, ποτήρια ή σταμνιά. Ακόμη, δεν θα τοποθετούμε στο φέρετρο του νεκρού νομίσματα ή φρούτα. Δεν θα περάσει από κανέναν Αχέροντα να τον πληρώσει. Τι πράγματα είναι αυτά; Ειδωλολατρικά καθαρά. Ούτε μπουκάλια με νερό ή κρασί, για να αποκτήσομε το «φριξονέρι» κι όλα εκείνα τα γνωστά. Δεν έχω χρόνο να τα αναλύσω. Όταν ανάβομε ένα κανδήλι, ένα κερί στον τάφο ή στο σπίτι, αυτό δεν σημαίνει ότι φωτίζομε την ψυχή του νεκρού, γιατί είναι στο σκοτάδι. Τιμούμε την εικόνα του Θεού, εις αυτόν ο οποίος εκοιμήθη. Μόνο τιμή είναι. Δεν είναι για να φωτίζεται.

Δεν θα παραθέτομε φαγητό πάνω από τον τάφο, όπως έκαναν οι αρχαίοι, οι προ Χριστιανοί, προ Χριστού δηλαδή. Ούτε θα πιστεύομε ότι η ψυχή του νεκρού τριγυρνά γύρω από το σπίτι ή στο νεκροταφείο ή όπου αλλού. Λέει ο Ιερός Χρυσόστομος πάνω σ’ αυτό, ότι «ἐπῆγε εἰς τὸν οἰκεῖον τόπον». Εκεί που είχε να πάει. Δεν τριγυρνάει από δω και από κει. Δεν θα πιστεύομε ότι η ψυχή του νεκρού βρυκολακιάζει. Ούτε η ψυχή του νεκρού έρχεται να εκδικηθεί ή να φανερώνει μυστικά ή να εμφανίζεται εις τον ύπνον. Πολλές φορές βλέπομε στον ύπνο μας τον κεκοιμημένον. Μη δώσετε σημασία. Προσέξατε. Δεν είναι ο κεκοιμημένος. Δεν είναι η ψυχή του. Εκείνος πήγε «εἰς τὸν οἰκεῖον τόπον».. Όταν στο σπίτι παραθέτομε τραπέζι, μετά την κηδεία ή στο μνημόσυνο, δεν θα βάλομε κρέας, όταν έχομε Μεγάλη Σαρακοστή ή Σαρακοστή. Πολλοί λένε: «Μα, θα μας παρεξηγήσουν!». Κι εδώ ανθρωπαρέσκεια. Κι εδώ κοσμικό φρόνημα.

Ακόμη, δεν θα νηστεύομε 40 μέρες για τον νεκρόν. Προσέξατε. Πολλές φορές δεν νηστεύομε την κεκανονισμένη νηστεία και νηστεύομε τον θάνατον ενός νεκρού. Ούτε θα κάνομε πολυτελή κηδεία, αλλά την πρέπουσα κηδεία. Ό,τι ανήκει στην εικόνα του Θεού, τον άνθρωπο. Χρήματα δεν θα δώσομε αντί μνημοσύνου. Το βλέπομε στις εφημερίδες. Λέει: «Αντί μνημοσύνου». Και δίνομε στα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Όχι «αντί μνημοσύνου». Είναι αμαρτία. Το μνημόσυνο δεν αντικαθίσταται με τίποτε. «Αντί στεφάνων», ναι. «Αντί πολυτελούς κηδείας», ναι. Θα δώσομε τα χρήματα κάπου, σ’ ένα ίδρυμα. Ποτέ «αντί μνημοσύνου».

Αγαπητοί μου, όταν πενθούμε, θα πενθούμε σαν άνθρωποι, που πιστεύουν στην ανάσταση των νεκρών, σαν άνθρωποι που πιστεύουν στην ανάσταση του Χριστού. Θα έχομε ήρεμη και γλυκεία συμπεριφορά. Δεν θα κάνομε ούτε κοπετό, ούτε μοιρολόγια, ούτε τραγούδια. Ο θάνατος του αγαπημένου μας προσώπου ας μας αφήσει μόνο μία καλή γλυκιά ανάμνηση. Σε κάθε προσευχή μας, ας ζητούμε την ανάπαυσή του. Στην Θεία Λειτουργία συχνά να προσφέρομε ένα πρόσφορο και λίγο κρασί, για να γίνει μνημόνευση του ονόματός του. Και με την ελπίδα στον Χριστό ας περιμένομε αυτήν την κοινήν ανάστασιν. Όλοι θα αναστηθούμε. Θα λέμε: «Χριστὸς ἀνέστη καὶ οἱ νεκροὶ ἐγείρονται». Θα είναι η καλυτέρα μας παρηγορία.

485η ομιλία στην κατηγορία « Ὁμιλίαι Κυριακῶν ».

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Ἀποδεχόμενοι καί ἀρνούμενοι τόν Χριστόν.

†. «Ἠρώτησαν αὐτὸν ἅπαν τὸ πλῆθος ἀπελθεῖν ἀπ᾿ αὐτῶν· ὁ δὲ ἀνήρ ἐδέετο αὐτοῦ εἶναι σὺν αὐτῷ».

Από τότε, αγαπητοί μου, που ήλθε ο Κύριος εις τον κόσμον και οι άνθρωποι άκουσαν για τ΄όνομά Του, ουσιαστικά χωρίστηκαν σε δύο στρατόπεδα. Σε εκείνους που απεδέχθησαν τον Χριστόν και εις εκείνους οι οποίοι απώθησαν τον Χριστόν.

Η σημερινή ευαγγελική περικοπή δίδει την εικόνα, αυτή, ανάγλυφη. Πώς δηλαδή ο μεν δέχεται, οι δε απωθούν. Και πράγματι, αυτός ο πρώην δαιμονιζόμενος, ο οποίος είχε δαιμόνια πολλά, από χρόνου ικανού και ήτο αντικοινωνικότατος και επικινδυνωδέστατος κοινωνικά, αυτός που δεν έμενε ούτε σε σπίτι, παρά στους αγρούς και στα μνήματα, και αλυσοδένετο και τα έσπαζε τα δεσμά, αυτός ο άνθρωπος, σωφρονών και ιματισμένος και ευγνωμονών κάθεται στα πόδια του Ιησού και Τον παρακαλεί να είναι μαζί Του.

Αντιθέτως, οι Γεργεσηνοί, οι συμπατριώται του, στην πόλιν των οποίων ο Κύριος ήδη πήγαινε, όταν άκουσαν τα γενόμενα, πώς οι δαίμονες έφυγαν από τον συμπατριώτην των, τον πρώην δαιμονισμένο, μπήκαν μέσα εις τους χοίρους και οι χοίροι επνίγησαν, χιλιάδες χοίροι, τότε επήγαν όλοι να δουν τον Κύριον και εφοβήθησαν και παρεκάλεσαν τον Κύριον να φύγει όχι μόνον από την πόλιν των, αλλά και από τα περίχωρα της πόλεώς των, διότι… διότι «ἐφοβήθησαν φόβον μέγαν». Και ο Κύριος, αφού Τον παρεκάλεσαν να μην μπει εις την πόλη τους, τότε έκανε μεταβολή, ξαναμπήκε στο πλοιάριο και πέρασε απέναντι στη λίμνη, από τη λίμνη.

Και γεννιέται ένα ερώτημα: Οι άνθρωποι αποδέχονται και απωθούν; Δηλαδή όταν Ενηνθρώπησε ο Υιός του Θεού και ήλθε στον κόσμον, οι άνθρωποι δεν ανεγνώρισαν τον Δημιουργόν των; Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι Τον δέχονται ευχαρίστως και οι άνθρωποι που στέκονται εχθρικά απέναντί Του και αρνητικά; Ναι, αγαπητοί μου. Αυτό είναι μία πραγματικότητα. Και αυτή η πραγματικότητα συνεχίζεται. Όχι μόνον τότε που ο Κύριος ήλθε. Γιατί ο Κύριος ήλθε εφάπαξ. Και έρχεται πάντοτε. Την στάση τους οι άνθρωποι την καθορίζουν απέναντι εις το πρόσωπο του Χριστού, ή θετική, ή αρνητική.

Τι είναι, λοιπόν, εκείνο το οποίο κάνει τους ανθρώπους να χωρίζονται σε δύο στρατόπεδα και οι μεν θετικά να στέκονται οι δε αρνητικά; Την απάντηση μάς την δίνει πάλι η συμπεριφορά των Γεργεσηνών απέναντι εις τον Κύριον. Η συμπεριφορά τους ποια ήτο; «Ἐφοβήθησαν», λέγει, «φόβον μέγαν», γι'αυτό «ἠρώτησαν», «παρεκάλεσαν τον Κύριον να απέλθει». Γιατί εφοβήθησαν; Για ποιον λόγο; Γιατί δεν εφοβήθηκε ο πρώην δαιμονισμένος και εφοβήθησαν αυτοί; Είχαν λόγους να φοβηθούν; Ω! Είναι ο φόβος του ενόχου. Ο φόβος του ενόχου που θέλει κι αγαπά, μάλιστα κάποτε πεισματικά αγαπά να μένει στη δική του την ενοχή.

Οι ταλαίπωροι οι Γεργεσηνοί έτρεφαν χοίρους. Έπαθαν βεβαίως μεγάλη ζημία. Η ζημία αυτή τους ήξιζε, διότι ο νόμος απηγόρευε να τρέφουν χοίρους, πολύ δε περισσότερο να τρώγουν χοιρινόν κρέας. Ήσαν, λοιπόν, παραβάται του νόμου του Θεού. Ήσαν οι άνθρωποι οι σαρκικοί. Οι άνθρωποι που θέλαν να ζουν στις ηδονές τους, στην αποστασία τους από τον Θεό, στο δικό τους το θέλημα να δουλεύουν. Και σκέφτηκαν και είπαν: «Αν ο Ιησούς έλθει στην πόλη μας, τότε θα πρέπει να διορθώσομε την ζωή μας. Θα πρέπει να είμαστε κάτι διαφορετικό από κείνο που είμαστε μέχρι τώρα. Αλλά εμείς δεν θέλουμε. Εμείς θέλομε να μένομε σ΄ αυτό που είμαστε. Θέλουμε να ζούμε την κοσμική μας ζωή, την αμαρτωλή μας ζωή, την ζωή των παθών μας, των ηδονών μας στη ζωή. Δεν θέλομε να την αρνηθούμε αυτή τη ζωή. Αφού, λοιπόν, δεν θέλομε να την αρνηθούμε, τότε ο Ιησούς είναι επικίνδυνος».

Προσέξτε αυτό το σημείο. «Ο Ιησούς είναι επικίνδυνος»… Δεν θα μπορούσε, αγαπητοί μου, να συνέβαινε ποτέ διωγμός εναντίον των Χριστιανών, αν οι διώκται δεν έβλεπαν στο πρόσωπο των Χριστιανών τον «επικίνδυνον» Ιησούν. Ποιος είναι αυτός «ο επικίνδυνος Ιησούς»; Αν υποτεθεί ότι εγώ αυτή τη στιγμή βρίζω έναν θεμελιωτήν ενός κοινωνικού συστήματος και αυτός να έχει πεθάνει τώρα, τι έχω να φοβηθώ; Από αυτόν τουλάχιστον. Τίποτα. Από τους οπαδούς του; Πιθανώς. Αλλά απ’ αυτόν; Τίποτα. Αλλά οι Γεργεσηνοί, όπως και οι πνευματικοί των διάδοχοι, φοβούνται τον Χριστόν. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι ή το θέλουν ή δεν το θέλουν, ασυνειδήτως, υποσυνειδήτως, όπως θέλετε πάρτε το, το θέμα είναι ότι κάτι μέσα τους τούς δημιουργεί τον φόβον. Απλούστατα διότι ο Ιησούς είναι ο αιώνιος Θεός, ο Οποίος ζει. Και προκαλεί τον φόβον μέσα εις τις ανθρώπινες ψυχές, εφόσον αυτές επιμένουν εις την αμετανοησία τους. Συνεπώς γι’ αυτούς, εφόσον ο Ιησούς είναι ένα φόβητρο, είναι γι’ αυτούς επικίνδυνος. Δηλαδή να τιμωρηθούν. Κι επειδή δεν θέλουν, φυσικά, να τιμωρηθούν και θέλουν να επιμένουν στον τρόπον της ζωής των, γι’ αυτόν τον λόγο θέλουν να απαλλαγούν, να ξεφορτωθούν τον Ιησούν.

Βεβαίως, περιττόν να πούμε το καταλαβαίνετε όλοι σας ότι πρόκειται περί μιας στάσεως στρουθοκαμηλικής. Είναι όπως ακριβώς τα μικρά παιδιά, που κλείνουν τα μάτια τους και έχουν την εντύπωση ότι οι άλλοι δεν τους βλέπουν. Όπως κάνει ακριβώς και η στρουθοκάμηλος, αυτό το πελώριο πουλί, όταν αντιληφθεί ότι δεν μπορεί πια να αποφύγει τους εχθρούς του, τότε χώνει το κεφάλι του στο χώμα, στην άμμο μέσα, κλείνει τα μάτια και έχει την ψευδαίσθηση ότι πια οι εχθροί του δεν το βλέπουν. Έτσι και αυτοί οι άνθρωποι, αν υποσυνείδητα έχουν την πληροφορία ότι ο Ιησούς είναι επικίνδυνος γιατί είναι ο προαιώνιος Θεός, τότε γιατί ξεφορτώνεσαι τον Ιησούν; Μα σε βλέπει. Είναι πανταχού παρών. Θα σε τιμωρήσει. Δεν φοβείσαι την κρίση Του; Αυτά δουλεύουν υποσυνείδητα.

Αν πείτε, αγαπητοί μου, αν πείτε στον άλλον, τον αμαρτωλόν, τον πολύ αμαρτωλόν άνθρωπον περί Κρίσεως, μπορεί να εξαγριωθεί. Γιατί; Γιατί στο βάθος φοβείται. Μην πάτε μακριά. Όταν ο Απόστολος Παύλος απελογείτο εις τον Φήστον, ο Φήστος τον είχε πολύ καιρό στη φυλακή τον Απόστολο Παύλο και τον έφερνε κατά καιρούς από την φυλακή, να τον ακούσει τι δίδασκε. Τον τρόπον αυτόν τον έκανε, ελπίζοντας ότι θα πάρει από τους φίλους του Παύλου χρήματα, θα δωροδοκηθεί και με τον τρόπον αυτόν θα απήλασσε τον Παύλον. Αλλά δεν το έκανε όμως. Να τον απαλλάξει. Γιατί έβλεπε ότι δεν έφθανε το «φακελάκι». Δεν έφθανε το «φακελάκι»… Και κρατούσε τον Παύλος στη φυλακή συνέχεια. Ο δε Παύλος είχε απαξιώσει να δώσει χρήματα. Γιατί να δώσει χρήματα; Και τι του έλεγε ο Παύλος; Του ομιλούσε περί δικαιοσύνης, περί αναστάσεως των νεκρών και περί Κρίσεως. Ακούστε κήρυγμα που του έκανε κάθε φορά ο Απόστολος Παύλος. Ο Ρωμαίος έπαρχος εφοβείτο τον Παύλον. Γιατί τον εφοβείτο; Ο Παύλος ήταν ένας δέσμιος, στην φυλακή, ένας άνθρωπος. Στη φυλακή. Εσύ είσαι στην εξουσία επάνω. Είσαι ο αξιωματικός κατοχής επάνω στους Εβραίους. Τι φοβάσαι; Εφοβείτο. Εφοβείτο!

Αγαπητοί μου, αν μπορούσαμε εμείς οι Χριστιανοί, επειδή ζει Κύριος ο Θεός, αληθής ο Χριστός, να αντιληφθούμε πώς Τον φοβούνται τον Χριστόν οι άνθρωποι, πώς Τον φοβούνται! Οι αρνηταί. Αλλά τον «επικίνδυνο» Χριστό. Υπάρχει και «ακίνδυνος» Χριστός; Ναι, υπάρχει. Όταν εμείς οι Χριστιανοί κηρύσσομε έναν «αναιμικόν» Χριστόν, έναν «γλυκύν» Ιησούν, ο Οποίος δεν κρατάει την κρίση στα χέρια αλλά μόνο είναι ο πράος Ιησούς, ο ήσυχος Ιησούς, ο παθητικός Ιησούς. Δεν είναι αυτός ο Ιησούς. Ο Ιησούς είναι ο γλυκύς και πράος και ο Κριτής και ο δίκαιος. Εάν, λοιπόν, δείξομε τον αληθινόν Ιησούν και Τον ζούμε κι εμείς τον αληθινόν Ιησούν, τότε οι εχθροί μας τρομάζουν.

Σας θυμίζω και κάτι άλλο. Όταν πήγαν να συλλάβουν τον Ιησούν… «Τίνα ζητεῖτε;». «Τὸν Ἰησοῦν». «Ἐγὼ εἰμί». Μόλις άκουσαν ότι «Ἐγὼ εἰμί» που είπε ο Ιησούς, έκαναν βήματα πίσω και έπεσαν χάμω! Ποιοι; Αυτοί που πήγαν να Τον συλλάβουν. Επανελήφθη το φαινόμενον. Την τρίτη φορά τους λέγει: «Μα σας είπα, εγώ είμαι». Και τότε Τον συνέλαβαν τον Ιησούν. Βλέπετε; Βλέπετε ότι είναι ο φόβος της ενοχής, ο φόβος ότι είναι ένα μυστηριώδες πρόσωπον ο Ιησούς. «Επικίνδυνος, λοιπόν, ο Ιησούς. Να φύγει από τα όριά μας». Και επιμένουν οι άνθρωποι να ζουν αυτόν τον στρουθοκαμηλισμόν, όπως σας ανέφερα προηγουμένως. Πόσο δυστυχισμένοι είναι οι άνθρωποι αυτοί! Που κλείνουν τα μάτια τους και θέλουν να μένουν στα πάθη τους και στις ηδονές τους και στους εγωισμούς τους και στις αμαρτίες τους και στις αδικίες τους, στις ποικίλες καταχρήσεις τους, μόνο και μόνο για να απολαύσουν μερικά πρόσκαιρα πράγματα. Δεν έχουν ειρήνη.

Ω αγαπητοί μου, ειρήνη έχει μόνον εκείνος που απαλλάσσεται από τους δαίμονες αυτούς. Και το περίεργον είναι ότι ο άνθρωπος εκείνος ο δαιμονισμένος απηλλάγη. Αν ερωτούσατε ποιοι είχαν τα πιο πολλά δαιμόνια, ο άνθρωπος που είχε τα πολλά δαιμόνια, κατά την έκφραση του ευαγγελίου ή οι κάτοικοι των Γεργεσών; Ποιοι από αυτούς είχαν τα πιο πολλά δαιμόνια; Τα πιο πολλά δαιμόνια τα είχαν οι κάτοικοι των Γεργεσών. Οι Γεργεσηνοί. Γιατί; Διότι επέμεναν, δεν τους άφησαν οι δαίμονες, επέμεναν στα πάθη τους. Τι νομίζετε, αγαπητοί μου, δαιμονισμένος άνθρωπος είναι εκείνος μόνο ο οποίος πετάει τα ρούχα του, σπάζει αλυσίδες και είναι επικίνδυνος; Δαιμονισμένος άνθρωπος είναι καθένας που άφησε την πόρτα της ψυχής του στην επίδραση των δαιμόνων και κυριαρχείται από πάθη και αδυναμίες. Τα πάθη και οι αδυναμίες δεν είναι απλώς στοιχεία του χαρακτήρος μας απρόσωπα. Είναι εμπρόσωπα, επιτρέψατέ μου να το πω έτσι. Όταν λέγω: «Είμαι πόρνος», επικρατεί μέσα μου ο δαίμων της πορνείας. Αυτό δεν είναι ψιλώ ονόματι. Αλλά είναι ο δαίμων, ο δαίμων της πορνείας. Ή ο δαίμων της φιλαργυρίας. Και δεν με αφήνει να απαλλαγώ. Με κρατά. Και είμαι δαιμονοκρατούμενος άνθρωπος. Μπορεί, ίσως, να είμαι λογικός κατά τα άλλα. Μπορεί να μην είμαι επικίνδυνος μες στην κοινωνία, είμαι όμως δαιμονοκρατούμενος άνθρωπος. Οι Γεργεσηνοί συνεπώς ήσαν περισσότερο δαιμονοκρατούμενοι απ΄ό,τι εκείνος ο φτωχός και ταλαίπωρος Γεργεσηνός.

Αλλά είδατε τη συμπεριφορά του Γεργεσηνού; Παρακαλούσε τον Κύριος να μείνει μαζί Του. Ήταν στα πόδια Του κάτω. Από ευγνωμοσύνη. «Κύριε», του λέγει, «όπου πας, θα έρχομαι κι εγώ». Είναι η άλλη μερίδα των ανθρώπων, που άνοιξε η καρδιά τους, απεδέχθησαν τον Χριστόν. Αμαρτωλοί, με πάθη, δαιμονισμένοι κι αυτοί, αλλά θέλησαν να ανοίξουν την καρδιά τους, να απαλλαγούν από τα δαιμόνια. Κατάλαβαν ότι ειρήνη τα πάθη δεν δίδουν στον άνθρωπο. Ότι πρέπει κάποτε να τελειώσει ο τρόπος αυτός της ζωής των. Κάποτε να βάλουν μια τελεία και παύλα. Και τότε το ‘καναν αυτό. Με αγαθή προαίρεση. Αγωνίζονται οι άνθρωποι αυτοί. Αγκαλιάζουν τον Χριστό. Τον αγαπούν τον Χριστό. Και τους βλέπετε να έχουν προκοπή. Αν το θέλετε, αν εδώ βρισκόμαστε, σ’ αυτόν τον χώρο και πούμε ότι πραγματικά και ειλικρινά αγαπάμε τον Χριστόν, μοιάζομε με τον θεραπευθέντα δαιμονισμένο. Και θέλομε να δείξομε την ευγνωμοσύνη μας στον Κύριο, ότι «Κύριε, ήμουνα εκείνο, ήμουνα εκείνο, ήμουνα εκείνο και με απήλλαξες. Σ’ ευχαριστώ. Από ευγνωμοσύνη μου θα μείνω πάντα κοντά Σου. Δεν θα Σε χωριστώ ποτέ. Καταλάβα ότι μόνον Εσύ είσαι Εκείνος που μπορείς να με σώσεις. Και να μου δώσεις την ειρήνη μέσα στην καρδιά μου». Οι ευγνωμονούντες, λοιπόν, Χριστιανοί·. που μένουν στον Χριστό.

Υπάρχει περιέργως και μία τρίτη κατηγορία ανθρώπων. Είναι δυνατόν να υπάρχει τρίτη κατηγορία; Υπάρχει. Είναι οι άνθρωποι οι οποίοι δεν στρέφονται εναντίον του Χριστού. Όχι. Αλλά… και δεν πάνε μαζί με τον Χριστόν. Είναι οι λεγόμενοι «ουδέτεροι» άνθρωποι. Είναι εκείνοι οι οποίοι θέλουν να μένουν ανεξάρτητοι από τον Ιησούν Χριστόν. Περνούν μπροστά στη θεία μεγαλειότητα, περνούν μπροστά στην αγάπη του Ενανθρωπήσαντος Υιού του Θεού, αδιάφοροι και ψυχροί. Δεν στρέφονται εναντίον, σας το είπα. Αλλά όμως ούτε εις διώκτας μεταβάλλονται. Όχι. Αλλ’ όμως δεν πλησιάζουν τον Χριστό. Νομίζω ότι αυτή η κατηγορία είναι η πιο φοβερή. Και τέτοιους ανθρώπους η εποχή μας έχει πολλούς· που τους βλέπετε αδιαφόρους. Λέμε σήμερα, ερωτούμε «Πιστεύει αυτός ο άνθρωπος;». Και παίρνομε την απάντηση: «Τίποτα, είναι αδιάφορος άνθρωπος. Αδιάφορος άνθρωπος…». Δεν υπάρχει πιο εξοργιστική στάση, μπροστά σε έναν άνθρωπο, ο οποίος στέκεται ουδέτερος και αδιάφορος. Ψυχρός, τίποτ’ άλλο. Σαν να μην έχει αίμα μέσα του. Το θέλετε; Αν ερωτηθούμε, ποια περίπτωση θα προτιμούσαμε, τον διώκτην ή τον αδιάφορον, θα απαντούσαμε: τον διώκτην. Έχει καλύτερη, πλέον ευπρόσδεκτη ψυχαγωγία. Έχει καλύτερη, πλέον ευπρόσδεκτη ψυχολογία ο διώκτης.

Θυμηθείτε, παρακαλώ, τον Παύλον. Διώκτης ήτο. Αλλ’ ήτο θερμός άνθρωπος. Κι αν το θέλετε, είναι εκείνο που λέγει ο Κύριος: «Δεν είσαι ούτε θερμός ούτε ψυχρός». «Ψυχρός» με την έννοια ότι «στέκεσαι εναντίον μου». «Αλλά είσαι χλιαρός. Όφειλες -αυτό το παράξενο- να είσαι ψυχρός παρά χλιαρός. Θα σε ξεράσω». Ξέρετε ότι άμα θέλομε να ξεράσομε, πίνομε χλιαρό νερό. Όχι να είναι βρασμένο με κάτι, με τσάι… κ.λπ. Νερό σκέτο. Χλιαρό. Όταν πιούμε χλιαρό νερό, αμέσως δημιουργείται μία τάσις εμετού. Από αυτήν ακριβώς την ιδιότητα του χλιαρού νερού ο Κύριος παίρνει την εικόνα και λέγει: «Θα σε ξεράσω επειδή είσαι χλιαρός. Δεν σε ανέχομαι». Τι θα πει «χλιαρός»; Στο θέμα μας είναι ο αδιάφορος άνθρωπος. Βλέπετε ότι είναι προτιμότερος ο εχθρικά διακείμενος από τον αδιάφορον άνθρωπον;

Γι’ αυτόν τον λόγο ο Κύριος είπε το εξής. Και δεν αναγνωρίζει τρεις κατηγορίες ο Κύριος. Αναγνωρίζει δύο κατηγορίες. Γιατί τον αδιάφορον τον βάζει, έστω κι αν τον θεωρεί χειρότερον, τον βάζει στους αρνητάς. Να πώς το λέγει ο Κύριος: «Ὁ μὴ ὤν μετ΄ ἐμοῦ κατ΄ ἐμοῦ ἐστίν». «Αυτός που δεν είναι μαζί μου, είναι εναντίον μου». «Καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ’ ἐμοῦ, σκορπίζει». «Και αυτός ο οποίος δεν οικοδομεί, -δεν μαζεύει, κατά λέξη- δεν οικοδομεί, δεν φτιάχνει μαζί μου, με την βοήθειά μου, στην πραγματικότητα αυτός σκορπίζει. Είτε αδιάφορος είναι, είτε διώκτης είναι».

Αγαπητοί μου, ζούμε σε μία φοβερή εποχή. Την έχετε αντιληφθεί την εποχή μας; Της έχετε κάνει ανατομία; Φιλοσοφείτε πάνω στην εποχή μας; Μήπως λέμε: «Ε, τι είναι η εποχή μας; Όπως κάθε εποχή». Βέβαια η μια εποχή από την άλλη διαφέρει, αναμφισβήτητα. Βέβαια οι ηλικιωμένοι άνθρωποι λέγουν ότι η περασμένη εποχή ήταν πιο καλύτερη από την τούτη, την τώρα. Είναι ένα στοιχείο που πάντοτε λέγεται, γιατί μας αρέσει το παρελθόν να το ομορφαίνομε, να το εξωραΐζομε, να το αγλαΐζομε και πάντοτε, τα λεγόμενα «παλιά, καλά χρόνια» είναι η ωραία εποχή, ενώ η εποχή μας είναι πεζή. Δεν πρόκειται περί αυτού. Η εποχή μας είναι ανατρεπτική, είναι φοβερή, είναι ημέρες Αντιχρίστου, είναι φοβερή εποχή. Και έχομε ανάγκη να κάνομε την ανατομία της. Να την ψυχολογούμε, για να ξέρομε να σταθούμε. Να είμεθα νεύρο μέσα μας, να έχομε το νεύρο της ευσεβείας. Το λέγει ο Μέγας Βασίλειος αυτό: «Αλίμονο», λέει, «αν βγάλομε αυτό το νεύρο που μας έβαλε ο Θεός, το νεύρο της ευσεβείας. Για να μας κάνει θερμούς ανθρώπους και όχι αδιαφόρους».

Έτσι λοιπόν, για να μπορούμε να σταθούμε θερμοί άνθρωποι στην εποχή μας, αληθινοί λάτρεις του Χριστού, θα πρέπει να ξέρομε ποια είναι η εποχή μας. Και να μην θεωρούμε ότι εκείνα τα οποία υπάρχουν είναι αυτονόητα και φυσιολογικά. Αν φθάσομε στο σημείο την αμαρτία να την θεωρούμε αυτονόητη, την αποστασία να την θεωρούμε αυτονόητη, ε, τότε… Ε, τότε, εχάσαμε το κριτήριον. Και όταν χάσει ο άνθρωπος το κριτήριον, τότε δεν ξέρει πού πηγαίνει, από πού έρχεται, ποιος είναι, τι γυρεύει, τι φτιάχνει. Δεν ξέρει τίποτα. Είναι σαν το πλοίο που χάνει την πυξίδα του, τον προσανατολισμό του. Όχι λοιπόν, αγαπητοί μου, όχι. Οι Χριστιανοί θα πρέπει να ατσαλωθούν. Στην εποχή μας όλως ιδιαιτέρως.

Το παραγγέλλει ο Κύριος, στο βιβλίο της Αποκαλύψεως. Ότι «ο αμαρτωλός ας γίνεται πιο αμαρτωλός, ο ρυπαρός να γίνεται πιο ρυπαρός», «ὁ ῥυπαρὸς ῥυπαρευθήτω ἔτι». «Και αυτός που είναι αγνός, να γίνεται πιο άγιος»· που σημαίνει ότι ο Χριστός ήρθε να βάλει μια βαθιά τομή στην ανθρωπότητα. «Ἦλθον», λέγει, «βαλεῖν μάχαιραν ἐπὶ τῆς γῆς». Τι είναι αυτή η «μάχαιρα»; Να χωρίσει την ανθρωπότητα με μια βαθιά τομή. Να δείξει ποιοι είναι εκείνοι που Τον αγαπούν κι εκείνο που δεν Τον αγαπούν. Και αυτή η τομή πρέπει να γίνεται βαθύτερα και βαθύτερα. Ο ασεβής να φανεί περισσότερο και ο ευσεβής να φανεί περισσότερο. Αυτό είναι επιτακτική ανάγκη της εποχής μας. Γιατί, όπως σας είπα, ημέρες Αντιχρίστου περνάμε· μη νομίσετε. Γι’ αυτόν τον λόγο, θα παρακαλέσω όλοι μας ας αφυπνισθούμε και ας ξεκινήσομε να έχομε μια ζωντανή, ευγνώμονα ψυχή απέναντι στον Κύριό μας και με όλη την συνέπεια της πνευματικής ζωής.

159η ομιλία στην κατηγορία « Ὁμιλίαι Κυριακῶν ».

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

Ὁ Θάνατος.

†. Ακούσαμε όλοι, αγαπητοί μου, την σπουδαιοτάτην παραβολήν του πλουσίου και του Λαζάρου. Στην παραβολή αυτή δίδονται πολλές απαντήσεις που ενδιαφέρουν όλους τους ανθρώπους. Μία απάντησις είναι ότι ο θάνατος είναι ένα καθολικό φαινόμενο. Ότι δηλαδή όλοι οι άνθρωποι πεθαίνουν, σε μικρή ή μεγάλη ηλικία και σε όποια κοινωνική κατάσταση κι αν βρίσκονται. Πλούσιοι και φτωχοί. Όλοι πεθαίνουν.

Μας πληροφορεί, λοιπόν, η παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου ότι «ἐγένετο ἀποθανεῖν τὸν πτωχόν… ἀπέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος καὶ ἐτάφη». «Και ο ένας πέθανε και ο άλλος πέθανε». Και δεν είναι απαραίτητο σαν θέμα πίστεως αυτό. Γιατί απλούστατα είναι μία καθημερινή πραγματικότητα, που την ζούμε όλοι μας. Εξάλλου λέγει ο Ψαλμωδός: «Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὅς ζήσεται καί οὐκ ὄψεται θάνατον;(:Ποιος άνθρωπος που υπάρχει, -λέγει- που να μην δοκίμασε τον θάνατον;)». Και τον θάνατον όλοι τον βλέπομε και τον γνωρίζομε. Εκείνο που μας αποκαλύπτεται, όμως, είναι ότι μετά θάνατον υπάρχει άλλη ζωή. Αυτό δεν το ξέρουμε. Μας αποκαλύπτεται. Βλέπομε μόνον το φαινόμενον του θανάτου. Και αυτή η ζωή δεν είναι στην ποιότητά της όμοια - κι αυτό μας αποκαλύπτεται- με εκείνη που ζήσαμε σε τούτη την ζωή. Αν φυσικά δεν υπάρξει μετάνοια. Όποια η ζωή μας εδώ, εκεί και η ζωή εκεί. Ίδια ποιότητα.

Τι είναι ο θάνατος; Ένα βαθύ μυστήριο, που έξω από την αποκάλυψη του Θεού, δηλαδή να μας το αποκαλύπτει ο Θεός τι είναι, τίποτα δεν μπορούμε να γνωρίζομε. Ο θάνατος είναι ένας ακατανόητος παραλογισμός. Πώς, δηλαδή, ο άνθρωπος, αυτό το θαυμαστό δημιούργημα του Θεού, που έβαλε τόση επιμέλεια για να το δημιουργήσει και δημιουργήθηκε, για να υπάρχει, φθάνει να εξαφανίζεται; Να γιατί είναι ένας παραλογισμός ο θάνατος.

Και βεβαιώνει επιπλέον η Γραφή: «Ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις ἅπαξ ἀποθανεῖν(: Απόκειται εις τους ανθρώπους μια φορά να πεθάνουν)». Αλλά … πούθε ο θάνατος; Αυτό θα παρακαλέσω να το προσέξουμε. Γιατί υπάρχει και εις τους Χριστιανούς μας μία εσφαλμένη αντίληψη. Μάλιστα πολλοί λέγουν: «Ε, ο Θεός…», λέει, «έτσι, έδωσε τον θάνατον». Για να παρηγορήσομε πολλές φορές τους συγγενείς κεκοιμημένων αδελφών λέμε: «Ε, τι να κάνομε; -Κοιτάξτε: «Ε, τι να κάνομε;»-. Ο Θεός έδωσε τον θάνατον». Ο Θεός έδωσε τον θάνατον;… Κι εκείνο το «Ε, τι να κάνομε;» είναι μία μοιρολατρία. Ότι δηλαδή υπακούομε σε έναν νόμον αδυσώπητον. «Κι εμείς θα πεθάνομε», λέμε, «ε, τι να κάνομε;». Δεν είναι τα πράγματα έτσι.

Καταρχάς, πούθε ο θάνατος; Από πού; Ο θάνατος ρητά και κατηγορηματικά, δεν είναι δημιούργημα του Θεού. Γιατί θα ερχόταν σε αντίφαση ο θάνατος με εκείνο που ο Θεός δημιουργεί, σας είπα, τον άνθρωπο, την ζωή, να ζήσει αιωνίως ο άνθρωπος. Αν θέλετε, θα μπορούσε να ζήσει αιωνίως επάνω εις την Γην. Μην σας κάνει εντύπωση. Άλλο τώρα, εν όψει ότι θα επήρχετο ο θάνατος, ο Θεός οικονομεί· οικονομεί τον μεν πλανήτη μας μικρόν αφενός, μπροστά σε ένα τρομακτικά μεγάλο σύμπαν. Αφετέρου κάνει τον άνθρωπο υπό τα δύο φύλα, άρρεν-θήλυ, για μία διαιώνιση. Εν όψει τι θα εγίνετο. Ως παντογνώστης ο Θεός. Ο Θεός γνωρίζει όχι μόνο τα περασμένα και τα παρόντα, αλλά και τα μέλλοντα. Άλλο θέμα αυτό. Ο θάνατος δεν είναι δημιούργημα του Θεού. Ο Θεός, ό,τι δημιουργεί, μένει. Μας λέγει δια του προφήτου Ησαΐου: «Ἃ ἐγὼ ποιῶ, μένει». «Εκείνα τα οποία Εγώ δημιουργώ, παραμένουν».

Εν παρόδω, και η Δημιουργία, δεν πρόκειται να γίνει μηδέν, ούτε ένα άτομον της ύλης. Αλλά τι; Έχουμε μετασχηματισμούς, όπως τους θέλει ο Θεός. Αλλά ό,τι ο Θεός φέρει εκ του μηδενός, εκ της ανυπαρξίας εις το είναι, εις την ύπαρξιν, αυτό μένει. Αυτό μην το ξεχνάμε αυτό.

Τότε; Λέγει η «Σοφία Σολομῶντος», εις το δεύτερο κεφάλαιο, «ὅτι ὁ Θεὸς ἔκτισε τὸν ἄνθρωπον ἐπ᾿ ἀφθαρσίᾳ». «Ο Θεός», λέγει, «έκανε τον άνθρωπο να μένει άφθαρτος». Συνοδά και αθάνατος. Ο αθάνατος είναι και άφθαρτος. Ο άφθαρτος είναι και αθάνατος. Προσέξτε, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα δυο. Η αφθαρσία είναι η μη μεταβολή. Η αθανασία είναι ο μη θάνατος. Τώρα η μη μεταβολή στην αφθαρσία είναι όταν το παιδί από τη στιγμή που σπείρεται εις την μήτραν της μάνας του, αρχίζει ταυτοχρόνως να σπείρεται το σπέρμα της φθοράς. Η φθορά θα πει: «μεγαλώνω, τρώω, πίνω, κοιμάμαι, αρρωσταίνω, πεθαίνω». Αυτές είναι μεταβολές. Όλες αυτές οι μεταβολές λέγονται φθαρτότης.

Ο Θεός, λοιπόν, έκανε τον άνθρωπο να μην υπάρχει η φθαρτότητα. Άλλο τώρα αν είπε: «αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε» κ.λπ. κ.λπ. Ενόψει της αμαρτίας των πρωτοπλάστων, ο Θεός μάς έβαλε εις το σχήμα, σχήμα, το υπογραμμίζω, εις το σχήμα να υπάρχει και η φθορά και ο θάνατος. Μεγαλώνουμε, γηράσκουμε, πεθαίνουμε.

Έτσι, λοιπόν, λέει εδώ η Σοφία Σολομώντος «ὅτι ὁ Θεὸς ἔκτισε τὸν ἄνθρωπον ἐπ᾿ ἀφθαρσίᾳ καὶ εἰκόνα τῆς ἰδίας ἰδιότητος ἐποίησεν αὐτόν (:τον έκανε σύμφωνα με την δική Του εικόνα)· φθόνῳ δέ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τόν κόσμον». Να, λοιπόν, πώς μπήκε ο θάνατος. Από τον φθόνον του διαβόλου. «Α», λέει στους πρωτοπλάστους, πρώτα στην Εύα, «ο Θεός σας είπε να μην δοκιμάσετε από τον καρπόν αυτόν» -που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μία δοκιμασία σταθεροποιήσεως του αγιασμού, να γίνει άγιος ο Αδάμ και οι απόγονοί του. Έρχεται και λέει, λοιπόν, ο διάβολος, αυτός, όπως μας είπε ο Χριστός, ο απ’ αρχής ανθρωποκτόνος. Δεν θέλει την παρουσία του ανθρώπου. Φθονεί. Φθονεί, φθονεί. Γι'αυτό ο φθονερός άνθρωπος μοιάζει με τον διάβολο. Είναι φοβερό αμάρτημα, φοβερό έγκλημα ο φθόνος. Και πάει και λέει: «Α», λέει, «σας είπε ψέματα ο Θεός». Διαβάλλει τον Θεόν. Εξ ου και «διάβολος». «Αντιθέτως, σας φθονεί», λέει, «ο Θεός και δεν θέλει να γίνετε σαν θεοί. Γι΄αυτό, λοιπόν, σας είπε να μην δοκιμάσετε από τον καρπόν αυτόν. Δοκιμάστε και θα δείτε, θα γίνετε θεοί. Θα ανοίξουν -λέει- τα μάτια σας, θα δουν, θα κατανοήσουν». Τι ψεύδος! Τι διαβολή!

Έτσι, λοιπόν, μπήκε ο θάνατος γιατί; Γιατί απλούστατα, τι είπε ο Θεός στους πρωτοπλάστους; Σας είπα, ήταν μία δοκιμασία, ή προς αγιασμόν ή προς θάνατον. Διάλεξε και πάρε. Να, λοιπόν, και η αφετηρία της ελευθερίας: «Ἐν ᾗ δ᾿ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε». «Την ημέρα που θα παραβείτε την εντολή μου και θα δοκιμάσετε τον καρπόν, θα πεθάνετε». Αυτό ήταν όλο. Πεινούσαν; Όλα τα δένδρα του Παραδείσου ήταν δικά τους. Όλοι οι καρποί ήταν δικοί τους. Συνεπώς ήταν ένα πειρατήριον, ένα δοκιμαστήριον της ελευθερίας. Είδατε ο Θεός, ε; Έκανε τον άνθρωπο ελεύθερο. Δεν είναι εξαναγκασμός η αγιότητα. Αν εσύ θέλεις να γίνεις άγιος, θα γίνεις άγιος. Αρκεί να το θέλεις. Διαλέγεις τον θάνατον; Δικαίωμά σου. Κάπου αλλού λέει στον προφήτην: «Σου έβαλα μπροστά και την ζωήν και τον θάνατον. Διάλεξε». Συμφέρει να διαλέξει κανείς τον θάνατον; Ο απόστολος Παύλος λέει: «Πάντα μοὶ ἔξεστι, ἀλλ΄ οὐ πάντα συμφέρει». Όλα μου επιτρέπονται. Δεν μου επιτρέπεται να πάρω… ποιος θα με εμποδίσει άμα θέλω, να πάρω ένα περίστροφο και να τινάξω τα μυαλά μου. Δεν μου επιτρέπεται; Δεν μπορώ; Άμα το θέλω; Βεβαίως μπορώ. Αλλά δεν συμφέρει. «Πάντα μοὶ ἔξεστι(:όλα μου επιτρέπονται), ἀλλ΄ οὐ πάντα συμφέρει». Κι αυτό είναι για πάρα πάρα πολλά πράγματα στη ζωή μας. Μη νομίζετε, κακίζομε τον Αδάμ ότι στάθηκε εκείνος ο οποίος στάθηκε αιτία να πεθαίνομε. Όχι. Κι εμείς ακολουθούμε την ιδίαν πορείαν με τον Αδάμ. Κάνομε κακή χρήση της ελευθερίας μας.

Ωστόσο, εισηγητής του θανάτου είναι μεν ο διάβολος αλλά ο άνθρωπος, παραβαίνοντας την εντολή ελευθέρως, απεδέχθη τελικά τον θάνατον. Έτσι έρχεται η αμετάτρεπτος εντολή του Θεού: «Γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ». «Χωματένιος είσαι, από τα υλικά της Δημιουργίας. Ε, εκεί θα ξανακαταλήξεις πάλι». Και συνεπώς μπαίνει ο θάνατος.

Έκτοτε, όπως μας λέγει η Γραφή, «ἄνθρωπος, ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ· ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξανθήσει». «Τι είναι», λέει, «οι ημέρες της ζωής του ανθρώπου; Σαν το λουλούδι. Ε, εξανθίζει το λουλούδι και μετά μαραίνεται και χαλάει». Και ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος μάς λέγει: «Ποία ἡ ζωὴ ἡμῶν; (:Ποια είναι η ζωή μας;) Ἀτμὶς ἔσται ἡ πρὸς ὀλίγον φαινομένη, ἔπειτα δὲ καὶ ἀφανιζομένη». «Ἀτμίς», συννεφάκι. Βλέπετε τα σύννεφα πώς μετασχηματίζονται πάνω στον ουρανόν, τον μετεωρολογικό ουρανό; Παίρνουν διάφορα σχήματα. Έτσι, λέγει, είναι και η ζωή μας. Εξαφανίζεται.

Ίσως έβγαινε το συμπέρασμα, απ΄όλα αυτά τα οποία είπαμε μέχρι στιγμή, ότι ο άνθρωπος εις μάτην επλάσθη. Ματαίως. Και πάλιν η Γραφή μάς βεβαιώνει, στον 88^ον Ψαλμόν: «Μὴ γὰρ ματαίως ἔκτισας πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων;», ερωτά ο Δαβίδ. «Τάχα μάταια, που έτσι είναι τα πράγματα και πεθαίνουν οι άνθρωποι, μάταια έκανες τους ανθρώπους;». Βεβαίως όχι! Αν ο Θεός επέτρεψε τον θάνατον, ετοίμασε, όμως, την αναγέννηση του ανθρώπου. Φαινομενικώς μοιάζει ότι ματαίως ο άνθρωπος κινείται. Και η μέθοδος είναι η ιδία που ετέθη κάποτε εις τον Αδάμ. Τι του είπε; «Δεν θα δοκιμάσεις από τον καρπόν αυτόν». Δηλαδή, «θα πιστέψεις αυτό που σου είπα». Διότι δεν προϋπήρξε κάποιος του Αδάμ να δει ότι πεθαίνει ο άνθρωπος. Δεν ήξερε ο Αδάμ τι πράγμα είναι ο θάνατος. «Συνεπώς θα με πιστέψεις αυτό που σου είπα». Ο Αδάμ, λοιπόν, δεν επίστεψε εις τους λόγους του Θεού και εζημιώθη φυσικά την φοβερή, αυτή, ζημία.

Πάλι τίθεται η μέθοδος τώρα ή η οδός, αν θέλετε, της πίστεως, εις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού. Πάλι η πίστις. Θα ‘λεγε κανείς: «Εκείνος ο καρπός τότε, θα είχε την δύναμη να με κάνει να πεθάνω; Τώρα, αυτό το πρόσωπο που λέγεται Ιησούς, είναι ικανό, αν πιστέψω εις αυτό», εντελώς ανθρώπινη διάσταση, «να μην πεθάνω; Να σωθώ;». Ναι, αγαπητοί μου, εάν πιστεύσεις στο θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού, τότε δεν θα πεθάνεις. Θα ζεις αιωνίως. Όλοι εξάλλου θα αναστηθούν. Δεν υπάρχει αντίρρησις. Οι πιστοί, όμως, θα δικαιωθούν· Διότι επίστευσαν εις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού. Δέχτηκαν και την θείαν και την ανθρωπίνη φύση του Χριστού.

Ο Θεός συνεπώς δεν δημιουργεί μάταια πράγματα. Και πολύ παραπάνω τον άνθρωπο, που είναι η κορωνίδα της Δημιουργίας, να τον έκανε επί ματαίω. Κι όλα αυτά διαζωγραφίζονται και απαντώνται, αν κανείς ψάξει, αναλύσει στην παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου. Είναι η επέκεινα πραγματικότητα. Πέθανε ο ένας, πέθανε και ο άλλος. Πού βρέθηκαν; Όλοι, λοιπόν, θα πεθάνομε. Το πρόβλημα όμως, σας είπα, δεν βρίσκεται εκεί. Το πρόβλημα είναι το πώς θα πεθάνομε. Σε ποια, δηλαδή, ποιοτική κατάσταση θα βρεθούμε.

Βλέπομε σαφώς από την παραβολή ότι η ζωή του πλουσίου και του Λαζάρου αλλάζει απερχόμενοι από τον κόσμον αυτόν. Αλλάζει. Βλέπομε ότι η αιωνιότητα είναι ηχώ αυτής της παρούσης ζωής. Με τις διαθέσεις που πεθαίνει κανείς εδώ, με τις ίδιες διαθέσεις θα ξυπνήσει στην αιωνιότητα. Γιατί στον Άδη δεν υπάρχει μετάνοια. Δεν μπορεί να υπάρξει μετάνοια, δεν μπορεί. Όπως ακριβώς και εις τους δαίμονες, δεν μπορεί μετά την πτώσιν των να υπάρξει μετάνοια. Υπάρχει μία παγίωσις της καταστάσεως σε εκείνη την οποία βρέθηκε ο άνθρωπος φεύγοντας από την παρούσα ζωή. Σε μια παγίωση. Προσέξτε, είναι κάτι το καταπληκτικό.

Τώρα θα χρησιμοποιήσω την ελληνική σοφία. Φεύγω από την Αγία Γραφή για μια στιγμή. Μας διασώζεται το εξής. Ένα πολύ πολύ χαρακτηριστικός μύθος, που κάποτε, λέγει, αφού βρέθηκαν οι ψυχές εις τον Άδη, λένε οι αρχαίοι Έλληνες, οι προ Χριστού, ερωτήθηκαν αν ήθελαν να γυρίσουν πίσω στη Γη. Και αν γύριζαν τι θα επιθυμούσαν να ήσαν. Και από πλευράς ενδιαφερόντων και από πλευράς χαρακτήρος. Ξέρετε τι απήντησαν οι ψυχές; Λένε οι αρχαίοι Έλληνες: «Εκείνο που ήσαν στη Γη». Καμία μεταβολή; Όχι. «Αυτό που ήμουνα στη Γη». «Μα ήσουνα κλέφτης». «Κλέφτης θέλω να είμαι πάλι». Δηλαδή οσφράνθηκαν οι αρχαίοι Έλληνες την παγίωση της ψυχής, όταν φύγει από τον παρόντα κόσμο. Σας κάνει εντύπωση αυτό; Το λέγαν οι αρχαίοι Έλληνες. Αλλά μας το λέει και η Αγία Γραφή. Σωστότατα και ορθότατα. Ο άνθρωπος αγαπάει τον εαυτόν του, εκείνος που είναι. Καλός; Καλός. Κακός; Κακός. Όπως είναι. Τον αγαπάει τον εαυτόν του.

Η μετάνοια, αγαπητοί, ενεργείται εν χώρω και χρόνω εδώ στη Γη. Γι'αυτό ας σπεύσομε να μετανοούμε καθημερινά. Δεν γνωρίζομε την ώρα του θανάτου μας, δεν γνωρίζομε. Μάλιστα ο άγιος Εφραίμ ο Σύρος ευλογούσε το κρεβάτι του κι έλεγε: «Ω κλίνη μου, απόψε μπορείς να γίνεις το φέρετρό μου». Πόσοι δεν πεθαίνουν από μία καρδιακή προσβολή, απ’ ό,τι άλλο και δεν ξυπνούν... Είναι γνωστό αυτό. Πάντως, δεν γνωρίζομε ούτε τον τρόπο του θανάτου μας, ούτε την ώρα του θανάτου μας. Γι'αυτό η μετάνοια, μόνον η μετάνοια σώζει. Όταν όμως αυτή είναι έγκαιρη, έγκαιρη, το ξαναλέγω. Μη λέμε εκείνο το επικίνδυνο αλλά και ανόητο ότι «όταν θα γεράσομε τότε θα μετανοήσουμε». Πόσες φορές το έχω ακούσει αυτό και ασφαλώς κι εσείς το έχετε ακούσει, ελπίζω, σεις που ακούτε τον λόγο του Θεού, ότι αυτό εσείς δεν το έχετε πει. Ελπίζω.

Και πρώτιστα, δεν γνωρίζομε αν θα γεράσομε. Ξέρεις, άνθρωπέ μου, αν θα γεράσεις; Ξέρεις, παιδί μου, αν θα γεράσεις; Πόσα παιδιά πεθαίνουν και μάλιστα από ατυχήματα. Μάλιστα ο αριθμός των θανάτων στη νεανική ηλικία είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των θανάτων των ηλικιωμένων ανθρώπων. Ο ηλικιωμένος κάπου προσέχει. Όταν θέλει να περάσει τον δρόμο, κοιτάζει από δω, κοιτάζει από κει. Ο νέος περνάει, ακάθεκτος... Γι’ αυτό έχομε και πολλά ατυχήματα κ.λπ. κ.λπ.

Αλλά και να γεράσομε, όταν οι ψυχοσωματικές μας δυνάμεις μας εγκαταλείπουν, τότε τι μετάνοια μπορούμε να έχομε, όταν έχομε διαμορφωμένη πλέον νοοτροπία κοσμική; Δεν αλλάζει η νοοτροπία του ηλικιωμένου ανθρώπου. Έλεγε ο πατέρας μου μια παροιμία: «Παλιός γάιδαρος δεν αλλάζει αντίληψη, τρόπους». Έτσι έμαθε. Ο ηλικιωμένος άνθρωπος; Έχει αποκρυσταλλωμένη την νοοτροπία του. Κι αν αυτή η νοοτροπία, παρακαλώ, είναι κοσμική, πώς τώρα θα μπορεί αυτή να μεγαλώσει, να μαλακώσει, να γίνει εκείνη η οποία θα πρέπει να αλλάξει…

Ακόμα, αν θέλετε, η ώρα εκείνη του τέλους, δεν είναι ώρα μυστηρίων, όπως μας λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, αλλά… ώρα διαθηκών. Τελειώνοντας η ζωή μας, κάνομε πια την διαθήκη μας. Όχι βεβαίως ότι δεν θα μπορούσαμε να μετανοήσομε, αν μπορούσαμε. Αλλά ένας άνθρωπος παγιωμένος πλέον εκεί που παγιώθηκε, τι είδους μετάνοια μπορεί να έχει; Ξέρετε τι λέγει ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης; Ότι… πηγαίνομε βέβαια και κοινωνούμε έναν άνθρωπο που ετοιμάζεται να πεθάνει. Πηγαίνομε, γιατί μας το ζήτησαν. Δεν μπορούμε να το αρνηθούμε. Αλλά αμφιβάλλομε για τη σωτηρία αυτού του ανθρώπου. Αμφιβάλλομε. Προσέξατέ το αυτό. Ο Θεός να φυλάξει. Μη χάσουμε την αιώνιον ζωήν. Βεβαίως.

Και το σπουδαιότερον; Το σπουδαιότερον… η μετάνοια δεν είναι μία λέξις, μετανοώ, φερειπείν. Είναι μία κουβέντα αυτό το πράγμα. Αλλά είναι ένας καρπός. Θα το επαναλάβω. Είναι ένας καρπός η μετάνοια. Γι'αυτό έλεγε ο άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής στα πλήθη που τον επεσκέπτοντο στην έρημο: «Ποιήσατε οὗν καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας». «Να κάνετε καρπούς αξίους της μετανοίας». Ναι. Όταν όμως γεράσω, πότε θα αποφέρω καρπόν; Ο καρπός τώρα, τώρα πρέπει να αρχίσω, από μικρό παιδί. Είναι μακάριες οι μητέρες που οδηγούν τα μικρά τους παιδάκια από νήπια -μακαριστή και η μάνα μου- που τα οδηγούν στην εξομολόγηση από νήπια. Πάρα πολλά πράγματα θυμάμαι από την νηπιακή μου ηλικία. Σε καταπληκτικό βαθμό. Δεν θυμάμαι όμως, περιέργως, πότε πρωτοεξομολογήθηκα. Δεν ξέρω. Πάντως η μητέρα μου, εξομολογουμένη μας έπαιρνε και μας έβαζε κάτω από το επιτραχήλιο κι εμάς. Και έμαθα από την μάνα μου να εξομολογούμαι. Είναι εφεξής αδιανόητο ένας άνθρωπος να μην μπορεί, να μην θέλει να εξομολογηθεί. Γι'αυτό, μάθετε τα παιδάκια σας από νήπια. «Μα έχουν αμαρτία τα παιδάκια;». Πρώτα πρώτα, γιατί δεν έχουν; Ξέρετε τα παιδιά είναι εγωκεντρικά. Δεν χρειάζεται πιο πολλά να σας πω. Συνεπώς έχουν αμαρτίες. Αλλά το σπουδαίο: Συνηθίζουν.

Λοιπόν, μη επικαλούμεθα, αγαπητοί μου, εκείνο…την μετάνοια του ληστού. Ότι δηλαδή: «Να, είδες; Τελευταία στιγμή μετανόησε». Το θαύμα του ληστού, η μετάνοια του ληστού είναι ένα θαύμα. Γιατί έγινε κάτω από φοβερές συνθήκες. Και οι συνθήκες στάθηκαν ένα μεγάλο έργο της μετανοίας, όπως και εκείνων των μαρτύρων που μεταπήδησαν από τους βασανιστές, μάρτυρες, τους βασανιζομένους μάρτυρες κι έγιναν οι βασανισταί -όπως τον άγιο Χαράλαμπο- έγιναν μάρτυρες. Κάποια στιγμή ξύπνησαν. Κι αυτοί οι άνθρωποι έγιναν άγιοι.

Αγαπητοί, «το δένδρον πέφτει από κει που κλίνει», λέει μία παροιμία. Και η ελαχίστη πιθανότης να υπάρξει ότι μπορούμε να φθάσομε στον θάνατον χωρίς μετάνοια, είναι τραγικό και απελπιστικό. Ελαχίστη πιθανότης. Και τούτο γιατί έχομε να κάνομε με την αιωνιότητα. Δεν έχομε συλλάβει τι σημαίνει αιωνιότης. Πρέπει να εννοήσομε ότι, κατά δυστυχίαν, δεν θα σωθούν όλοι οι άνθρωποι. Βέβαια «ὁ Θεὸς θέλει πάντας σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν», αλλά δεν θέλουν όλοι οι άνθρωποι να σωθούν· γιατί δεν πιστεύουν στο θεανθρώπινο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Και συνεπώς γι’ αυτούς, ό,τι ο Χριστός είπε, όπως εν προκειμένω τούτη την παραβολή, πέφτει στο κενό.

Πάντως ο Χριστός μάς είπε: «Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν». Φυσικά φεύγοντας από τον κόσμον αυτόν, δεν παίρνομε τίποτα μαζί μας. Και φυσικά, ό,τι δεν πάρομε μαζί μας είναι μία ματαιότης. Και η ανθρωπίνη δόξα και ο πλούτος και όλα. Τα ακούμε στην ακολουθία της κηδείας. Είναι κι αυτή μία ματαιότης. Τα πουλιά, αγαπητοί, που πετούν, κανένα σημάδι δεν αφήνουν στον αέρα. Τα καράβια που αρμενίζουν, κανένα ίχνος δεν αφήνουν στο υγρό στοιχείο. Τα λουλούδια σήμερα ανθούν κι αύριο μαραίνονται. Γιατί, λοιπόν, εμείς έχομε την εντύπωση ότι το πέρασμά μας από την ζωή αυτή θα μείνει αιώνιο; Εννοείται στην Ιστορία. Μαζί μας δεν θα πάρομε παρά μόνον ό,τι εργαστήκαμε στο όνομα του Ιησού Χριστού. Κι αυτό είναι η αγιότητα. Μια αγιότητα με κίνητρο την υπερηφάνεια ή την κενοδοξία… Θα μου πείτε: «Είναι δυνατόν;». Ναι, ναι. Δεν αντέχει στην αιωνιότητα. «Πᾶν ὃ οὐκ ἐκ πίστεως –λέει ο απόστολος Παύλος- ἁμαρτία ἐστίν». Ο Κύριος μάς είπε ότι ένα ποτήρι κρύο νερό να δώσουμε, αλλά στο όνομά Του, αυτό θα μείνει στην αιωνιότητα. Θα μείνει.

Αγαπητοί, ένας τρόπος για να μην αμαρτάνομε είναι να θυμόμαστε τον θάνατόν μας. Λέγει η Σοφία Σειράχ στο 7^ον κεφάλαιον: «Ἐν πᾶσι τοῖς λόγοις σου μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου (:όπως κι αν κινείσαι, να θυμάσαι ότι θα πεθάνεις) καὶ εἰς τὸν αἰῶνα οὐχ ἁμαρτήσεις (:και αιωνίως δεν θα αμαρτήσεις)». Όταν θυμόμαστε τον θάνατο, δεν θα αμαρτάνουμε. Ναι, αγαπητοί. Έτσι, η μνήμη του θανάτου είναι ο καλύτερος παιδαγωγός για την σωτηρία μας. Αμήν.

817η ομιλία στην κατηγορία « Ὁμιλίαι Κυριακῶν ».

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.