†. Μήπως η πολυτέλεια που υπάρχει σήμερα στην Εκκλησία αποτελεί πρόκληση και καλό είναι να αποφεύγεται; Σε τι ωφελεί;
Μάλιστα, για να δούμε λοιπόν· σε τι λοιπόν μπορεί να ωφελεί η πολυτέλεια; Αλλά πρέπει να το διευκρινίσουμε. Πού μπορεί να είναι αυτή η πολυτέλεια; διότι εκείνος που διατυπώνει την απορία δε μας εξηγεί σε ποιο τομέα θα μπορούσε αυτό να συνέβαινε.
Μήπως εις την αρχιτεκτονική του ναού; Το ότι δηλαδή ένας ναός είναι βεβαίως πολυδάπανος διότι γίνεται μεγάλος, διότι έχει τρούλο ή τρούλους, διότι έχει, διότι έχει κτλ. Έχει δηλαδή μια πολυτέλεια στα παράθυρα. Πάρτε για παράδειγμα τα παράθυρα. Αν μάλιστα είναι και βυζαντινού ρυθμού, που υπάρχει μια λεπτομερειακότητα στην αρχιτεκτονική. Και όλα αυτά βέβαια κοστίζουν αναμφισβήτητα. Μήπως λοιπόν είναι στην αρχιτεκτονική του ναού; Αλλά ερωτούμε: Γιατί θα πρέπει ο ναός να είναι ένα ταπεινό και πεζό κτίριο, όταν άλλα δημόσια κτίρια είναι μεγαθήρια και, αν θέλετε, και αρκετά προκλητικά στον όγκο τους; Δεν νομίζετε ότι η ιδέα της θρησκείας πρέπει να είναι υψηλοτέρα από την ιδέα της παιδείας, από την ιδέα της δικαιοσύνης ή από την ιδέα της διοικήσεως του κράτους; Τι εννοώ με αυτό:
Πριν από μερικά χρόνια, όχι πάρα πολλά, πριν κτιστεί δηλαδή το δικαστικό μέγαρο, οι δικαστικές υπηρεσίες ήταν... Μια φορά πήγα για την έναρξη που είχαν εκεί, κάπου Σεπτέμβριο - Οκτώβριο που αρχίζουν τα δικαστήρια, και είχε γίνει μια πανηγυρική έναρξης και είχαμε πάει ως Μητρόπολη κλπ. Αναρωτήθηκα αν βρίσκομαι σε κανέναν χώρο που μήπως ήταν πριν από εκατό χρόνια, επί Τουρκοκρατίας. Ήτανε ένας απίθανα φοβερός χώρος. Απίθανα φοβερός χώρος! Και όμως, ήταν εκεί τα δικαστήρια. Δεν νομίζετε ότι η έννοια της δικαιοσύνης ανεβαίνει ψηλά όταν το κτίριο που στεγάζει τη δικαιοσύνη είναι ευπρεπές; Λέμε για τα σχολεία. Αν κάναμε παρακαλώ μαθήματα σε στάβλους, βέβαια, μπορεί να κάνουμε και σε στάβλους μαθήματα, δεν τίθεται θέμα. Αλλά όταν όλα πηγαίνουν καλά, γιατί θα πρέπει η έννοια της παιδείας να είναι τόσο χαμηλή; Θα έλεγαν οι άνθρωποι: "Μα τέτοια αντίληψη έχουν περί παιδείας οι άνθρωποι;". Τι κάνουμε; Μεγαλοπρεπή σχολεία. Γιατί; Διότι εκεί θεραπεύεται, καλλιεργείται δηλαδή, η έννοια της παιδείας.
Ακόμα, η έννοια της διοικήσεως του κράτους, η νομαρχία εδώ τοπικά: πώς θα έπρεπε, πού θα έπρεπε να είναι η νομαρχία; Σε κανένα υπόγειο; Σε κανένα καταγώγιο; Σε κανένα χαμόσπιτο; Πού έπρεπε να είναι η νομαρχία; Γιατί, λοιπόν, η έννοια της διοικήσεως του κράτους, η έννοια της παιδείας, η έννοια της δικαιοσύνης, θα πρέπει να έχουν τα ανάλογα κτίρια; Ακριβώς για να δίνουν τον τόνο ότι είναι έννοιες υψηλές, και δεν θα πρέπει η έννοια της θρησκείας να τονίζεται, που επιτέλους, επιτέλους, είναι πιο πάνω από όλες τις άλλες έννοιες; Διότι η δικαιοσύνη παιδιά αχρηστεύεται εάν η θρησκεία δεν υπάρχει. Βλέπετε το κατάντημα που πλήττουν σήμερα την εκκλησία. Βλέπετε οι άνθρωποι που πια δεν φοβούνται τίποτα. Είναι εκείνο που λέγει μια παραβολή που είπε ο Χριστός. Ακούστε, εκεί φτάσαμε: ο άδικος κριτής. Λέει: "Το Θεό δεν Τον φοβούμαι, τους ανθρώπους δεν τους ντρέπομαι". Σε αυτό φτάσαμε σήμερα. Γιατί φτάσαμε στο σημείο να λέμε: "Το Θεό δεν Τον φοβούμαι, τους ανθρώπους δεν τους ντρέπομαι"; Οπότε, τι δικαιοσύνη; Η έννοια του ισχυροτέρου. Η δικαιοσύνη του ισχυροτέρου. "Εγώ είμαι πιο ισχυρός από εσένα, θα σε φάω". Γιατί; Λείπει η έννοια της θρησκείας.
Γιατί, λοιπόν, δεν θα πρέπει εξωτερικά αυτή η έννοια της θρησκείας να είναι υψηλή; Οπότε θα πρέπει, από αρχιτεκτονικής πλευράς, ο ναός να είναι ευπρεπής, υψηλός, μεγάλος. Μήπως η πολυτέλεια ακόμα μπορούσε να είναι στην διακόσμηση; Μη ξεχνάτε ότι ο ίδιος ο Θεός έδωκε οδηγίες διακοσμήσεως στο ναό του Σολομώντος. Ξέρετε, παρακαλώ, πώς ήταν μέσα ο ναός του Σολομώντος; Είχε επένδυση από δρυ, η οποία δρυς ερχόταν από τον Λίβανο· και ξέρετε πώς ερχόταν, με τα μέσα εκείνα της εποχής. Το 1000 π.Χ., 1000 π.Χ. Πριν από τον Όμηρο! Πετούσαν τα ξύλα στη θάλασσα και αυτά, με κάποιον τρόπο, τα τσουλούσαν, όπως γίνεται σήμερα η μεταφορά ξυλείας στα ποτάμια. Και κατέβαιναν νοτιότερα. Και κατόπιν με κάρα —ποιος ξέρει τι μεγάλα πράγματα είχαν εκεί— μετέφεραν τα ξύλα μέχρι την Ιερουσαλήμ. Μάλιστα, παρακαλώ. Και όταν έγινε η επένδυση από δρυ, τότε έγινε επένδυση με ασημένιες πλάκες. Πάνω από τη δρυ μπήκε ασήμι. Τα δε καρφιά ήσαν χρυσά. Αυτά τα λέει η Παλαιά Διαθήκη.
Μήπως ακόμα θα μπορούσε να παρατηρηθεί μια πολυτέλεια σε μια τελετή; Ας πούμε μια Θεία Λειτουργία που είναι μεγαλοπρεπής ή μια γιορτή, όπως είναι κορυφαία γιορτή το Πάσχα; Αλλά μια λειτουργία δεν ανακλά τη δόξα της Βασιλείας του Θεού;
Κάποτε είπε κάποιος εκ των Πατέρων, που πήγε στη Ρώμη, στην ειδωλολατρική Ρώμη. Την είδε και θαύμασε και είπε: "Εάν η Ρώμη είναι τόσο ωραία ως πόλη, πόσο ωραιοτέρα θα πρέπει να είναι η Βασιλεία του Θεού;". Έτσι θα λέγαμε, ότι έρχεται μια τελετή, ιδίως μια Θεία Λειτουργία, προπαντός μια Θεία Λειτουργία να δώσει την εικόνα της δόξης της Βασιλείας του Θεού.
Ερωτώ: Οι εθνικές γιορτές με τα πολλά έξοδα που γίνονται έχουν λιγότερο διάκοσμο, παρότι ένας διάκοσμος θα μπορούσε να υπάρχει μέσα στον ναό για να γίνει μια γιορτή; Βλέπετε άλλες γιορτές, εθνικές γιορτές, κρατικές· η ημέρα του τάδε και ημέρα του τάδε. Στολίζουν δρόμους, κάνουν έξοδα. Γιατί εκεί; Είναι τα έξοδα της Εκκλησίας περισσότερα από όσα είναι αυτά που χορηγούνται για γιορτές έξω από την Εκκλησία;
Ακόμη αντιλαμβανόμεθα τι αξία και σημασία έχει μια γιορτή τόσο στον θρησκευτικό όσο και στον εθνικό χώρο; Ξέρετε οτι σε ένας ψαλμικό στίχο 73, 8 λένε οι εχθροί του Θεού: "δεῦτε καὶ καταπαύσωμεν πάσας τὰς ἑορτὰς τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῆς γῆς"· ελάτε, λέει, να σταματήσουμε τις γιορτές του Θεού επί της γης. Γιατί; Μια γιορτή ζωντανεύει, ανανεώνει μέσα στους αιώνες μια έννοια, μια ιδέα. Εδώ τη λατρεία του Θεού ή, αν θέλετε, στον χώρο τον εθνικό, την έννοια, την ιδέα της εθνικότητος· ότι είμαστε μια πατρίδα, ότι είμαστε ένας λαός. Όλα αυτά ανανεώνουν οι γιορτές. Είναι οροθέσια και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Αν σταματήσουν οι γιορτές, τα πράγματα μετά πέφτουν στη λήθη· και οι εχθροί πολύ καλά ζυγίζουν τα πράγματα για να λένε: "Ελάτε να καταργήσουμε τις γιορτές του Θεού". Πού, λοιπόν, θα βλέπαμε καμία πολυτέλεια σε μια Θεία Λειτουργία μεγαλοπρεπή μέσα στον ναό ή ακόμη και μια γιορτή;
Μήπως ακόμα θα μπορούσαμε να δούμε την πολυτέλεια, στις στολές των ιερέων; Ποιον υπηρετούν οι ιερείς; Δεν υπηρετούν τον Βασιλέα Χριστό; Μη μου πείτε ότι περπατούσε ξυπόλυτος ο Χριστός, διότι Εκείνος εκένωσε Αυτόν, αλλά είναι ο Βασιλεύς της Δόξης. Και για να σας το στηρίξω αυτό, να μην νομίσετε ότι μόνος μου το λέγω, θα σας πω ένα πολύ, πολύ χαριτωμένο παράδειγμα. Κάποτε, ο πολύς Άγιος Εφραίμ ο Σύρος είχε ακούσει δια τον πολύν Μέγα Βασίλειο και πήρε την απόφαση να τον επισκεφθεί στην Καισάρεια. Επήγε λοιπόν —εκείνος ξέρει πόσο περπάτησε, τι ταξίδι μακρύ έκανε, Σύρος ήταν— για να φτάσει έως τον Μέγα Βασίλειο. Όταν μπήκε μέσα στον ναό, ο Μέγας Βασίλειος λειτουργούσε. Είχε μια πολυτελέστατη στολή. Σκανδαλίστηκε ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος και είπε: "Πω, πω, πω... Και έχει φήμη ότι είναι ασκητής λιτός! Τι στολή είναι αυτή που φοράει;". Αλλά το Πνεύμα το Άγιον απεκάλυψε εις τον Μέγαν Βασίλειο τον λογισμό του Αγίου Εφραίμ του Σύρου. Και του λέει ο Μέγας Βασίλειος μετά τη Θεία Λειτουργία: "Γιατί σκέφτηκες έτσι για την πολυτελή μου στολή; Σκέφτηκες έτσι· σκέπτεσαι ποιον υπηρετεί ο Επίσκοπος, ο Ιερεύς στη Θεία Λειτουργία; Τον Κύριον της Δόξης. Η στολή λοιπόν πρέπει να είναι λαμπρή". Και σηκώνει λίγο το ράσο του και του δείχνει από μέσα μια σχισμένη, τρίχινη φανέλα. Και λέγει εις τον Άγιον Εφραίμ: "Εκείνα που είδες και σε σκανδάλισαν είναι για τον Χριστό. Η φανέλα αυτή είναι για μένα". Ώστε λοιπόν, βλέπετε ότι ούτε εκεί μπορούμε να το πούμε, άλλο πράγμα τώρα, αν θέλετε, –γιατι λύνουμε μια απορία–, αν η στολή αυτή μπορεί να γίνεται ένα στοιχείο ματαιοδοξίας εκείνου που τη φορεί. Γιατί, δυστυχώς, δεν σκέπτομαι σαν τον Μέγα Βασίλειο και θα θέλαμε ίσως, φορώντας τη στολή, να γίνεται για μας μια επίδειξη ματαιόδοξη. Αλλά δεν σημαίνει ότι, αν εγώ σκέπτομαι ματαιόδοξα, ότι πρέπει να καταργήσω μια λαμπρότητα εις την διακονία του Βασιλέως Χριστού.
Ξέρετε παιδιά, όταν ήλθαν Ρώσοι στην Κωνσταντινούπολη, είχαν ακούσει για τον Χριστιανισμό· ετέθη θέμα εάν θα έπρεπε να δεχθούν τον Δυτικό Χριστιανισμό της Ρώμης ή τον Ανατολικό της Κωνσταντινουπόλεως. Ύστερα, κάπου χίλια χρόνια δε γιόρτασαν τώρα οι Ρώσοι την Εκκλησία τους. Ήρθε στην Κωνσταντινούπολη μια αντιπροσωπεία. Όταν άκουσαν τη βυζαντινή ψαλμωδία και είδαν το μεγαλοπρεπέστατο τελετουργικό της Θείας Λειτουργίας, τότε έμειναν έκπληκτοι και δέχτηκαν να γίνουν Ορθόδοξοι. Ύστερα —δεν ξέρω αν γνωρίζετε γιατί οι Ρώσοι είναι Ορθόδοξοι, αλλά το ίδιο παιδιά συμβαίνει σήμερα με τους Αφρικανούς και τους Κορεάτες όπου πηγαίνουν ιεραπόστολοι— εκείνο που εντυπωσιάζει, παρά τη φτώχεια, ιδίως στην Αφρική, είναι το μεγαλοπρεπές της Λειτουργίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Θα ήθελα όμως ακόμη να σας θύμιζα ότι ο Κύριος είχε πει στον Ιούδα, που κάποτε τάχα δήθεν έδειξε ενδιαφέρον για τους πτωχούς... Γιατί πολλοί είναι εκείνοι που λένε: "Γιατί δεν κάνουμε σχολεία, γιατί δεν κάνουμε νοσοκομεία και χτίζουμε ναούς, οι οποίοι είναι", λέγει, "μεγαλοπρεπείς και πολυτελείς;". Ξέρετε τι; Όταν ο Ιούδας είπε: τι, "τάχα", ως προς το τι αυτή η σπατάλη, η δαπάνη –ήταν πολλά τα χρήματα που αγοράστηκε το μύρο— ο Κύριος ξέρετε απάντησε; ότι αυτή η γυναίκα "καλόν έργον εποίησε". Και όταν ο Κύριος δίδει την απάντηση, περισσεύουν κάθε άλλες απαντήσεις. Είδατε; "Καλόν έργον εποίησε". Και δια να αμείψει τη γυναίκα αυτή, ξέρετε τι είπε; "Όπου κηρυχθεί το Ευαγγέλιο, το έργο της αυτό θα γίνει γνωστό". Και πράγματι, το Ευαγγέλιο κηρύχθηκε σε όλη τη γη και το έργο αυτής της γυναικός κηρύχθηκε σε όλη τη γη.
🔸Ο πατήρ Αθανάσιος εδώ, κάνει χρήση των δύο, εκ των τριών περιπτώσεων στις οποίες άλειψαν τα πόδια του Κυρίου με μύρο. Την περίπτωση της Μαρίας, της αδελφής του Λαζάρου, «ἡ οὖν Μαρία, λαβοῦσα λίτραν μύρου νάρδου πιστικῆς πολυτίμου, ἤλειψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἐξέμαξε ταῖς θριξὶν αὐτῆς τοὺς πόδας αὐτοῦ· ἡ δὲ οἰκία ἐπληρώθη ἐκ τῆς ὀσμῆς τοῦ μύρου.» όπου διαμαρτυρήθηκε ο Ιούδας: «λέγει οὖν εἷς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἰούδας Σίμωνος Ἰσκαριώτης, ὁ μέλλων αὐτὸν παραδιδόναι· διατί τοῦτο τὸ μύρον οὐκ ἐπράθη τριακοσίων δηναρίων καὶ ἐδόθη πτωχοῖς;» τον οποίο και ξεμπροστιάζει ο ιερός ευαγγελιστής Ιωάννης: «εἶπε δὲ τοῦτο οὐχ ὅτι περὶ τῶν πτωχῶν ἔμελεν αὐτῷ, ἀλλ᾿ ὅτι κλέπτης ἦν, καὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχε καὶ τὰ βαλλόμενα ἐβάσταζεν».
Και την επίπληξη του Κυρίου στον Ιούδα: «εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς· ἄφες αὐτήν, εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἐνταφιασμοῦ μου τετήρηκεν αὐτό. τοὺς πτωχοὺς γὰρ πάντοτε ἔχετε μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε».
(Ιω. 12, 3-8)
Και την περίπτωση της γυναικός της οποίας το όνομα δεν αναφέρεται, στην οποία περίπτωση αντέδρασαν και άλλοι μαθητές του Κυρίου και την επέπλητταν γι αυτό που έκανε: «Καὶ ὄντος αὐτοῦ ἐν Βηθανίᾳ ἐν τῇ οἰκίᾳ Σίμωνος τοῦ λεπροῦ, κατακειμένου αὐτοῦ ἦλθε γυνὴ ἔχουσα ἀλάβαστρον μύρου νάρδου πιστικῆς πολυτελοῦς, καὶ συντρίψασα τὸ ἀλάβαστρον κατέχεεν αὐτοῦ κατὰ τῆς κεφαλῆς. ἦσαν δέ τινες ἀγανακτοῦντες πρὸς ἑαυτοὺς λέγοντες· εἰς τί ἡ ἀπώλεια αὕτη τοῦ μύρου γέγονεν; ἠδύνατο γὰρ τοῦτο τὸ μύρον πραθῆναι ἐπάνω τριακοσίων δηναρίων καὶ δοθῆναι τοῖς πτωχοῖς· καὶ ἐνεβριμῶντο αὐτῇ».
Ο Κύριος όμως επενέβη και τους έβαλε στην θέση τους : «ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν· ἄφετε αὐτήν· τί αὐτῇ κόπους παρέχετε; καλὸν ἔργον εἰργάσατο ἐν ἐμοί. πάντοτε γὰρ τοὺς πτωχοὺς ἔχετε μεθ᾿ ἑαυτῶν, καὶ ὅταν θέλητε δύνασθε αὐτοὺς εὖ ποιῆσαι· ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε. ὃ ἔσχεν αὕτη ἐποίησε· προέλαβε μυρίσαι μου τὸ σῶμα εἰς τὸν ἐνταφιασμόν. ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ εὐαγγέλιον τοῦτο εἰς ὅλον τὸν κόσμον, καὶ ὃ ἐποίησεν αὕτη λαληθήσεται εἰς μνημόσυνον αὐτῆς».
(Μαρκ. 14, 3-9)
Η τρίτη περίπτωση είναι της αμαρτωλής γυναικός στην οικία του Σίμωνα του Φαρισαίου, εκεί όμως δεν υπήρξε κάποια αντίδραση περί του μύρου που χρησιμοποιήθηκε.
Λουκ. 7, 36-50🔸
Όταν όμως μιλάμε, σας είπα, για παιδεία, για φιλανθρωπία, για νοσοκομεία, που τάχα δήθεν σε βάρος αυτών γίνονται και οικοδομούνται οι ναοί, απερίφραστα θα απαντήσουμε: Είναι υποκρισία! Διότι στην πραγματικότητα και ο Ιούδας ήταν υποκριτής· ήθελε τα λεφτά αυτά να τα βάλει στην τσέπη του από το κοινό ταμείο. Δεν ήταν ενδιαφέρον για τους φτωχούς όταν είπε "γιατί τάχα τόση σπατάλη και να μη δώσουμε τα χρήματα αυτά εις τους φτωχούς". Ξέρετε τι απήντησε στη συνέχεια ο Κύριος; Όπως απαντάει μέσα στους αιώνες σε εκείνους που θέλουν συγκριτικά να δουν τα πράγματα του ναού, της λατρείας με τους φτωχούς, τη φιλανθρωπία, την παιδεία και όλα τα άλλα: "Τους πτωχούς γαρ πάντοτε έχετε μεθ' εαυτών, εμέ δε ου πάντοτε έχετε". Αν θέλατε να κάνετε φιλανθρωπία, μπορείτε να κάνετε φιλανθρωπία. Ξεχωρίζει ο Κύριος τα πράγματα. Άλλο πράγμα είναι η φιλανθρωπία και άλλο πράγμα είναι η λατρεία του Θεού, η οποία σαν έννοια πρέπει να στέκεται πολύ ψηλά! Με τους λαμπρούς ναούς, με τις λαμπρές τελετές, με τον λαμπρό διάκοσμο· γιατί είναι υψηλή η έννοια της λατρείας του Θεού. Σας λέγω δε ότι, δυστυχώς, αυτά έχουν παρεισφρήσει μέσα στους χριστιανούς μας, αυτές οι θέσεις. Γιατί οι απέξω, οι εχθροί της Εκκλησίας, είναι εκείνοι οι οποίοι λένε ό,τι λένε εναντίον της Εκκλησίας· θέλουν να πλήξουν την Εκκλησία. Και θα έλεγα μόνο ότι εκείνο που πρέπει να υπάρχει θα είναι ο συνδυασμός σε όλα. Και στην αρχιτεκτονική, ο συνδυασμός της λιτότητας, της απλότητας και της μεγαλοπρεπείας. Όταν λέω λιτότητα, δεν σημαίνει πως θα κάνουμε ένα κτιριάκι. Και όταν λέω απλότητα, δεν σημαίνει πως θα σκεπάσουμε με χόρτα όπως μια καλύβα. Ο Παρθενών έχει λιτότητα και απλότητα, και όμως έφαγε όλο το Δημόσιο Ταμείο των Αθηνών. Ακούσατε τι είπα; Ο Παρθενών έχει λιτότητα και απλότητα στη μορφή. Δεν έχει σημασία πόσο κόστισε. Πρέπει να υπάρχει μια λιτότης και απλότης, γιατί αυτό είναι το μεγαλιώδες, και ακόμα μια μεγαλοπρέπεια μέσα στη λιτότητα και εις την απλότητα.
Μην ξεχνάμε ότι στη γη που κατοικούμε, με όλα της τα υλικά που φτιάχνουμε τα δικά μας, και τα δικά μας... ότι, "του Κυρίου η γη και το πλήρωμα αυτής"· η γη ανήκει στον Κύριο και ό,τι υπάρχει πάνω στη γη είναι του Κυρίου. Και λέει πολύ ωραία ο Ιερός Χρυσόστομος: "Σε έβαλε στη γη και κατοικείς. Έχεις όλα τα καλά του Θεού. Δεν φτάνει που δεν πληρώνεις ενοίκιο... – τι ωραία που το λέει αυτό – ...δεν φτάνει που δεν πληρώνεις ενοίκιο για την κατοικία σου πάνω στη γη, ή βρίζεις και διαβάλλεις αυτόν τον Κύριο του ουρανού και της γης;".
Βλέπετε; Όλα του Θεού είναι, και δεν πρέπει να υπάρχει μια τσιγκουνιά. Δεν μπορούμε να μιλάμε για πολυτέλεια· δεν μπορούμε, ό,τι αφορά στη λατρεία του Θεού. Οι άνθρωποι κάνουν πολυτέλειες, οι άνθρωποι κάνουν, με την έννοια για τον εαυτό τους. Αυτό ναι. Αλλά σε ό,τι αφορά στη λατρεία του Θεού, ποτέ δεν πρέπει να υπάρχει μια τσιγκουνιά. Εξάλλου, όταν γύρισαν οι Εβραίοι μετά από τη Βαβυλωνιακή Αιχμαλωσία —που ο ναός, βεβαίως, είχε καταστραφεί παντελώς— τότε έπιασαν να χτίζουν τα σπίτια τους, γιατί και η πόλη ήταν κατεστραμμένη. Τότε ο Θεός παραπονέθηκε. Αυτά είναι γραμμένα στο πρώτο και στο δεύτερο βιβλίο του Έσδρα και στον Νεεμία, στην Παλαιά Διαθήκη. Ο Θεός παραπονέθηκε ότι: "Πιάνετε και χτίζετε τα σπίτια σας, αλλά τον οίκο τον δικό μου, δηλαδή τον ναό, ούτε ακόμη τον πιάσατε". Βλέπετε λοιπόν ότι αυτός ο ίδιος ο Θεός θέλει να υπάρχει αυτό που τόση ώρα σας περιγράφω. Και όταν οι παλαιοί Εβραίοι —γιατί η αιχμαλωσία ήταν 70 χρόνια· αν κάποιος, φερειπείν, έφυγε 20 χρονών ή λιγότερο, επιστρέφει 90 χρονών— είδαν και συνέκριναν τον παλιό ναό με τη λάμψη και τη δόξα του, με εκείνα που έκτισαν ο Ζοροβάβελ με τον δεύτερο αυτόν ναό, άρχισαν να κλαίνε απαρηγόρητα λέγοντας: "Τι φτώχεια έχει ο ναός μας σε σχέση με εκείνον που είχε οικοδομήσει ο Σολομώντας!". Αυτά, παιδιά, για μαρτυρία στην απορία αυτή...»
🔸237η🔸 ομιλία στην κατηγορία : " Ἀπαντήσεις ἀποριῶν Κατηχητικοῦ. (Ἀνωτέρου Κατηχητικοῦ Σχολείου) ".
