Αθανάσιος Άμβωνας: Κυριακή Θ΄ Λουκᾶ.

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κυριακή Θ΄ Λουκᾶ.. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

18 Ιανουαρίου 2026

Ἡ Φιλαυτία.

†. Η παραβολή του άφρονος πλουσίου, αγαπητοί μου, πάντοτε, μετά από το άκουσμά της μας αφήνει μελαγχολικούς και προβληματισμένους. Έχει στοιχεία πλουσίας διδασκαλίας η παραβολή αυτή· κυρίως αρνητικής. Από μιαν άποψη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η παραβολή του άφρονος πλουσίου είναι μία ιστορία της φιλαυτίας. Και αυτό γίνεται φανερό, κάνει μία κατάχρηση, εδώ, της κτητικής αντωνυμίας. «Τούς καρπούς μου», λέγει ο άφρων πλούσιος, «τας αποθήκας μου, τα γεννήματά μου, τα αγαθά μου, την ψυχή μου».

Βλέπετε, πέντε φορές κάνει χρήση αυτής της κτητικής αντωνυμίας, το μου. Και καθώς ακούμε αυτήν την παραβολή, αισθανόμεθα ένα αίσθημα πνιγηρό, με αυτά τα αλλεπάλληλα «μου». Να ακούτε έναν άνθρωπο να λέγει διαρκώς για τον εαυτόν του, με έναν τρόπον έντονον είναι κάτι που αισθάνεσθε άσχημα.

Και μέσα σε αυτήν, αγαπητοί μου, την πνιγηρότητα ζει και κινείται ο φίλαυτος: μόνος, αυτάρκης, ακοινώνητος. Κι όπως λέγει ο Θεοφύλακτος: «Οὐδένα φησὶν ἔχω κοινωνὸν», λέγει ο φίλαυτος, «Δεν έχω κανέναν συντροφιά». «Οὐδένα μεριστὴν ποιοῦμαι (:Κανέναν δεν ζητώ να μοιράσω τα υπάρχοντά μου). Οὐ τοῦ Θεοῦ εἰσὶν ἀλλ’ ἐμὰ (:Δεν είναι του Θεού αυτά που έχω, είναι δικά μου). Μόνος οὖν ἀπολαύσω (:Μόνος μου θα τα απολαύσω αυτά που έχω). Οὐ τὸν Θεὸν προσλήψομαι εἰς τὴν τούτων ἀπόλαυσιν(:Δεν θα προσλάβω τον Θεό, όταν θα ΄θελα εγώ αυτά τα αγαθά μου να τα απολαύσω)». Και πώς προσλαμβάνεται ο Θεός; Ο Θεός λέγει να κάνομε ελεημοσύνη. «Ε, δεν θέλω λοιπόν! Τα αγαθά είναι δικά μου. Όλοι είναι τεμπέληδες. Εγώ είμαι προκομμένος. Δικά μου είναι. Μόνο εγώ θα τα κρατήσω. Μόνον για τον εαυτόν μου». Κοινωνικόν φαινόμενον ο φίλαυτος, αγαπητοί μου.

Αλλά τι είναι η φιλαυτία; Λέγει ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «Φιλαυτία ἐστὶν ἡ πρὸς τὸ σῶμα ἄλογος φιλία». «Είναι», λέγει, «φιλαυτία η αγάπη προς το σώμα, αλλά η παράλογος αγάπη προς το σώμα». Προσέξτε αυτό. Η παράλογος αγάπη προς το σώμα. Είναι βέβαια πολύ φυσικό να φροντίζει ο άνθρωπος για το σώμα του, για την υγεία του, για την διατροφή του και για την ζωή του. Είναι πάρα πολύ φυσικό. Όταν όμως ξεπεράσει κάποια όρια, τότε λέγεται «ἄλογος φιλία πρὸς τὸ σῶμα», κατά τον άγιο πατέρα Μάξιμον τον Ομολογητήν.

Θυμηθείτε όταν οι Εβραίοι ήσαν στην έρημο και επρόκειτο ο Θεός να δώσει το μάννα, είχε δώσει την εξής εντολή: «Θα μαζεύετε μάννα, μόνον όσο χρειάζεστε για την ημέρα εκείνη. Δεν θα μαζεύετε περισσότερον μάννα». Και τούτο γιατί ο Θεός ήθελε ο κάθε Ισραηλίτης να αισθάνεται την εξάρτησή του από τον Θεό. Να μην αισθάνεται ότι είναι μόνος του, αλλά ότι θα έχει την εξάρτηση από τον Θεό. Όταν, αγαπητοί μου, ο Θεός έριξε το μάννα, τότε μερικοί βρέθηκαν να μαζέψουν για πολλές, πολλές ημέρες μάννα. Σημειώσατε δε, ο Θεός έδινε κι ένα σημείον. Το μάννα το χθεσινό, σήμερα σκουλήκιαζε. Δεν μπορούσε να κρατήσεις. Έξω από το μάννα της Παρασκευής, που το κρατούσαν για το Σάββατο, αυτό δεν σκουλήκιαζε. Κι αυτό σημείον. Για να καταλάβει εκείνος που μαζεύει τα αγαθά, τι θα γίνουν τα αγαθά του. Να το μάθει αυτό.

Ε, λοιπόν, βρέθηκαν, σας είπα, μερικοί να μαζέψουν για πολλές, πολλές ημέρες μάννα. Γιατί το έκαναν; Γιατί ήσαν φίλαυτοι. Έκαναν τον εξής φίλαυτον συλλογισμόν: «Δεν ξέρεις…μπορεί αύριο ο Θεός να μετανοήσει και να μην ρίξει μάννα. Εμείς τουλάχιστον να έχομε να φάμε. Ίσως αύριο πεθάνει ο Θεός! Εμείς τουλάχιστον να έχομε να τρώμε». Βλέπετε, αγαπητοί μου, ανοησία; Βλέπετε, όπως θα έλεγε ο Ιερός Χρυσόστομος, «ἂνοιαν»; Βλακεία. Γιατί τι άλλο μπορεί να πει κανείς και πώς μπορεί να χαρακτηρίσει έναν άνθρωπο που μπορεί έτσι να σκέπτεται;

Ακόμα η φιλαυτία είναι σε ό,τι αφορά στην ψυχή. Όχι μόνο στο σώμα ό,τι σας είπα μέχρι τώρα. Λέγει ο άγιος Πέτρος ο Δαμασκηνός: «Φιλαυτία ἐστὶν τὸ ἀγαπᾶν τὰ ἴδια θελήματα καὶ νοήματα». Τι είναι φιλαυτία; Να αγαπάς τα δικά σου θελήματα και τις δικές σου σκέψεις, εκείνα που σκέπτεσαι εσύ. Αυτά να αγαπάς. Δηλαδή είναι μια αυταρέσκεια, που έχει ο φίλαυτος και που ζει έναν, θα λέγαμε, ψυχικόν ναρκισσισμόν και που δεν ενδιαφέρεται για τους άλλους.

Υπάρχει για τους άλλους μια υποτίμηση της αξίας των. Θεωρεί σωστά μόνον εκείνα τα οποία αυτός μπορεί να θέλει ή να σκέπτεται. Όταν ομιλεί, κι ακόμα χειρότερα, όταν ομιλεί θείον λόγον, θρησκευτικά θέματα ή θεολογικά θέματα, δεν ενδιαφέρεται αν ο άλλος τα καταλαβαίνει, αρκεί που αυτός τα είπε και ικανοποιείται με εκείνα τα οποία είπε, έστω σε μια γλώσσα ακατάληπτη, υψηλή, ίσως θεολογική, ίσως φιλοσοφική. Δεν τον ενδιαφέρει αν έγινε κατανοητός. Αρκεί που ο ίδιος ευχαριστήθηκε να τα λέγει. Επάνω σ’ αυτό, λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Ἐν ἐκκλησίᾳ», λέγει ο απόστολος Παύλος: «Ἐν ἐκκλησίᾳ», λέγει, «θέλω πέντε λόγους διά τοῦ νοὸς μου λαλῆσαι, ἵνα καὶ ἄλλους κατηχήσω ἢ μυρίους λόγους ἐν γλώσσῃ». «Προτιμώ», λέει, «όταν βρίσκομαι στην Εκκλησία, ή γενικότερα, σε μία σύναξη ανθρώπων, να πω πέντε σωστά, καθαρά, σαφή λόγια, που να είναι κατανοητά, παρά να πω μύριους φιλολογικούς λόγους που να μείνουν ακατανόητοι». Ή ακόμα, όπως λέγει στην προς Κορινθίους επιστολή του: «Μηδεὶς τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω, ἀλλὰ τὸ τοῦ ἑτέρου ἕκαστος». «Ο καθένας να μη γυρεύει την δική του ικανοποίηση, αλλά πώς θα δοθεί η ικανοποίηση εις τον άλλον». Διότι όταν ζω πάντοτε εγώ την δική μου ικανοποίηση, είμαι φίλαυτος.

Αν θέλετε και μου το επιτρέπετε να σας το πω, ο άνθρωπος που ζει στην πορνεία, είναι φίλαυτος. Το λέγει ένας σύγχρονος ψυχολόγος: «Αν θέλετε», λέγει, «να θεραπεύσετε την φιληδονίαν, θεραπεύσατε τον εγωισμόν». Η φιλαυτία δε είναι μία μορφή, ένα πρόσωπον του εγωισμού. Ας μου το επιτρέψετε να σας το πω με έναν κάπως αναλυτικότερον τρόπον αυτό. Όταν πηγαίνεις να αμαρτήσεις με ένα πρόσωπο, το άλλο πρόσωπο γίνεται καθρέπτης, τρόπον τινά, που μέσα σε αυτό βλέπεις τον εαυτόν σου. Διότι ζητάς τον άλλον για να ικανοποιηθείς εσύ. Και γίνεται ο άλλος καθρέπτης προβολής του ιδίου σου εγώ. Και ο άλλος αντιστοίχως σε βλέπει εσένα σαν έναν καθρέπτη που βλέπει τον εαυτό του μέσα σε εκείνον τον καθρέπτη για να ικανοποιηθεί μόνο ο εαυτός του. Αν το θέλετε, μη μου πείτε, ξέρω τα επιχειρήματα, μη μου τα πείτε, το θέμα είναι ότι πάντοτε σε αυτές τις καταστάσεις, ουσιαστικά ο καθένας βλέπει τον εαυτόν του. Θα λέγαμε, θέλεις να θεραπεύσεις την ανηθικότητα; Θεράπευσε την φιλαυτία.

Λέγει η εντολή: «Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν». «Να αγαπήσεις», λέει, «τον πλησίον σου, όπως τον εαυτόν σου». Ώστε, λοιπόν, προϋποθέτει η εντολή ότι εγώ αγαπώ τον εαυτό μου. Ναι. Θα ήταν αδιανόητο να μην αγαπώ τον εαυτόν μου. Αλλά μέχρις ενός βαθμού. Όταν διαγράψω από τον ορίζοντά μου τον άλλον άνθρωπο, τότε έχω μίαν άκρατη φιλαυτία. Αλλά τι λέγει; Λέγει: «Με μέτρο και κριτήριο τον εαυτόν σου –γιατί ο καθένας από φύση του αγαπάει τον εαυτόν του- να αγαπάς και τον άλλον άνθρωπο». Τώρα, αν αγαπήσεις τον άλλον πιο πάνω από τον εαυτόν σου, τότε υπερβαίνεις την εντολή και παρουσιάζεις το φαινόμενο της αυτοθυσίας. Και όρια δεν υπάρχουν σε αυτό το θέμα. Πάντως βλέπετε ότι μπορώ να αγαπώ τον εαυτόν μου, αλλά με τον όρο ότι από τον οπτικό μου ορίζοντα δεν θα εξαφανιστεί ο πλησίον. Θα επαναλάβω, θα κρατήσω ως κριτήριο την δική μου αγάπη προς τον εαυτό μου, για να αγαπήσω τον άλλον. Φερειπείν, αγαπώ την ησυχία μου. Θα ήθελα να έχει και ο άλλος την ησυχία του και να μην τον ενοχλήσω. Θα αγαπούσα να με προσέχουν. Θα φροντίσω να προσέχω κι εγώ τον άλλον άνθρωπο, γιατί αγαπώ κι εγώ αυτό. Τότε, με αυτήν την έννοια, ξέφυγα πια από την φιλαυτίαν και βρίσκομαι μέσα εις τον χώρον της εντολής, δηλαδή της αρετής.

Πάντως, εάν εξαφανίσω τον πλησίον μου από τον ορίζοντά μου, τότε έχω μία διαστροφή της προσωπικότητός μου, η οποία πρώτα σημειώθηκε εις τους πρωτοπλάστους. Αυτοί εξηπατήθησαν από τον διάβολον δια της φιλαυτίας και δια της ηδονής. «Ωραίος», λέγει, «ο καρπός», λέγει η Εύα, «είναι ωραίος να τον βλέπεις, αλλά πιο ωραίος να τον δοκιμάζεις». Βλέπετε η ηδονή, η ευχαρίστηση. Αλλά η φιλαυτία πώς; Διαχωριζόμενοι οι πρωτόπλαστοι από την αγάπη του Θεού, θα έμεναν στην αγάπη του εαυτού των. Δεν θα είχαν πια ανάγκη από τον Θεό. Γιατί ο διάβολος τους εσφύριξε ότι… «θα γίνετε θεοί· δεν έχετε λοιπόν ανάγκη από τον Θεό». Βλέπετε πότε γεννήθηκε η φιλαυτία; Μέσα στον Παράδεισον γεννήθηκε, εις τους πρωτοπλάστους. Γι΄αυτό και σε εποχές αποστασίας, σημειώνεται φιλαυτία. Αυτή πάντως είναι σε όλη της την δόξα και την μεγαλοπρέπεια η φιλαυτία.

Ποια, όμως, είναι η ανατομία της φιλαυτίας; Γράφει ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «Ἡ φιλαυτία μήτηρ τῶν κακῶν (:Τι είναι –λέει- η φιλαυτία; Η μάνα όλων των κακών)». Και συνεχίζει: «Ἀρχὴ μὲν πάντων τῶν παθῶν ἡ φιλαυτία (:Η αρχή όλων των παθών, η ρίζα, το ξεκίνημα, η αφετηρία όλων των παθών είναι η φιλαυτία. Όταν αγαπώ τον εαυτούλη μου). Τέλος δὲ ἡ ὑπερηφανία (: Η αρχή είναι η φιλαυτία. Το τέρμα δε είναι η υπερηφάνεια. Η φιλαυτία και η υπερηφάνεια είναι η αρχή και το τέλος ενός μόνου, μοναδικού άξονος). Ὁ ταύτην ἐκκόψας, συνέκοψε πάντα τὰ πάθη τα ἐξ αὐτῆς(: Εκείνος που ήρθε να κόψει, να ξεριζώσει την φιλαυτίαν, τότε όλα τα άλλα πάθη τα έχει κόψει)». Σας είπα. Τα σαρκικά αμαρτήματα, που έχουν την ρίζα τους. Κόψε την φιλαυτία, δεν έχεις πουθενά να καθρεπτιστείς. Δεν έχεις να σταθείς πουθενά, ως προς την αμαρτία εννοώ. Δεν έχεις ερείσματα της αμαρτίας.

Και ποια είναι τα πάθη που εκπηγάζουν, που βλασταίνουν από την φιλαυτίαν; Λέγει ο άγιος Ησύχιος ο Πρεσβύτερος: «Τέκνα φιλαυτίας εἰσίν (:Τα παιδιά της φιλαυτίας είναι) ἔπαινοι ἐν καρδίᾳ - «Ααα…, με επαινούν»-· αὐταρέσκεια -να θέλω να αρέσω εγώ στον εαυτό μου και να απολαμβάνω. Σας είπα προηγουμένως την λέξιν «ναρκισσισμός». Να σας το πω. Ο Νάρκισσος ήταν ένας νέος, ο οποίος είχε ερωτευτεί τον εαυτόν του. Και ήθελε να τον βλέπει στον καθρέπτη. Δεν υπήρχαν τότε καθρέπτες. Έβαζε μία λεκάνη με νερό και εκαθρεπτίζετο μέσα εις την επιφάνειαν του ηρεμούντος νερού. Και έβλεπε και ξανάβλεπε και συνεχώς ερωτευόταν τον εαυτόν του. Αυτός είναι ο Ναρκισσισμός. Και αυτή είναι η αυταρέσκεια. Να θέλω να αρέσω εις τον εαυτόν μου. Να καμαρώνω τον εαυτόν μου. Να κάθομαι στον καθρέπτη, να βλέπω τον εαυτόν μου, να τον επαινούν ποικιλοτρόπως-· γαστριμαργία -είναι ένα παιδί της φιλαυτίας- πορνεία -αυτό που σας είπα προηγουμένως- κενοδοξία, φθόνος καὶ ἡ κορωνὶς πάντων, ὑπερηφανία». Και η κορωνίδα όλων αυτών είναι η υπερηφάνεια. Και όπως λέγει πάλι ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «Ὁ ἔχων τὴν φιλαυτίαν, δῆλον ὅτι ἔχει πάντα τὰ πάθη (:Είναι φανερό. Εκείνος που έχει την φιλαυτία, έχει όλα τα πάθη)».

Από πού προέρχεται, όμως, η φιλαυτία; Προφανώς έρχεται από ένα αρρωστημένο «εγώ». Το «εγώ» είναι άρρωστο. Το «εγώ» συνιστά την προσωπικότητα. Δεν είναι κακό πράγμα. Αντιθέτως, συνιστά, σας είπα, την προσωπικότητα. Και την αυτοσυνειδησία· ότι «εγώ είμαι ο πατήρ Αθανάσιος». Αυτό συνιστά την αυτοσυνειδησία. Όταν όμως αρρωστήσει αυτό το «εγώ», τότε βγάζει χούγια, επιτρέψατέ μου να το πω έτσι. Δηλαδή αρχίζει να βγάζει πράγματα τα οποία δεν είναι σωστά. Ένα που θα βγάλει είναι… κατ’αρχάς η αρρώστια του «εγώ», λέγεται εγωισμός. Η αρρώστια του «εγώ», λέγεται εγωισμός Ένα πρωτότοκο παιδάκι είναι αυτό που είπαμε· η φιλαυτία. Να αρχίσω να αγαπώ τον εαυτό μου.

Όμως λέγει εδώ ο άγιος Μάξιμος μια ωραία λεπτή παρατήρηση. Προσέξατέ την. Λέγει: «Ἐκ γὰρ τῆς περὶ Θεοῦ ἀγνοίας ἡ φιλαυτία». Από πού γεννιέται; Από την άγνοια του Θεού. Όταν δεν ξέρεις τον Θεό. Γι'αυτό οι πρωτόπλαστοι χωρίστηκαν από τον Θεό και έπεσαν στην αγάπη του εαυτού των. Προσέξτε εδώ. Πολύ προσέξτε αυτό το σημείο. Αποτείνομαι σε εκείνους που θέλουν να λέγονται ευσεβείς άνθρωποι. Αυτό το φαινόμενον της αγνοίας του Θεού και συνεπώς της γεννήσεως της φιλαυτίας, παρατηρείται στη θεολογία του προτεσταντικού κόσμου. Ο Προτεσταντισμός πιστεύει στην ατομική σωτηρία. «Θα σωθώ μόνος μου! Δεν έχω ανάγκη από κανέναν άλλον». Δηλαδή εφόσον μελετά υποκειμενικά και ερμηνεύει υποκειμενικά την Αγία Γραφή…. «Πάρε», λέγει, «διάβασε την Γραφή. Τι θα καταλάβεις; Ό,τι καταλάβεις εσύ. Δεν υπάρχει εκκλησιαστικόν κριτήριον».

Αφού λοιπόν υπάρχει το υποκειμενικό κριτήριο, είναι πολύ φυσικό να δημιουργείται και υποκειμενικό κριτήριο σωτηρίας: «Εγώ θέλω να σωθώ. Άρα δεν θα σωθώ μέσα εις την Εκκλησίαν». Ακούς όμως τι λέγει ο απόστολος Παύλος; Γράφει στους Κορινθίους: «Καθὼς κἀγὼ μὴ ζητῶν τὸ ἐμαυτὸν συμφέρον ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθῶσιν». «Μες στην Εκκλησία, δεν γυρεύω το δικό μου το συμφέρον. Δεν γυρεύω τι, πώς εγώ θα ικανοποιηθώ, αλλά το συμφέρον των πολλών». Έτσι, αυτό το πνεύμα της σωτηρίας έξω της Εκκλησίας, προσέξτε, έξω της Εκκλησίας, σήμερα, κατά τρομερή δυστυχίαν, είναι διάχυτο μέσα εις αυτόν τον ορθόδοξον κόσμον μας. Όταν εκκλησιαζόμαστε, επί παραδείγματι, αγνοούμε ποιος είναι ο πλαϊνός μας. Κάποτε στην αρχαία Εκκλησία, όταν έλεγε ο διάκονος «Τάς θύρας, τάς θύρας» -θα πει «Τις πόρτες, τις πόρτες!»- διότι έπρεπε οι μη βαπτισμένοι, τα μη μέλη της Εκκλησίας, οι κατηχούμενοι έπρεπε να φύγουν. Ο καθένας δεν είχε παρά να κοιτάξει τον πλαϊνό του, τους πλαϊνούς του. Εκείνον που δεν ήξερε ή τον ήξερε ότι δεν είναι βαπτισμένος -δεν μπορούσε να σταθεί κανείς μες στην Εκκλησία. Σήμερα μπαίνει ο πιο άπιστος, ο πιο άθεος, ο πιο αιρετικός μες στην Εκκλησία. Ποιος τον ξέρει; Έρχεται να κοινωνήσει. Ποιος τον ξέρει; Δεν τον ξέρει κανένας. Αυτή λοιπόν η άγνοια που έχομε για τα μέλη της Εκκλησίας. Και το χειρότερο, δεν μας ενδιαφέρουν τα μέλη της Εκκλησίας, ούτε τι κάνουν, ούτε ποιοι είναι, ούτε πού μένουν, ούτε πώς τους λένε.

Όταν έχομε μνημόσυνο, θα το έχετε προσέξει μύριες φορές, γίνεται μετά την απόλυση, αφού τελειώσουν όλα όλα, βάζει «Εὐλογητός» ο ιερεύς για να πει το μνημόσυνον, όλο το εκκλησίασμα φεύγει από μέσα! Γιατί, αδελφοί μου, φεύγετε; «Μα είναι κάποιος που πέθανε και του κάνουν το μνημόσυνο». Ποιοι του το κάνουν; «Οι συγγενείς του». Κάνετε λάθος. Το κάνει η εκκλησιαστική κοινότητα. Και ένα μέλος της εκκλησιαστικής μας κοινότητας, της ενορίας, έφυγε στην άλλη ζωή. Δεν σας ενδιαφέρει αυτό; Θα θέλαμε να βρεθούμε όλοι στη Βασιλεία του Θεού. Εκεί να βρεθούμε, εδώ όχι; Βλέπετε κάτι αντινομίες, βλέπετε ότι ζητάμε την σωτηρία έξω από αυτό που λέγεται Εκκλησία; Θα μείνεις στο μνημόσυνο. «Μα δεν τον ξέρω». Μα είναι βαπτισμένος άνθρωπος και είναι μέλος του σώματος του Χριστού, είναι μέλος της Εκκλησίας.

Το ίδιο πράγμα για την βάφτιση, το ίδιο πράγμα για τον γάμο. Κάποτε ήταν γεγονός η βάφτισις ενός νέου μέλους. Όλη η Εκκλησία συμπαρίστατο. Ένα νέο μέλος εισέρχεται εις την Εκκλησίαν δια της βαπτίσεως. Σήμερα σου λέει: «ιδιωτική υπόθεση». Καλούμε τους συγγενείς, δίνομε κάποιες προσκλήσεις, θα ΄ρθουν εκείνοι να βαπτίσομε το παιδί και τίποτε άλλο. Δεν μας ενδιαφέρει τίποτε περισσότερο…

Όλα αυτά, αγαπητοί μου, είναι ό,τι σας είπα προηγουμένως. Είναι η αντίληψις της σωτηρίας έξω από την Εκκλησία, κατά ιδιωτικόν τρόπον. Χωρίς δηλαδή να μετέχουν οι πιστοί στο όλο σώμα της Εκκλησίας. Ενώ οι Πατέρες της Εκκλησίας ενδιαφέροντο για ολόκληρη την Εκκλησία. Ο Μέγας Βασίλειος έστελνε προς πάσαν κατεύθυνσιν επιστολές, όταν μάθαινε, άκουγε κάτι, κάπου σε κάποια επισκοπή, σε κάποια άκρη του κόσμου, κάτι που δεν ήταν σωστό και ήταν στραβό. Θα του ‘λεγε κανείς: «Κοίταξε την επισκοπή σου». «Όχι. Δεν είναι το θέμα. Θα ποιμάνω την επισκοπή μου αλλά ενδιαφέρομαι για ολόκληρη την Εκκλησία». Πολλοί, φερειπείν, σήμερα δεν εκκλησιάζονται, ισχυριζόμενοι ότι είναι καλοί χριστιανοί, αλλά λένε ότι στην Εκκλησία σκανδαλίζονται. Έτσι έχομε μίαν φίλαυτον αντίληψιν περί της σωτηρίας. Φίλαυτον αντίληψιν. «Εγώ για τον εαυτόν μου, πώς θα σωθώ εγώ. Τι, θα πάω στην Εκκλησία, να βλέπω τον έναν και τον άλλον ή θα ανέχομαι τον κακόν ψάλτην ή τον παράξενον ιερέα; Εγώ θα καθίσω σπίτι μου, εγώ θα σωθώ. Θα κάνω την προσευχή μου και τελείωσε αυτή η ιστορία». Το καταλάβατε; Έχομε μίαν φίλαυτον αντίληψιν περί της σωτηρίας, αγαπητοί. Όταν προσευχόμεθα, ο Κύριος μάς δίδαξε να λέμε «Πάτερ ἡμῶν ». Δεν μας είπε να λέμε «Πάτερ μου». Κι εκείνο το «Πάτερ ἡμῶν», το «ἡμῶν» σημαίνει ότι είναι κοινός ο Πατέρας και κοινή η προσευχή. Αναπέμπομε εις τον Θεόν και Πατέρα.

Ακόμα η Θεία Λειτουργία δεν μπορεί να γίνει με ένα άτομο, ένα πρόσωπο, αλλά με πολλά πρόσωπα. Γιατί; Γιατί δείχνει ότι η σωτηρία είναι μέσα στην Εκκλησία. Γι’ αυτόν τον λόγο, ας το καταλάβομε, ότι η σωτηρία είναι υπόθεσις εκκλησιαστική. Ενώ, αντιθέτως, η φιλαυτία είναι μία υπόθεσις αντιεκκλησιαστική και αντικοινωνική.

Βέβαια η φιλαυτία έχει την μερίδα της πάντοτε, αγαπητοί μου, ανάμεσα στους Χριστιανούς, όμως θα αποτελέσει ένα εξόχως φαινόμενον εσχατολογικόν. Γράφει ο Απόστολος Παύλος στον Τιμόθεο, στη δευτέρα του επιστολή: «Τοῦτο δὲ γίνωσκε (:αυτό να ξέρεις) ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις (:τις έσχατες ημέρες της Ιστορίας) ἐνστήσονται καιροί χαλεποί (:θα σταθούν δύσκολοι καιροί). Ἔσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι (:γιατί οι άνθρωποι θα είναι) φίλαυτοι, φιλάργυροι, ἀλαζόνες, ὑπερήφανοι, βλάσφημοι, γονεῦσιν ἀπειθεῖς, ἀχάριστοι, ἀνόσιοι, ἄστοργοι, ἀκρατεῖς, ἀφιλάγαθοι, φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι». Προσέξτε. Ο χαρακτηρισμός «φίλαυτοι» μπαίνει πρώτος πρώτος. Αν το θέλετε, όλα τα άλλα που ακολουθούν είναι καρποί της φιλαυτίας. Όταν εγώ είμαι ηδονιστικός τύπος, ξέρω γω, δεν ενδιαφέρομαι για τους γονείς μου, όταν είμαι αφιλάγαθος άνθρωπος, όλα αυτά δεν είναι καρποί της φιλαυτίας; Όλα αυτά λοιπόν που σας διάβασα, αγαπητοί μου, είναι γεννήματα της φιλαυτίας. Είναι ό,τι είπε ο Κύριος κάποτε. Ότι «ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν ψυγήσεται». Αυτό είναι. Ακριβώς γιατί οι άνθρωποι θα έχουν γίνει φίλαυτοι. Και η αγάπη θα έχει γίνει ψυγείον. Και οι άνθρωποι θα είναι περιφερόμενα ψυγεία.

Αλλά και η πίστις, και αυτή ακόμη εσχατολογικά, θα έχει μειωθεί. Ο Κύριος είπε: «Καλά, αλλά, πλήν, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου», λέει, «όταν θα έρθει στη Γη, εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς Γῆς;». Γιατί; Διότι η φιλαυτία από τη φύση της είναι μυωπική. Και δεν μπορεί το όμμα, το μάτι του ανθρώπου να διαπερνά το αισθητόν σύμπαν. Και θα μένει μόνο σε ό,τι βλέπει. Και η πίστις θα έχει πεθάνει.

Αγαπητοί μου, η φιλαυτία είναι φαινόμενον θρησκευτικού εκφυλισμού· που περνά ο άνθρωπος από την κοινωνία στην έννοια «άτομο». Μια θαυμασία και πιστοτάτη εικόνα μας έδωσε ο Κύριος εις την παραβολή του άφρονος πλουσίου. Ζει μόνος αυτός και μόνον δια τον εαυτόν του· αγνοώντας και τον Θεό και τους ανθρώπους. Η φιλαυτία είναι ασθένεια βαριάς μορφής· που το φάρμακό της είναι η διαρκής άνθησις της πίστεως, της θεολογίας και της αγάπης. Ο Κύριος θα πει εν ημέρα Κρίσεως: «Ήμουν ασθενής και επεσκέψασθέ με». «Και ήρθατε και με βρήκατε»· που δείχνει ότι στο πρόσωπο του συνανθρώπου- η Θεολογία- υπάρχει ο Χριστός, υπάρχει η πίστις, υπάρχει η αγάπη. Και δεν υπάρχει η φιλαυτία. Αλλά θα πει: «Ήμουν άρρωστος και δεν ήρθατε σε μένα». Το αντίστροφο· που θα πει: «Είσαστε πεπληρωμένοι, γεμάτοι από φιλαυτία». Ο Θεός, από αγάπη, αγαπητοί μου, «ἐξῆλθεν» από τον εαυτόν Του, και δημιούργησε το παν, τον ορατόν και αόρατον κόσμον. Άλλη μία φορά ο Θεός «εξέρχεται» από τον εαυτόν Του και ενανθρωπίζει. Πάλι από αγάπη. Η φιλαυτία δεν υπάρχει στον Θεό. Και οφείλει να μην υπάρχει ούτε εις τον άνθρωπον. Εξάλλου, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, «ἡ ἀγάπη οὐ ζητεῖ τά ἑαυτῆς», «δεν γυρεύει τα δικά της». Και όπου υπάρχει η αγάπη, υπάρχει κι ο Θεός. Και όπου υπάρχει ο Θεός, η φιλαυτία έχει πεθάνει. Και πρέπει και οφείλει η φιλαυτία, αγαπητοί μου, να πεθάνει.

375η ομιλία στην κατηγορία « Ὁμιλίαι Κυριακῶν ».

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ὁμιλίαι Κυριακῶν " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/omiliai-kyriakvn
↕️
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/blog-post_25.html?m=1

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸📜 Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%94%B9%E1%BD%89%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1%CE%B9%20%CE%9A%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%B1%CE%BA%E1%BF%B6%CE%BD.?m=1

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

🔸Μεταφορά της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας σε ηλεκτρονικό κείμενο και επιμέλεια: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.

💠Πλήρης απομαγνητοφωνημένες σειρές ομιλιών (Βιβλία).
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/search/label/%F0%9F%92%A0%CE%A0%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%B7%CF%82%20%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AD%CF%82%20%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CE%BD%20%28%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1%29.?m=1

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

18 Νοεμβρίου 2023

Ἡ Φρόνησις (β΄ ἔκδοσις)

†. Την αφορμή, αγαπητοί μου, της παραβολής του άφρονος πλουσίου, που ακούσαμε σήμερα ως ευαγγελική περικοπή, έδωσε κάποιος νεαρός, που ζήτησε από τον Κύριον να σταθεί μεριστής της πατρικής περιουσίας. Μεταξύ αυτού και του μεγαλυτέρου του αδελφού. Ο Κύριος φυσικά αρνήθηκε. «Ποιος», λέει, «με έβαλε μεριστήν σας ή δικαστήν σας;» κ.λπ. Διέκρινε όμως στον νεαρόν αυτόν μία πλεονεξία· που ερχόταν να αντιμετωπίσει την πλεονεξία του μεγαλυτέρου αδελφού. Βλέπετε, ήρθαν σε σύγκρουση δύο πλεονεξίες. Κατά τον νόμο, βέβαια, ο μεγαλύτερος έπαιρνε μεγαλύτερο μερίδιο, επειδή υποτίθεται ότι αυτός κρατούσε τους γονείς του. Όμως στο βάθος ήταν σύγκρουσις δύο πλεονεξιών.

Τότε ο Κύριος, αφού διέκρινε αυτό το πάθος και μάζεψε και τον κόσμο γύρω, γιατί αντελήφθησαν περί τίνος επρόκειτο, είπε την παραβολήν του άφρονος πλουσίου, που, όπως σας είπα, ακούσαμε σήμερα, για να δείξει πόσο φοβερό πάθος είναι η φιλαργυρία. Η φιλαργυρία, όχι με την έννοια που λέμε σήμερα, της τσιγκουνιάς, αλλά με την έννοια της αγάπης προς τα χρήματα. Αυτό που λέμε εμείς σήμερα η φιλοχρηματία. Να αγαπάει κανείς τα χρήματα. Και έρχεται βέβαια να συνδράμει σε αυτό το πάθος και η πλεονεξία.

Η παραβολή είναι κατάφορτη βέβαια από σπουδαιότατα νοήματα, αλλά εμείς θα μείνουμε μόνο σε έναν χαρακτηρισμό που έδωσε ο Κύριος, που δίδει μάλλον ο Θεός, όπως φαίνεται μες στην παραβολή, εις τον πλεονέκτη και ανελεήμονα εκείνον πλούσιον. Τον απεκάλεσε ο Ίδιος ο Θεός, «ἂφρονα». Τι του είπε; «Ἂφρον», «Άμυαλε, που δεν έχεις μυαλό. Εγώ σε έκανα κατ’ εικόνα δική μου. Κι εσύ δεν έχεις μυαλό». «Ἂφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ -Ποιοι απαιτούν; Οι δαίμονες-·ἃ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;». «Εκείνα δε τα οποία έχεις ετοιμάσει, κατά το ‘’Καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας καὶ μείζονας οἰκοδομήσω, κι εκεί θα βάλω τα γεννήματά μου και θα πω εις την ψυχήν μου: ‘’Ψυχή μου έχεις για πολλά χρόνια να φας και να πιεις. Φάγε, πίε, εὐφραίνου ἀναπαύου ’’, όλα αυτά τι θα γίνουν;».

Αν προσέξομε, ο χαρακτηρισμός του «ἂφρονος», είναι φοβερός. Και αλίμονο στον άνθρωπο που δεν έχει βέβαια φρόνηση. Καλό θα ήταν όμως να δούμε αυτήν την αρετήν της φρονήσεως, σαν πράγματι αρετή αναγκαιοτάτη.

Τι είναι η φρόνησις; Πριν απαντήσομε, θα λέγαμε ότι είναι η πρώτη και κορυφαία, μαζί με άλλες τρεις αρετές, που συνιστούν την βάσιν και το κεφαλάρι και την πηγή όλων των αρετών, που οφείλουν να κοσμούν τον άνθρωπον. Αυτές είναι: Η φρόνησις, η σωφροσύνη, η ανδρεία και η δικαιοσύνη.

Η φρόνησις αναφέρεται εις την περιοχήν της νοήσεως. Η σωφροσύνη αναφέρεται στην περιοχή της καρδίας και του συναισθήματος. Η ανδρεία κινείται στην περιοχή της βουλήσεως. Σ’ αυτό το τριμερές, θα λέγαμε, της ψυχής, τρεις συμπεριφορές της ψυχής. Και η δικαιοσύνη, δεν είναι η γνωστή μας δικαιοσύνη. Είναι η αρετή της διακρίσεως· η οποία ισοσταθμίζει και θέτει σε αρμονία τις τρεις πρώτες αρετές. Να μην είναι μία από τις τρεις αναφερθείσες περισσότερο ή ολιγότερο από κάποιαν άλλη. Αλλά πρέπει να είναι ισοσταθμισμένες. Αυτή είναι η δικαιοσύνη: η διάκρισις να έχουν ίσον ύψος, ισοϋψείς αρετές.

Λοιπόν, τι είναι η φρόνησις; Συνδέεται βέβαια με την ευφυΐα. Αλλά δεν είναι η ευφυΐα. Συνδέεται και με την σοφία. Αλλά δεν είναι η σοφία. Λέγει ο Μέγας Βασίλειος: «Διπλοῦν ἐστὶν τὸ τῆς φρονήσεως ὄνομα(:Το όνομα, λέγει, της φρονήσεως είναι διπλοῦν). Ἡ μὲν γὰρ τὶς ἐστὶν φυλακὴ τοῦ οἰκείου συμφέροντος, οἶα ἡ τοῦ ὄφεως, τὴν κεφαλὴν ἑαυτοῦ συντηροῦντος». «Η μία», λέγει, «πλευρά της φρονήσεως είναι εκείνη η οποία φροντίζει δια τα ίδια συμφέροντα. Όπως ο όφις, ήταν», λέει, «φρονιμότατος», δηλαδή είχε μυαλό. Αυτό θα πει. Και ήταν το φρονιμότερον ζώον μέσα εις τον Παράδεισον. Και είναι γνωστό ότι το φίδι, όταν αντιληφθεί κίνδυνον, προσπαθεί να περισώσει την κεφαλή. Διότι αν κοπεί ένα μέρος της ουράς, ξαναγίνεται. Ενώ όταν συντριβεί η κεφαλή, τελείωσε. Γι’ αυτό λοιπόν η φρόνησις αναφέρεται εις το ίδιον συμφέρον. Δηλαδή εις την ιδίαν ύπαρξιν, εις την συντήρησιν της ιδίας υπάρξεως. «…ἡ δὲ ἀληθὴς φρόνησις– συνεχίζει ο Μέγας Βασίλειος- διάγνωσις ἐστὶν τῶν ποιητέων καὶ οὐ ποιητέων». «Αλλά τι είναι», λέγει, «η αληθής φρόνησις; Η άλλη πλευρά. Το να διακρίνει κανείς, να διαγνώσει κανείς, τι πρέπει να κάνει και τι δεν πρέπει να κάνει»- ᾗ (:τῇ ὁποίᾳ) ὁ ἀκολουθῶν οὐδέποτε τῷ τῆς κακίας περιπαρήσεται». «Αν κανείς ακολουθεί την φρόνησιν, ποτέ», λέει, «δεν θα εμπλακεί σε ατυχήματα» (του ρήματος «περιπείρω»). Σπουδαίο αυτό. Να ξέρεις πώς θα κανονίσεις τα πράγματα. Δηλαδή είναι ο ρυθμιστής και της ευφυΐας, θα έλεγα ακόμα, και της σοφίας. Η σοφία ξέρετε πώς δύναται να χαρακτηριστεί; Σαν μία αποθήκη με πλούσιον υλικόν. Με ένα ντεπόζιτο γεμάτο, ας πούμε, πετρέλαιο για την σόμπα, να το πω έτσι. Τι είναι εκείνο που θα ρυθμίσει πώς θα χρησιμοποιηθεί αυτό το υλικό; Λέμε, στο αυτοκίνητο ή στη σόμπα πετρελαίου, είναι το καρπυρατέρ κ.τ.λ. Αυτό θα ρυθμίσει. Αυτό λοιπόν λέγεται φρόνησις: πώς θα ρυθμίσω την υπάρχουσα εις εμένα ευφυΐα, την υπάρχουσα εις εμένα σοφία.

Ακόμη, η «Προς Διόγνητον» επιστολή, είναι ένα αρχαίο βιβλίο, πολύ αρχαίο, συνιστά το εξής: «Ἴδε (: «Δες», λέει) μὴ μόνον τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ καὶ τῇ φρονήσει». «Να μη βλέπεις μόνο με τα μάτια, αλλά να βλέπεις και με τη φρόνηση. Όχι όπως βλέπεις τα πράγματα. Αλλά όπως η φρόνησή σου σού υπαγορεύει». Είναι. άρα, η φρόνησις οι έσω οφθαλμοί της ψυχής. Τι είναι η φρόνησις; Ο νους, τα μάτια της ψυχής.

Την φρόνησιν, ο Μεθόδιος Ολύμπου την αποκαλεί «διορατικὸν ὀφθαλμόν». Να μπορείς να είσαι διορατικός και να βλέπεις πιο πέρα από εκείνο το οποίο δεν φαίνεται. Ο δε Κλήμης ο Αλεξανδρεύς λέγει ότι είναι «δύναμις ψυχῆς θεωρητικὴ τῶν ὄντων». Είναι μία δύναμις της ψυχής, που μπορεί να διακρίνει τις διαφορές. Ακόμη, κατά τον αυτόν, Κλημέντα, είναι πολυμερής. Έχει πολλές πλευρές. Και παίρνει ποικίλα ονόματα: «Νόησις», «γνῶσις τε καὶ σοφία καὶ ἐπιστήμη», «πίστις», «δόξα ὀρθή», «τέχνη», «ἐμπειρία». Όλα μαζί κάνουν αυτό που λέμε φρόνηση. Ή, αναλυομένη η φρόνησις, δίδει αυτές τις επιμέρους θέσεις.

Η φρόνησις είναι η πρώτη αρετή, όπως σας είπα. Αλλά και η συνισταμένη και ο καρπός των άλλων αρετών. Α, επί παραδείγματι, σ’ αυτόν τον πλούσιο της παραβολής… Άνθρωπε, τι λες; Έχεις κείμενα ἀγαθὰ πολλά εἰς ἔτη πολλά… Άνθρωπε, θα πεθάνεις. Άνθρωπος είσαι. Αλλά επειδή του έλειπε η φιλανθρωπία, η ελεημοσύνη, η αγάπη, δεν μπορούσε να ιδεί. Και νόμιζε ότι θα μπορούσε έτσι να φροντίζει μόνο για τον εαυτό του. Βλέπετε λοιπόν ότι είναι η συνισταμένη και ο καρπός των αρετών η φρόνησις.

Ο Ιερός Χρυσόστομος μάς λέγει ότι «πηγὴ ὄντως καὶ ῥίζα φρονήσεως ἐστὶ ἡ ἀρετή». Αυτό που είπαμε. Και αφού ο άνθρωπος είναι εικόνα του Χριστού, ο Χριστός είναι η πηγή της φρονήσεως δια τον άνθρωπον. Ο Χριστός είναι η πηγή της φρονήσεως δια τον άνθρωπον. Πρέπει να ζητά ο πιστός από τον Χριστόν φρόνησιν. Να είμαι ακριβέστερος: «Χριστέ μου, Εσένα θέλω. Γιατί, αν Εσένα έχω, τότε έχω και την φρόνησιν. Αν δεν έχω Εσένα, τότε δεν έχω ούτε την φρόνησιν». Κάποτε επέπληξε ο Κύριος τους μαθητάς Του και τους είπε: «Ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοι ἐστέ;». Δηλαδή, «Δεν έχετε μυαλό;». Γιατί λέγανε…Τι λέγανε; «Δεν πήραμε ψωμί μαζί μας». «Καλά, δεν σας δίδαξε τίποτε το θαύμα του χορτασμού των πεντακισχιλίων;». Τους επιπλήττει. Γιατί; Γιατί αποτελεί κύριον σημείον της ἐν ἡμῖν εικόνος του Χριστού. Του Χριστού, προσέξτε. Του Χριστού. Δεν έκανα λάθος. Δεν είπα «του Θεού». Του Χριστού.

Ο δε Ωριγένης γράφει τα εξής (εκκλησιαστικός συγγραφεύς): «Εὑρήσεις ἐν ταῖς Παροιμίαις λεχθὲν(«Στο βιβλίο των Παροιμιών», λέγει, στην Παλαιά Διαθήκη, θα βρεις γραμμένο το εξής:) Ὁ Θεὸς ἡτοίμασεν δὲ οὐρανοὺς ἐν φρονήσει(:Ο Θεός – λέει- ετοίμασε τους ουρανούς με φρόνησιν). Ἔστιν οὗν τις φρόνησις Θεοῦ, ἵνα μὴ ζῆ τί εἰ μὴ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Πάντα γὰρ ὅσα τοῦ Θεοῦ τοιαῦτα ἐστίν. Ὁ Χριστὸς ἐστίν. Οὕτως, φρόνησις Αὐτὸς ἐστὶν Θεοῦ». Πώς έγινε το σύμπαν; Αυτό το «Ο Θεός ετοίμασε τους ουρανούς με φρόνηση». Τους ουρανούς Του τους ετοίμασε δια του Ιησού Χριστού, δια του Θεού Λόγου. Συνεπώς, όταν λέμε «η φρόνησις του Θεού» είναι ο Ιησούς Χριστός. Είναι ο Θεός Λόγος. Ο μετέπειτα Ιησούς Χριστός. Βλέπετε λοιπόν; Έχω τον Χριστόν; Έχω φρόνηση. Δεν έχω τον Χριστόν; Δεν έχω φρόνησιν.

Αλλά και ο Μέγας Αθανάσιος λέγει: «Ὁ ἄρα τοῦ Θεοῦ Υἱός, οὗτος ἐστὶν ὁ Λόγος καὶ ἡ σοφία, Αὐτὸς ἡ φρόνησις καὶ ἡ ζῶσα βουλή». «Ώστε, λοιπόν», λέγει, «ο Υιός του Θεού είναι ο Λόγος, η Σοφία, η Ενυπόστατος Σοφία, Αυτός είναι η φρόνησις, Αυτός είναι η ζωντανή, ζώσα βουλή του Θεού».

Όταν κατά την παραβολή του πλουσίου, που ακούσαμε, αγαπητοί, ο Κύριος είπε εκείνο το «ἂφρον», «άμυαλε», είναι σαν να του έλεγε: -γιατί ξέρετε, πρέπει να πηγαίνομε στο βάθος των πραγμάτων-· είναι σαν να του έλεγε: «Συ, που δεν έχεις τον Λόγον του Θεού, δεν έχεις τον Υιόν του Θεού. Συ, δεν έχεις Εκείνον που είναι η Σοφία και η Φρόνησις». Η Ενυπόστατος. Και ως φρόνησις και ως Σοφία. Ενυπόστατος θα πει πρόσωπον. Γιατί ούτε η φρόνησις, ούτε η σοφία, δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Οι αρχαίοι Έλληνες την φρόνηση και την σοφία τις θεωρούσαν αφηρημένες έννοιες. Δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Αλλά ανήκουν σε ένα πρόσωπο. Στον Υιόν του Θεού. Τον Ιησούν Χριστόν. Γι’αυτό λέγεται η Ενυπόστατος Σοφία. Η Σοφία του Θεού, που είναι πρόσωπον.

Ο Κύριος ονόμασε τον άνθρωπο που ακούει και εφαρμόζει τον λόγο Του με άνδρα φρόνιμον. Έτσι τελειώνει μάλιστα με μια παραβολή, μικρή παραβολή η επί του Όρους ομιλία του Κυρίου, που κτίζει επάνω εις την πέτραν. Και ποιος είναι, τι είναι η πέτρα; Ο Χριστός. Και η οικοδομή Του είναι ανθεκτική στην αιωνιότητα. Μην ξεχνάτε, σε μιαν άλλη παραβολή, την παραβολή των πέντε παρθένων, «Αἱ πέντε», λέγει, «ἦσαν μωραί, αἱ πέντε φρόνιμοι». Οι μωρές παρθένες, οι ανόητες, οι στερούμενες της φρονήσεως, έμειναν απέξω. Χάνεις την Βασιλεία του Θεού. Μένεις απέξω.

Η φρόνησις είναι το αντίθετο, λοιπόν, της μωρίας. Πόσες φορές είπε ο Χριστός στους Φαρισαίους, στους Γραμματείς: «Μωροί καί τυφλοί». «Σεις που έχετε μωρίαν, σεις που έχετε τύφλωσιν πνευματικήν. Δηλαδή δεν έχετε φρόνησιν». Πόσο τους επέπληξε ο Κύριος τους Φαρισαίους και τους Γραμματείς και τους νομικούς.

Έτσι, λέγει ο Θεοδώρητος, ένας εκκλησιαστικός συγγραφεύς: «Εἶναι ἡ φρόνησις τοῦ ἐν ἡμῖν λογικοῦ ἡ ἐγρήγορσις». Είναι η ετοιμότητα του λογικού μας. Και ο ίδιος ο Κύριος εντέλλεται· είναι στο κατά Ματθαίον: «Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις». «Γίνετε», λέει, «φρόνιμοι σαν τα φίδια». Ο Θεός έκανε με κάποιες αρετές τα ζώα. Σ’ αυτό το ζώο εκείνο, σε εκείνο το ζώο εκείνο. Και ακόμη αν θέλετε, έδωσε και ελαττώματα στα ζώα. Δεν φταίνε. Ούτε έπαινον έχουν δια τις αρετές, ούτε κατηγορία δια τις ελλείψεις. Κι όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος, ο Θεός έκανε το ζωικό βασίλειο για να διδάσκει τον άνθρωπο. Αλλά λέει ένας ερμηνευτής ότι είναι κατάντημα δια τον άνθρωπο αν πρέπει να παίρνει παραδείγματα από τα ζώα. «Έλα εδώ τεμπέλη», λέει η Αγία Γραφή, «δες το μυρμήγκι, δες τη μέλισσα». Αλλά είναι ντροπή να σκύψω να δω τη μέλισσα, να σκύψω να δω το μυρμήγκι, γιατί είμαι τεμπέλης.

Οι πρωτόπλαστοι, αγαπητοί, δεν ενεργοποίησαν την φρόνησιν. Γιατί; Επειδή τους πρόφθασε η επιθυμία, η πονηρά επιθυμία. Έτσι το λογικό τους δεν ήτο σε εγρήγορση. Για να μπορούν να διαθέτουν φρόνησιν. Εκείνο που πραγματικά, κυριολεκτικά καταστρέφει την φρόνησιν, αν υπάρχει, ή δεν την αφήνει να αναπτυχθεί, είναι τα πάθη. Μην το ξεχνούμε. Επηρεάζουν τα πάθη την φρόνησιν. Σίγουρα. Πολλές φορές βλέπομε καταστάσεις ανθρώπων, παίρνουν αποφάσεις, υψηλά ισταμένων και λέμε: «Καλά, δεν έχουν λίγο μυαλό αυτοί οι άνθρωποι!». Έχουνε μυαλό. Αλλά τα πάθη σκοτίζουν το μυαλό και δεν μπορούν να σκεφθούν.

Πάλι το Πνεύμα το Άγιον μάς προτρέπει και μας λέγει στο βιβλίο των Παροιμιών: «Ζητήσατε φρόνησιν». «Αναζητήσατε την φρόνησιν». Να βρει κανείς γυναίκα φρόνιμη; Λέγει πάλι στο βιβλίο των Παροιμιών: «Ποιος», λέει, «βρήκε γυναίκα ανδρεία;». Ανδρεία θα πει πολλά πράγματα. Πρώτο η φρόνηση. Βρήκε τέτοια γυναίκα; Φρόνιμη; «Βρήκε θησαυρόν». Ναι. Θησαυρόν. Στο βάθος σημαίνει: «Ζητήσατε την Ενυπόστατον Σοφίαν». Όταν λέγει το Πνεύμα του Θεού: «Ζητήσατε φρόνησιν». Γι’αυτό, όταν ετοιμάζει η Ενυπόστατος Σοφία το μεγάλο της τραπέζι, διαβάζομε πάλι, στο βιβλίο της Σοφίας Σολομώντος– λέει: «Καλεῖ μετὰ ὑψηλοῦ κηρύγματος» και λέει στους ανθρώπους: «Ὃς ἐστὶν ἄφρων(: Όποιος είναι άφρων) ἐκκλινάτω πρὸς μὲ(:ας ξεκόψει από τον δρόμο του να ‘ρθει σε μένα). Καὶ τοῖς ἐνδεέσι φρενῶν εἶπεν(:Κι εκείνοι που ΄ναι φτωχοί στις φρένες, στο μυαλό, τους είπε): Ἔλθετε, φάγετε τὸν ἐμὸν ἄρτον καὶ πίετε οἶνον, ὀν ἐκέρασα ὑμῖν. Ἀπολείπετε ἀφροσύνην(:Αφήστε την αφροσύνην), ἵνα εἰς τὸν αἰῶνα βασιλεύσητε καὶ ζητήσατε φρόνησιν καὶ κατορθώσατε ἐν γνώσει σύνεσιν». Δεν το μεταφράζω, είναι εύκολο. Είδατε; Ποιος καλεί; Η Ενυπόστατος Σοφία. Ποιος; Ο Χριστός. Η πηγή της φρονήσεως. Γι’αυτό πάλι λέγει η Γραφή: «Μακάριος ὃς εὗρε φρόνησιν», λέγει η Σοφία Σειράχ.

Και τέλος, ο συγγραφεύς του Δ΄ βιβλίου των Μακκαβαίων παρατηρεί: «Κυριωτάτη δὲ πάντων ἡ φρόνησις». Κυριωτάτη. Στην κορυφή. Εκεί είναι μάλιστα, εις το Δ΄Μακκαβαίων, οι τέσσερις αναφερθείσες αρετές που προηγουμένως σας είπα. Έτσι, κυριωτάτη λοιπόν είναι η φρόνησις. Κορυφαία.

Και όσο υπάρχει ευσέβεια, τότε είναι αδιάπτωτος η ρίζα της φρονήσεως· που είναι η αρετή, όπισθεν της οποίας είναι ο Χριστός. Και όταν η φρόνησις δεν υπάρχει, τότε γι’ αυτόν τον άνθρωπον δεν υπάρχει ο Θεός. Βαρύς ο λόγος; Ο Κύριος το είπε: «Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ -είναι στὸν 13ον Ψαλμόν. Το Πνεύμα το Άγιον το είπε -«Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ(:στον νου του) οὐκ ἔστι Θεός». Πότε είπε «Οὐκ ἔστι Θεός»; Δηλαδή «δεν υπάρχει ο Θεός». Ο άφρων, ο άμυαλος. Εκείνος λοιπόν που λέγει ότι δεν υπάρχει ο Θεός, είναι άμυαλος, είναι άφρων. Δεν έχει μυαλό. Γιατί αν είχε μυαλό, ποτέ δεν θα έλεγε: «Δεν υπάρχει ο Θεός».

Αναφέρει ο προφήτης Βαρούχ ότι εκείνοι οι προϊστορικοί γίγαντες, είναι στο 3^ο του κεφάλαιο, χάθηκαν. Ένας ήταν απ’ αυτούς από τους σωζομένους ήταν και ο Γολιάθ. «Χάθηκαν», λέει, «γιατί δεν είχαν φρόνηση». Ακούστε να σας το διαβάσω. Δεν θα σας το ερμηνεύσω περισσότερο. Δεν έχομε χρόνο δηλαδή: «Ἐκεῖ ἐγεννήθησαν οἱ γίγαντες οἱ ὀνομαστοὶ οἱ ἀπ’ ἀρχῆς, γενόμενοι εὐμεγέθεις(:τεράστιοι – μεγάλο σώμα, δυνατό σώμα, σαν κάπου περίπου με τους συγχρόνους μας αθλητάς) ἐπιστάμενοι πολέμου(:γνωρίζοντες να πολεμούν). Οὐ τούτους ἐξελέξατο ὁ Θεὸς οὐδὲ ὁδὸν ἐπιστήμης ἔδωκεν αὐτοῖς· καὶ ἀπώλοντο παρὰ τὸ μὴ ἔχειν φρόνησιν». Χάθηκαν γιατί δεν είχαν φρόνησιν. Είπα για τους αθλητάς. Ξέρετε ότι πολλοί από τους αθλητάς μας, φροντίζουν πάρα πολύ το σώμα τους, όχι το μυαλό τους. Και με τον τρόπον αυτόν, αγαπητοί μου, αναπτύσσεται ο λεγόμενος «βιταλιστικός άνθρωπος». ‘’Vita’’ θα πει ζωή, λατινικά. Ο «βιταλιστικός» άνθρωπος, ο «ζωικός» άνθρωπος. Να το πω πιο έτσι; Ο ζωώδης άνθρωπος. Τι κρίμα! Τι κρίμα!

Και οι λαοί που δεν έχουν φρόνησιν, χάνονται ιστορικά. Πολλές φορές ο Θεός απεκάλεσε τον λαόν Του του Ισραήλ, τον απεκάλεσε «μωρόν». «Μωροί», λέγει, «είσαστε;». Αγαπητοί, η φρόνησις είναι μεγίστη αρετή. Και συνεπώς «Μακάριος ἄνθρωπος ὃς εἶδε φρόνησιν», λέει το βιβλίον των Παροιμιών. Αλλά η φρόνησις πρέπει να προέρχεται από τον Θεό. Γιατί; Γιατί σ’ αυτήν αντιτάσσεται η ανθρωπίνη φρόνηση, που τις πιο πολλές φορές είναι έξω από την σώζουσα φρόνησιν. Γι’ αυτήν, μάλιστα, την κοσμικήν φρόνησιν, ο Χριστός είπε μία παραβολή. Δεν είναι της ώρας. Ας πούμε: «Πού θα επενδύσω τα χρήματά μου;». Φρόνησις είναι. Αλλά δεν είναι σώζουσα φρόνησις.

Ακόμη, αν θέλετε, έχομε και την δαιμονικήν φρόνησιν. Γι΄ αυτό ο διάβολος πήρε την μορφήν του φιδιού και ήρθε στους πρωτοπλάστους. Έχομε και την δαιμονικήν φρόνησιν. Προσέξτε επάνω σ’ αυτό. Διότι απλούστατα ο διάβολος πρέπει να διαθέτει μίαν φρόνησιν για να σε εξαπατήσει. Αλλά θα σε εξαπατήσει για την απώλειά σου. Θα εξαπατήσει και για την δική του την απώλεια. Αυτή είναι η δαιμονική φρόνησις.

Εμείς, ας ζητούμε, αγαπητοί, επιμόνως από τον Κύριον την δική Του την φρόνηση, την θείαν φρόνησιν· πίσω από την οποίαν είναι Αυτός ο Ιησούς Χριστός, όπως σας εξήγησα. Ή , αν θέλετε, να γνωρίζομε περισσότερο και περισσότερο τον Ιησούν Χριστόν. Είναι εκείνο που λέγει ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιώντας την εξής λέξη: «Εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ». Δεν λέει «εἰς γνῶσιν». Λέει «εἰς ἐπίγνωσιν». Δηλαδή σε μια βαθιά και καλή γνώση πρέπει να φτάσομε να γνωρίσομε τον Ιησούν Χριστόν. Τότε, εάν έχομε τον Χριστόν ἐν ἐπιγνώσει, τότε, αγαπητοί, τότε θα έχομε αποκτήσει την τόσο σπουδαία και αναγκαιοτάτην φρόνησιν.

701η ομιλία στην κατηγορία
« Ὁμιλίαι Κυριακῶν ».

► Όλες οι ομιλίες της Κατηγορίας :
" Ὁμιλίαι Κυριακῶν " εδώ ⬇️
https://arnion.gr/index.php/diafora-uemata/omiliai-kyriakvn
↕️
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40r0WAxMpRb0tx6ts1zsQWMh

Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

Μεταφορά της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας σε ηλεκτρονικό κείμενο και επιμέλεια: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=1

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†.Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.

20 Νοεμβρίου 2022

Μήπως ἔχω ἀφροσύνη;

†. Εἶναι βαρὺ νὰ σοῦ δίνει ὁ Θεὸς τὸν χαρακτηρισμὸ ὅτι εἶσαι ἄφρων, ἄμυαλος, ἀγαπητοί μου. Ὁ Θεὸς χαρακτηρίζει μὲ ἐπαίνους τὸν ἄνθρωπον, ὅταν εἶναι σωστὸς ἄνθρωπος, ὅπως τὸν θέλει ὁ Θεός. Ἀλλὰ καὶ ἀποδίδει βαρεῖς χαρακτηρισμούς, ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀποκλίνει ἀπὸ τὸ θέλημα τὸ δικό Του. Καὶ τοῦτο φαίνεται στὴν παραβολὴ τοῦ ἄφρονος πλουσίου ποὺ ἀκούσαμε σήμερα, ἀγαπητοί, στὴν εὐαγγελική μας περικοπή.

Μᾶς λέγει ὁ Κύριος στὴν παραβολὴ αὐτὴ ὅτι ἑνὸς ἀνθρώπου τὰ χωράφια ἐκείνη τὴ χρονιὰ εἶχαν ἐξαιρετικὴ εὐφορία. Καὶ ὁ ἄνθρωπος αὐτός, σημειώνει, ἦταν πλούσιος. Ἔπεσε λοιπὸν σὲ περίσκεψη. Ἐσκέπτετο ποῦ θὰ μποροῦσε νὰ ἀποθηκεύσει τὴν καινούρια του σοδειά. Βλέπετε; Ἔπεσε σὲ μέριμνα. Ὅπως βλέπετε, σὲ μέριμνα πέφτει καὶ ὁ φτωχός. Καὶ ὁ φτωχὸς καὶ ὁ πλούσιος. Καὶ οἱ δύο κατηγορίες πέφτουν σὲ μία μέριμνα. Ὁ ἕνας λέει: «Τί θὰ φάω;». Ὁ ἄλλος λέγει: «Ὅλα αὐτὰ ποὺ ἔχω, πῶς θὰ τὰ φάω;».

Ὡστόσο, ὁ πλούσιος, δὲν σκέφτηκε νὰ δώσει ἀπὸ τὴ σοδειὰ τῆς προηγουμένης χρονιᾶς στοὺς φτωχούς, ἀλλὰ ἤθελε νὰ συγκεντρώσει ὅ,τι εἶχε σὲ καινούριες ἀποθῆκες. Τὸν πλούσιο τὸν χαρακτηρίζει, τὸν πλούσιον ἐννοεῖται τῆς παραβολῆς, τὸν χαρακτηρίζει ἡ φοβερὴ φιλαυτία, ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν ἑαυτόν του. Καὶ φαίνεται αὐτὸ ἀπὸ τὴν λεκτικὴ διατύπωση τῆς ὅλης παραβολῆς, μὲ τὴν ἐπανάληψη τῆς ἀντωνυμίας «μου». «...Καὶ συνάξω ἐκεῖ πάντὰ τὰ γενήματά μου καὶ τὰ ἀγαθά μου, καὶ ἐρῶ τῇ ψυχῇ μου· ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ κείμενα εἰς ἔτη πολλά· ἀναπαύου, φάγε, πίε, εὐφραίνου». Βλέπετε; «Τὰ ἀγαθά μου. Τὰ δικά μου. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τί κάνουν οἱ ἄλλοι. Μὲ ἐνδιαφέρει τί κάνω ἐγώ. Πῶς ἐγὼ θὰ καλοπεράσω». Οὐδεμία σκέψις γιὰ φιλανθρωπία, γιὰ παρουσία πλησίον.

Ὅμως τὴν νύχτα ἐκείνη ποὺ ἔκανε αὐτὲς τίς φίλαυτες σκέψεις, ὅπως μᾶς παρουσιάζει ὁ Κύριος στὴν παραβολή, ἐμφανίζεται ὁ Θεὸς στὸν ὕπνο του καὶ τοῦ λέγει: «Ἂφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ· ἃ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;». «Ἄμυαλε, ἂφρον, ἄμυαλε, αὐτὴ τὴ νύχτα ζητᾶνε τὴν ψυχή σου -Ποιοί; Οἱ δαίμονες- . Ἐκεῖνα ὅλα ποὺ ἔχεις ἑτοιμάσει, σὲ ποιόν θὰ μείνουν;».

Φοβερή, ἀγαπητοί μου, ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ. Φοβερὸς καὶ ὁ χαρακτηρισμὸς «ἄφρων». Νὰ σὲ πεῖ ὁ Θεὸς «ἄφρων»... Μποροῦμε ἀλήθεια νὰ συλλάβομε νὰ μᾶς λέγει ὁ Θεὸς αὐτὸν τὸν χαρακτηρισμόν; Μποροῦμε νὰ τὸ συλλάβομε αὐτὸ τί σημαίνει; Ἀλλὰ τί σημαίνει ἄφρων; Εἶναι τὸ ἀντίθετον τοῦ ἔμφρονος ἀνθρώπου. Ἡ ἀφροσύνη εἶναι τὸ ἀντίθετον τῆς φρονήσεως. Αὐτὸς ποὺ δὲν εἶναι συνετός, αὐτὸς ποὺ δὲν εἶναι φρόνιμος, αὐτὸς εἶναι ὁ ἄφρων. Εἶναι ἀπὸ τὸ στερητικὸ ἅ-, ὅπως λέμε στὴ Γραμματική, ἀλλὰ καὶ τῆς λέξεως «φρήν- φρενός», δηλαδὴ μυαλό, τοῦ μυαλοῦ, δηλαδὴ χωρὶς μυαλό, χωρὶς φρόνηση, ἄμυαλος.

Εἶναι γνωστὸ ὅτι στὸν ἄνθρωπον ὑπάρχουν τέσσερις κεφαλαιώδεις ἀρετές· ἀπὸ τίς ὁποῖες ἐκπηγάζουν ὅλες οἱ ἀρετές. Πολλὲς φορὲς ἔχω ἀναφερθεῖ στὶς ὁμιλίες μου γι᾿ αὐτὲς τίς κεφαλαιώδεις ἀρετές. Δὲν πειράζει ἂν τίς ξαναποῦμε, διότι ἕνα κήρυγμα δὲν εἶναι ἕνα διακοσμητικὸ στοιχεῖο, ἀλλὰ εἶναι ἕνα μάθημα, εἶναι μία κατήχηση. Καὶ ὅπως ὁ ἐκπαιδευτικὸς στὸ σχολειὸ λέει καὶ ξαναλέει καὶ ξαναλέει τὰ ἴδια πράγματα, μὲ σκοπὸ ὄχι νὰ ἀρέσει εἰς τοὺς μαθητάς του ἀλλὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγει νὰ ἐμπεδωθοῦν εἰς τὴν γνῶσιν τῶν μαθητῶν του. Εἶναι λοιπὸν ἡ φρόνησις, ἡ σωφροσύνη, ἡ ἀνδρεία καὶ ἡ δικαιοσύνη. Αὐτὰ τὰ τέσσερα.

Λέγει εἰς τὸ 4ο βιβλίο τῶν Μακκαβαίων, ἀναφερόμενος εἰς αὐτὸ τὸ τετράπτυχον. Λέγει -εἶναι στὸ πρῶτο κεφάλαιο στὸν 18ο στίχο: «Τῆς δὲ σοφίας ἰδέαι καθεστήκασι τέσσαρες, φρόνησις καὶ δικαιοσύνη καὶ ἀνδρεία καὶ σωφροσύνη». Πρέπει νὰ ποῦμε ὅτι αὐτὲς οἱ τέσσερις κεφαλαιώδεις ἀρετές, βρίσκονται καὶ εἰς τοὺς παρ' ἡμῖν σοφούς, τοὺς Ἕλληνας σοφούς. Κι ἐκεῖ συναντοῦμε αὐτὲς τίς τέσσερις κεφαλαιώδεις ἀρετές.

Ἡ φρόνησις ἀντιστοιχεῖ εἰς τὴν νόησιν, στὸ μυαλό. Ἐξ οὗ καὶ τὸ «ἂφρον», ἄμυαλε. Φρόνιμος ἐκεῖνος ποὺ ἔχει μυαλό. Στὴν σωφροσύνη ἀντιστοιχεῖ τὸ συναίσθημα, ἡ καρδιά. Στὴν ἀνδρεία ἀντιστοιχεῖ ἡ βούλησις. Καὶ στὴν δικαιοσύνη, ποὺ καὶ διάκρισις λέγεται, ὑπάρχει ἐκ μέρους της, τῆς δικαιοσύνης, ἡ ἰσοστάθμισις τῶν τριῶν πρώτων. Ὅταν λέμε δικαιοσύνη, πάντα ἐννοοῦμε μία ζυγαριά. Τὸ σύμβολον τῆς δικαιοσύνης εἶναι ἡ ζυγαριά. Εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία, ξαναλέγω, ἰσοσταθμίζει τὴν φρόνηση, τὴν σωφροσύνη καὶ τὴν ἀνδρεία. Τί θὰ πεῖ «ἰσοσταθμίζει»; Ὄχι τὸ ἕνα νὰ εἶναι πολὺ μεγάλο, τὸ ἄλλο νὰ εἶναι πολὺ μικρό. Δηλαδὴ σὰν ἕνα τρίγωνο ἂν τὸ θέλετε, ὀρθογώνιο τρίγωνο, ποὺ τὸ ἕνα σκέλος νὰ εἶναι πολὺ μεγάλο, φερειπεὶν ἡ νόησις, ἐνῶ τὸ ἀπὸ κάτω σκέλος νὰ εἶναι πολὺ μικρό, δηλαδὴ ἂς ποῦμε ἡ ἀνδρεία. Νὰ ἔχεις γερὸ μυαλό, ἀλλὰ νὰ μὴν ἔχεις ἀνδρεία, πολλὴ ἐννοεῖται. Ἀλλὰ νὰ ἔχεις μικρούτσικη, νὰ ἔχεις νηπιώδη ἀνδρεία. Ἔτσι ἡ ἀρετὴ τῆς δικαιοσύνης ἰσοσταθμίζει τίς τρεῖς ἄλλες ἀρετές. Καὶ ἐπέρχεται μία ἰσορροπία. Αὐτὸ εἶναι πάρα πολὺ σημαντικόν.

Καὶ τώρα νὰ δοῦμε πῶς ἐμφανίζεται ἡ ἀφροσύνη, περὶ τῆς ὁποίας καὶ ὁ λόγος σήμερα. Δημιουργεῖ τὴν πλάνη ὅτι ἡ εὐτυχία βρίσκεται στὰ πολλά. «Πῶ, εὐτυχία! Ὦ πολλά, ὦ πολλὰ ἀγαθά μου! Καὶ πέρυσι μοῦ ᾿μειναν πάρα πολλά. Ἴσως καὶ ἀπὸ πρόπερσι. Καὶ φέτος, πῶ, πολλὰ ἀγαθά!». Ἔτσι λοιπὸν δημιουργεῖται αὐτὴ ἡ πλάνη, πλάνη, ὅτι ἡ εὐτυχία βρίσκεται στὰ πολλά. Ὅτι ἂν δὲν ἔχω χρήματα, ὅπως λέγει ὁ ἅγιος Κασσιανὸς ὁ Ρωμαῖος, καὶ δυστυχῶς ἀναφέρεται σὲ κάποιον μοναχόν, ὁ ὁποῖος μάζευε χρήματα καὶ τὰ ἔβαζε κάτω ἀπὸ μία σανίδα τοῦ σανιδένιου πατώματος τοῦ κελιοῦ του, ὅτι «ἂν δὲν ἔχω χρήματα ἀθλίως ἀποθανοῦμαι». Ἡ φράσις εἶναι ἀπὸ κεῖ. Ὅτι θὰ πεθάνω ἄθλια. Προσέξτε, νὰ κάνω μία διάκριση. Ὄχι βεβαίως τὸ νὰ πῶ στὰ παιδιά μου : «Παιδιά, κοιτᾶξτε, ἔ, αὐτὰ τὰ χρήματα τὰ ἔχω γιὰ τὴν κηδεία μου»· ἤ: «Αὐτὸ τὸ σάβανο -ποὺ ἀγοράζουν ἀπὸ τοὺς Ἁγίους Τόπους- θά μου τὸ βάλετε ὅταν θὰ μὲ κηδεύσετε». Δὲν ἐννοοῦμε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Κάθε ἄλλο. Δὲν ἔχει καμία σχέση.

Ἡ ἑκουσία πτωχεία, ἡ θεληματικὴ πτωχεία εἶναι ἐκείνη ποὺ θεραπεύει τὸ πρᾶγμα. Αὐτὴ δέ, ἡ ἑκουσία πτωχεία, εἶναι ἡ πρώτη, κατὰ τοὺς Πατέρες, τοῦ καταλόγου τῶν ἀρετῶν. Ὁ Κύριος πῶς ἄρχισε τοὺς Μακαρισμούς Του; «Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι». Τί σημαίνει αὐτό; «Τῷ πνεύματι» θὰ πεῖ «ἐκεῖνοι ποὺ εἶναι φτωχοὶ διὰ τῆς ἰδίας των προαιρέσεως». Θέλουν. Δὲν εἶναι χαζοί. Δὲν εἶναι κουτοί. Δὲν εἶναι ἀνίκανοι νὰ βγάλουν χρήματα. Ἀλλὰ θέλουν νὰ εἶναι πτωχοί. Τὸ γιατί; Γιὰ κάποιο σκοπό. Φερειπείν, διότι θέλω νὰ ἐργαστῶ γιὰ τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ὅπως καὶ ἡ ἀγαμία. Δὲν εἶμαι ἀνίκανος. Ὅπως θά ᾿λεγε κάποιος: «Ξῦσε με λιγάκι, νὰ δεῖς ἂν εἶμαι ἀνίκανος». Ἀλλὰ γιὰ τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

Λοιπόν, «μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι». Δηλαδὴ διὰ τῆς ἰδίας των προαιρέσεως. Γιατί σ᾿ αὐτοὺς ἀνήκει ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἄν θὰ ἀνοίξετε τὰ Ἅπαντα τοῦ ἁγίου Ἰσαάκ τοῦ Σύρου, θὰ δεῖτε ὅτι πρώτη ὁμιλία -ἡ πρώτη, ἔχει πολλὲς ὁμιλίες, 80-90 ὁμιλίες ἔχει- ἡ πρώτη ὁμιλία ἀναφέρεται εἰς τὴν ἑκουσίαν, τὴν θεληματικὴν πτωχείαν. Γιατί; Γιατί εἶναι ἡ ἀφετηρία ὅλων τῶν ἄλλων ἀρετῶν. Ὄχι βεβαίως ὅτι ἕνας πλούσιος δὲν μπορεῖ νὰ σωθεῖ. Ἄν καὶ ὁ Κύριος εἶπε ὅτι ἕνας πλούσιος δύσκολα μπαίνει στὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, γιατί πλανᾷται ἀπὸ τὰ πράγματα ποὺ ἔχει, ἀπὸ τὸν πλοῦτον ποὺ ἔχει. Καὶ τότε εἶπαν οἱ μαθηταί: «Ἄ, τότε ποιός μπορεῖ νὰ σωθεῖ;». Καὶ εἶπε ὁ Κύριος: «Ἐκεῖνα ποὺ εἶναι ἀδύνατα στοὺς ἀνθρώπους, εἶναι δυνατὰ στὸν Θεό». Μπορεῖς νὰ εἶσαι πλούσιος καὶ νὰ σωθεῖς. Ὅταν ὅμως εἶσαι ὁ φιλάνθρωπος, ὁ ἐλεήμων, ποὺ δὲν ἐμποδίζεσαι νὰ κάνεις τὸ ἀγαθόν. Καὶ δὲν κολλάει ἡ καρδιά σου στὰ ὑλικὰ ἀγαθά.

Ἔτσι λοιπὸν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶναι πλεονέκτης, θέλει νὰ μαζέψει, στὸ βάθος εἶναι ὑπερήφανος. Ἔχει ἀλαζονεία τοῦ σώματος. Ξέρετε ἐκεῖνος ποὺ δὲν νηστεύει, ἔχει τὴν ἀλαζονεία τοῦ σώματος, ὄχι τοῦ πνεύματος. Ἡ ἀλαζονεία τοῦ σώματος εἶναι «Ἐγὼ τρώγω, θέλω νὰ θρέψω τὸ σῶμα μου». Ἀντιθέτως, ἡ νηστεία εἶναι ἡ ταπείνωση τοῦ σώματος. Δηλαδὴ ταπεινώνω τὸ σῶμα μου μέ τοῦ νὰ τοῦ δώσω... ἔ, μέτρια τροφή, καὶ στὴν ποσότητα καὶ στὴν ποιότητα. Ἡ νηστεία λοιπὸν σπάζει αὐτὴν τὴν ἀλαζονεία τοῦ σώματος. Ἐξάλλου ἡ πλεονεξία ὁδήγησε τὸν Κύριον νὰ πεῖ τὴν παραβολὴ τοῦ ἄφρονος πλουσίου. Εἶχε μία συζήτηση προηγουμένως. Καὶ ὁ Κύριος γιὰ νὰ δείξει τὰ πράγματα, εἶπε τὴν παραβολὴ τοῦ ἄφρονος πλουσίου. Αὐτὴ Τοῦ ἔδωσε τὴν ἀφορμή.

Καὶ εἶπε: «Ὁρᾶτε καὶ φυλάσσεσθε ἀπὸ πάσης πλεονεξίας· ὅτι οὐκ ἐν τῷ περισσεύειν τινὶ ἡ ζωῇ αὐτοῦ ἐστὶν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ». Προσέχετε, φυλάγεσθε, μὴ νομίσετε ὅτι θὰ ἀποκτήσεις περίσσια ζωὴ ἀπὸ τὰ πολλά σου ἀγαθά. Εἶναι ἡ πλάνη ποὺ σᾶς ἀνέφερα ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖ κινεῖται. Πλανᾷται. Τὸ μέτρο ποιό εἶναι; Μᾶς τὸ λέγει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος: «Ἡ εὐσέβεια μετ᾿ αὐταρκείας». «Νὰ εἶσαι εὐσεβὴς μὲ ἐκεῖνα ποὺ ἔχεις. Νὰ εἶσαι καὶ εὐσεβὴς καὶ μὲ ἐκεῖνα ποὺ ἔχεις. Νὰ περιορίζεσαι». «Ἔχοντες -λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, νὰ ὁλοκληρώσω- σκεπάσματα καὶ διατροφάς, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα». Τὰ σκεπάσματα ποιά εἶναι; Τὰ ροῦχα ποὺ φοροῦμε. Τὸ καλοκαίρι, κατὰ τὸν Μέγα Βασίλειο, βάζομε ἐλαφρὰ ροῦχα, τὸν χειμῶνα βάζομε θερμὰ ροῦχα. Καὶ παραπανίσια. Σκέπασμα εἶναι ἀκόμη καὶ ἡ σκεπή, τὰ κεραμίδια. Δηλαδὴ τὸ σπιτάκι μας. Τὸ σπίτι μας, ὁ ἱματισμός μας. «Ἒχοντες», λέει, «καὶ διατροφάς». Ἔχομε νὰ φᾶμε. Δόξα τῷ Θεῷ. Μὴ γυρεύομε νὰ γίνομε πλούσιοι. Γιατί ἐκεῖνο ποὺ γυρεύουν νὰ γίνουν πλούσιοι καὶ τὰ πάντα μηχανεύονται γιὰ τοῦτο, πέφτουν, λέει, σὲ παγίδες καὶ μπήγουν, λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, στὸ σῶμα τους καρφιὰ καὶ τὸν καρφώνουν τὸν ἑαυτόν τους. Πράγματι, ὁ πλούσιος ἔχει πολλὴν μέριμνα, πολὺ περισσοτέρα ἀπό τον φτωχόν. Ναί. Ἀλλὰ σχεδὸν καθόλου δὲν ἔχει μέριμνα ἐκεῖνος ποὺ ἀρκεῖται στὰ λίγα καὶ ἔχει τὸ μεροκάματό του κ.ὅ.κ.

Στὴν ἀφροσύνη, περὶ τῆς ὁποίας, πάντα ὑπενθυμίζω, ὁ λόγος, ἀπουσιάζει ἡ ἀντίληψις τοῦ πλησίον. Εἶναι ἕνα ἄλλο σημεῖο αὐτό. «Καλά, ὑπάρχουν ἄλλοι ἄνθρωποι;». Ναί, ἄνθρωπε. Ὑπάρχουν κι ἄλλοι ἄνθρωποι. «Ὑπάρχουν κι ἄλλοι ἄνθρωποι;». Ξέρετε τί λέγω; «Ἄχ, ἐμεῖς ἔχομε τὸ καλοριφέρ μας, ἔχομε νὰ φᾶμε, ἔχομε τὸ τραπέζι μας, τὰ ροῦχα μας. Πόσοι ἄνθρωποι αὐτὴ τὴν στιγμὴ σὲ ὅλο τὸν κόσμο καὶ μάλιστα στὸ βόρειο ἡμισφαίριο, ποὺ τώρα ἔχομε χειμῶνα, κοιμῶνται κάτω ἀπὸ τὰ γεφύρια τῶν ποταμῶν! Στὸ Παρίσι, κάτω ἀπὸ τὰ γεφύρια τοῦ Σηκουάνα. Ἐκεῖ κοιμῶνται φτωχοί. Στὸ Λονδῖνο, κάτω ἀπὸ τὸ ποτάμι τοῦ Τάμεση, κοιμῶνται ἐκεῖ στὰ γεφύρια ἀπὸ κάτω, κοιμῶνται φτωχοί... Στὶς μισοτελειωμένες οἰκοδομές, κοιμῶνται φτωχοὶ καὶ πεινασμένοι». Δὲν εἶναι γνωστὸ αὐτό; Καὶ εἶναι, θὰ λέγαμε, τείχη ἀδιαπέραστα, ἐπειδὴ ὁ νοῦς νοσεῖ, ἡ παρουσία τῶν φτωχῶν. Δὲν καταλαβαίνει τίποτα. Τείχη ἀδιαπέραστα. Ἐπειδὴ ὁ νοῦς νοσεῖ. Καὶ ἡ φρόνησις, αὐτὸ τὸ θαυμάσιο προϊὸν τοῦ νοῦ, εἶναι σχεδὸν ἀνύπαρκτη. Γιατί εἴμαστε ἄφρονες... Ἔτσι ἡ ἐλεημοσύνη καὶ ἡ κοινωνικὴ ἀντίληψις δὲν μποροῦν νὰ ἀναπτυχθοῦν.

Ἀκόμη στὴν ἀφροσύνη γεννιέται ἡ ἀντίληψις ὅτι «Ὅλοι μποροῦν νὰ πεθάνουν ἐκτὸς ἀπὸ μένα». Πέθανε ὁ τάδε. «Ἔ, πέθανε αὐτός. Δὲν πέθανα ἐγώ». Ἔτσι δημιουργεῖται ἡ πλάνη ὅτι «ὅλοι μποροῦν νὰ πεθάνουν ἐκτὸς ἀπὸ μένα». Ὁ θάνατος διὰ τὸν τέτοιον ἄνθρωπο, τὸν ἄφρονα, νὰ βάλει μυαλό, δὲν ὑπάρχει, δὲν ὑπάρχει θάνατος. Ἔτσι δὲν ὑπελόγισε καὶ ὁ πλούσιος τῆς παραβολῆς ὅτι μποροῦσε νὰ πεθάνει. «Ἄ», λέγει, «ἔχεις ''ἀγαθὰ κείμενα εἰς ἔτη πολλά''. Ἔχεις ζωὴ μπροστά σου». Καὶ ἔρχεται ἡ ἔκπληξη ὅτι «ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ». Φοβερό! Ὁ τόνος πέφτει σ᾿ αὐτὸ τὸ «ταύτῃ τῇ νυκτὶ», ἀπόψε, ἀπόψε θὰ πεθάνεις! Σὲ ὅλους μας, συμβαίνει, ἀγαπητοί μου, αὐτό. Ὅτι δὲν θὰ πεθάνομε. Ἄν τὸ προσέξετε... βέβαια ὑπάρχει μία ἐσωτάτη ἑρμηνεία, ὅτι ὁ Θεὸς ἔκανε τὸν ἄνθρωπο γιὰ τὴν ἀθανασία. Γι᾿ αὐτὸ δὲν πιστεύει στὸν θάνατο. Ἐσωτάτη ἑρμηνεία. Ὅμως ἐδῶ ἔχομε τὴν περίπτωση ὅτι δὲν πεθαίνω γιὰ νὰ ἀπολαύσω τὰ ἀγαθά μου. Ὁ νοῦς λέγει: «Θὰ πεθάνεις. Εἶναι λογικό. Ἀφοῦ ὅλοι πεθαίνουν». Ἡ καρδιὰ λέγει: «Ὄχι, δὲν θὰ πεθάνεις».

Κι ἀκόμη μία πλάνη. Στὴν ἀφροσύνη καλλιεργεῖται ἡ ὀλεθρία ἀντίληψις ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη ζωή. «Καὶ ποιός πῆγε καὶ εἶδε καὶ γύρισε γιὰ νὰ μᾶς πεῖ ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλη ζωή;». Ἡ ἀντίληψις αὐτὴ εἶναι πραγματικὰ μία καθαρὴ αὐτοκτονία τῆς ὑπάρξεώς μας. Ἀφοῦ ὑπάρχει; Ἐσὺ λὲς ὅτι δὲν ὑπάρχει. Δὲν αὐτοκτονεῖς; Δηλαδὴ δὲν πορεύεσαι πρὸς τὴν αἰωνία τιμωρία καί τὴν αἰωνία κόλαση; Κι ὅμως πολλοὶ ἔτσι θέλουν νὰ σκέπτονται: «Δὲν ὑπάρχει ἄλλη ζωή. Ὅ,τι φᾷς καὶ ὅ,τι πιεῖς. Αὐτὸ εἶναι ἡ ζωή. Τίποτ᾿ ἄλλο παρακάτω». Ἕνας χοντρὸς ὑλισμός. Στὸ βάθρο, ἀγαπητοί μου, τοῦ ἀγάλματος τοῦ Σαρδανάπαλου, τοῦ τελευταίου βασιλιᾶ τῶν Ἀσσυρίων, ὁ ἴδιος ἔδωσε ἐντολὴ νὰ γράψουν ἀπὸ κάτω τὴν ἑξῆς ἐπιγραφή: «Διαβάτη, ἡ ζωὴ εἶναι ὅ,τι φᾷς καὶ ὅ,τι πιεῖς καὶ ὅ,τι ἀφροδισιάσεις». «Ἀφροδισιάζω» θὰ πεῖ συνέρχομαι καὶ κάνω γενετήσιαν πρᾶξιν, ἐρωτικὴ ζωή. Δηλαδὴ νὰ φᾷς, νὰ πιεῖς καὶ νὰ ἀσκήσεις καὶ τὸν ἔρωτα. Καὶ νὰ φανταστεῖτε ὅτι ὁ Σαρδανάπαλος ἦταν σέ... ὑπερθετικὸν βαθμὸν ὁμοφυλόφιλος. Αὐτοκράτωρ... Καὶ φοροῦσε γυναικεῖα ἐνδύματα ἐμφανιζόμενος στὸν λαό... Φρικτὲς καταστάσεις! Τέλος πάντων... Καὶ αὐτὸς ὁ λανθασμένος πνευματικὸς προσανατολισμός, δίδεται καὶ διαδίδεται, «εἶναι γνωστὸ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλῃ ζωή», ἄφθονα καὶ ἀπὸ τὸν τύπο καὶ ἀπὸ τὰ Μαζικὰ Μέσα Ἐνημερώσεως. «Τί ὑπάρχει παρακάτω; Τίποτα. Ποῦ θὰ πᾶμε; Στὰ ἀστέρια θὰ πᾶμε; Στ᾿ ἀστέρια, ξέρω ᾿γώ; Καὶ μετὰ τί θὰ κάνουμε; Τίποτα».

Στὴν συνέχεια τῆς φωνῆς τοῦ Θεοῦ, ἀγαπητοί μου, στὸν ἄφρονα πλούσιο, εἶναι: «Ἅ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;». «Ἐκεῖνα ποὺ ἑτοίμασες, ποιανοῦ θὰ μείνουν;». Χμ, πράγματι, ἔρχονται οἱ κληρονόμοι νὰ ποῦν αὐτὸ ποὺ λέει ὁ λαός: «Φασούλι τὸ φασούλι ὁ θανών». Δηλαδὴ μαζεύει φασολάκι-φασολάκι ἐκεῖνος ποὺ θέλει νὰ κάνει περιουσία. «Φασούλι τὸ φασούλι ὁ θανών... Φασουλάδα ὁ κληρονομῶν!». Τὰ παίρνει ὅλα ὁ κληρονομῶν καὶ τὰ τρώει. Πραγματικά, πραγματικά, μαζεύεις ἄνθρωπε, μαζεύεις, γιὰ ποιούς; Γιὰ τὰ παιδιά σου; Γιὰ τὰ ἀνίψια σου; Νὰ θὰ τὰ φᾶνε. Ἐσὺ μαζεύεις φασόλι-φασόλι, αὐτοὶ θὰ κάνουν φασολάδα γιὰ ὅλα μαζί. Δηλαδὴ θὰ τὰ φᾶνε ὅλα. Πόσο ἀνόητος, ἀλήθεια, εἶναι ὁ ἄνθρωπος!

Ὅταν ὅμως τρέφεται μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ἡ ἀφροσύνη, ἡ ἀμυαλοσύνη, τότε γεννάει ἕνα τέρας, ποὺ λέγεται ἀθεΐα. Γιὰ ἕναν τέτοιον ἄφρονα λέγει ὁ Ψαλμωδὸς στὸν 13ο Ψαλμό: «Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· οὐκ ἔστι Θεός». Ποιός εἶπε δὲν ὑπάρχει Θεός; Ὁ ἄφρων, ὁ ἄμυαλος ἄνθρωπος. Ναί. Ἡ ἀπουσία τῆς φρονήσεως γεννᾷ τὴν ἀθεΐα· διότι αὐτὴ ἡ ἴδια ἡ φύσις, ἡ αἰσθητὴ φύσις, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ μᾶς ἀνοίξει σὰν βιβλίο νὰ μάθομε Ποιός τὴν δημιούργησε. Καὶ σὺ λὲς «Δὲν ὑπάρχει Θεός»; Κι ἐσὺ λὲς ὅτι ὅλα ᾿γίναν τυχαῖα; Τυχαῖα; Τυχαῖα; Τί τυχαῖον ὑπάρχει; Καὶ λὲς ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι μόνα τους ποὺ ἔχουνε γίνει; Μόνα τους; Αὐτόματος γένεσις; (μὲ ἕνα -ν-). Δηλαδὴ ἔχουν γίνει ὅλα μόνα τους; Εἶσαι ἄφρων. Εἶσαι ἄφρων! «Μά, εἶμαι σοφὸς ἐπιστήμων». Εἶσαι ἄφρων! Εἶσαι ἄμυαλος ἄνθρωπος. Ἡ ἀπουσία λοιπὸν τῆς φρονήσεως ὁδηγεῖ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀθεΐαν.

Ὁ ἄθεος εἶναι ἄφρων καθ᾿ ὅλο τὸ μῆκος καὶ πλάτος καὶ ὕψος ποὺ ὑπάρχει γύρω του. Ὁ ἄθεος δὲν ἔχει «σώας τὰς φρένας». Βάζω τὸ «σώας τὰς φρένας» ἐντὸς εἰσαγωγικῶν. Δηλαδὴ δὲν εἶναι τρελὸς γιὰ τὸ τρελοκομεῖο. Ἀλλὰ εἶναι τρελὸς ὅμως. Εἶναι ἄφρων. Εἶναι ἄμυαλος. Γιατί ἡ ἀθεΐα εἶναι ἕνας παραλογισμός. Λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος: «Τούτῳ γὰρ τῷ ἄφρονι εἶπεν ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ ἀθεΐαν». Τοῦ εἶπε, λέγει, ὁ Θεός, τὸν ὀνόμασε ἄφρονα, ἐπειδὴ μὲς στὴν ψυχή του ἔβλεπε ὁ Θεὸς ὅτι ὑπάρχει ἀθεΐα. Καὶ ἡ ἀφροσύνη δυστυχῶς σήμερα εἶναι πολὺ ἁπλωμένη. Πρέπει νὰ τὸ ποῦμε αὐτό, ἐὰν εἴμεθα εἰλικρινεῖς. Λέει ὁ Ψαλμωδὸς πάλι: «Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν -Ὁ Κύριος, λέει, ἀπὸ τὸν οὐρανὸ ἔσκυψε νὰ δεῖ. Σὰν νὰ εἶναι ἕνα πάτωμα καὶ βγαίνει ἀπὸ ἕνα παράθυρο ὁ Θεός. Δηλαδὴ εἶναι μία ὡραία εἰκόνα αὐτό- ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων τοῦ ἰδεῖν -νὰ δεῖ τοὺς ἀνθρώπους- εἰ ἔστι συνιὼν ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν -ἂν ὑπάρχει κάποιος ποὺ νὰ ἔχει μυαλό. Ἄν ὑπάρχει κάποιος ποὺ ἐπιτέλους νὰ ψάχνει νὰ βρεῖ τὸν Θεό-. Πάντες ἐξέκλιναν -Ὅλοι πῆραν τὸν στραβὸ δρόμο-, ἅμα ἠχρειώθησαν -συγχρόνως ἔγιναν καὶ ἀχρεῖοι-, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός». «Δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος νὰ ποιεῖ χρηστότητα (τὸ χρή -μὲ ἦτα, δηλαδὴ ἀγαθὸ πρᾶγμα-. Μέχρις ἑνός!», λέει στὸν 13ο Ψαλμὸ ὁ Δαβίδ.

Ἀγαπητοί, μεγάλη συμφορὰ ἡ ἔλλειψις φρονήσεως. Ὁ Θεὸς μᾶς ἔδωσε τὸν νοῦ· νὰ εἶναι προσανατολισμένος πάντοτε σὲ ὅ,τι εἶναι ἀληθινό, πραγματικὸ καὶ συμφέρον. Καὶ μᾶς ἀγαπᾷ. Καὶ βοᾷ πρὸς ἡμᾶς: «Δράξασθε παιδείας -''δράττομαι μὲ τὴν φούχτα μου''. Φουχτιάσατε, λέει, τὴν παιδεία-, μήποτε ὀργισθῇ Κύριος καὶ ἀπολεῖσθε ἐξ ὁδοῦ δικαίας», λέει στὸν 2ο Ψαλμό. Ποιά εἶναι αὐτὴ ἡ Παιδεία; Εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πολλὰ ὀνόματα τοῦ δευτέρου προσώπου τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ὅπως εἶναι καὶ τὸ ὄνομα Σοφία. Ἔτσι λοιπόν, μᾶς λέει ἐδῶ: «Ἁρπάξτε τὸν Χριστόν. Μήποτε ὀργισθῇ ὁ Κύριος. Γιατί Ἐκεῖνος θὰ σᾶς δώσει τὴν φρόνησιν». Ναί. Λέει στὸ βιβλίο τῶν Παροιμιῶν: «Ὁ ἐνδεὴς ταῖς φρεσὶν ἐκκλινάτω πρός με». Μιλάει ὁ Παροιμιαστὴς ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐνυποστάτου Σοφίας. «Ἐκεῖνος ποὺ εἶναι φτωχός», λέει, «στὸ μυαλό, ἂς ἔρθει κοντά μου νὰ ἀποκτήσει φρόνησιν».

Τί εἶναι φρόνησις; «Γνῶσις -λέγει ὁ ἅγιος Πέτρος ὁ Δαμασκηνός- τῶν τε ποιητέων καὶ οὐ ποιητέων, καὶ ἐγρήγορσις νοῦ». Τί πρέπει νὰ κάνω; Τί δὲν πρέπει νὰ κάνω; Καὶ ἡ ἐγρήγορση τοῦ νοῦ, τὸ ξύπνιο τοῦ νοῦ. Καὶ ποιός μᾶς δίνει τὴν φρόνηση; Ἡ Ἐνυπόστατος Σοφία τοῦ Θεοῦ. Τότε θὰ ἔχομε τὴν ἀληθινὴ φρόνηση καὶ ὄχι τὴν κοσμικὴ φρόνηση, ὅπως ὁ πλούσιος τῆς παραβολῆς. Τὴν φρόνηση ἐκείνη ποὺ δείχνει κυριότατα τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι σχετικά. Ἡ ἀφροσύνη ποτέ, ἀγαπητοί μου, μὴν κυριεύσει τὴν καρδιά μας. Ἀμήν.

779η ομιλία στην κατηγορία « Ὁμιλίαι Κυριακῶν ».

🔸Λίστα ομιλιών της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://drive.google.com/file/d/1EiDp29JkRk7OQUNh2N_NVeJL2TTZ-FsY/view?usp=drivesdk

🎥 Βιντεοσκοπημένες ομιλίες της σειράς
«Ὁμιλίαι Κυριακῶν».🔻
https://youtube.com/playlist?list=PLxBsMI6pr40ru7w20Jp2hDAJjA7k7mq_z

🔸Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

Μεταφορά της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας σε ηλεκτρονικό κείμενο και επιμέλεια: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος.

🔸Επεξηγηματικό βίντεο Ασπάλαθου.
https://youtu.be/8tNfAHRkTCk

__⬇️Playlist "Ασπάλαθου".⬇️__
https://aspalathos21.blogspot.com/2021/07/blog-post_83.html?m=0

Όλες οι ομιλίες ~4.487~ του μακαριστού πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://aspalathos21.blogspot.com/2024/12/4487.html?m=0

📃Απομαγνητοφωνημένες ομιλίες του πατρός Αθανασίου. ⬇️
https://athanasiosamvonas.blogspot.com/2021/04/blog-post_15.html?m=0

📜 Αποσπάσματα ομιλιών πατρός Αθανασίου ⬇️
https://athanasioslogos.blogspot.com/?m=0

__⬇️ Facebook ⬇️__
https://www.facebook.com/groups/1637818926362004/?ref=share

Κατάλογος ομιλιών πατρός Αθανασίου Μυτιληναίου.
https://drive.google.com/file/d/1JmrxaObMVyTA4_pS5yuMaQdoBf8-LwBP/view?usp=drivesdk

†. Πρός Δόξαν τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ.